Η «Γκερνίκα», το εμβληματικό έργο του Πάμπλο Πικάσο, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολιτικής διελκυστίνδας, που μπορεί να απειλήσει την επιβίωση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ.
Οι ηγέτες των βασκικών κομμάτων θέλουν να εγκρίνει ο Σάντσεθ, ο οποίος βασίζεται στην υποστήριξή τους στο κοινοβούλιο, την προσωρινή μεταφορά του πίνακα του 1937 στο Μπιλμπάο. Ο αντιπολεμικός πίνακας είχε περιπλανηθεί για αρκετά χρόνια πριν βρει μόνιμη στέγη στο μουσείο Βασίλισσα Σοφία της Μαδρίτης. Τώρα οι βάσκοι πολιτικοί έχουν ανανεώσει τις εκκλήσεις για τη μεταφορά του τεράστιου πίνακα στην περιοχή της οποίας τα βάσανα ενέπνευσαν τη δημιουργία του.
Η κυβέρνηση μειοψηφίας των Σοσιαλιστών παραμένει στη θέση της λόγω της υποστήριξης δύο μικρών βασκικών κομμάτων στο κοινοβούλιο – του Βασκικού Εθνικιστικού Κόμματος και του EH Bildu, το οποίο διατηρούσε ιστορικούς δεσμούς με την τρομοκρατική ομάδα ETA. Με αυτό ως δεδομένο, ο ηγέτης της περιφερειακής κυβέρνησης των Βάσκων Ιμανόλ Πραδάλες, τον κάλεσε την περασμένη εβδομάδα να εγκρίνει την προσωρινή μεταφορά του πίνακα στο μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Μπιλμπάο από τον Οκτώβριο του 2026 έως τον Ιούνιο του 2027. Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι: το αίτημα συνδέεται με τα 90 χρόνια από τον βομβαρδισμό της πόλης Γκερνίκα και από την ίδρυση της πρώτης βασκικής κυβέρνησης. Ο Πραδάλες μιλάει για πράξη συμβολικής επανόρθωσης και ιστορικής μνήμης. Προηγούμενα αιτήματα έχουν απορριφθεί, αλλά ο Σάντσεθ δεν απέρριψε ευθέως την πρόταση, δίνοντας εντολή να προχωρήσει μέσω του υπουργείου Πολιτισμού.
Η «Γκερνίκα» δημιουργήθηκε από τον Πικάσο το 1937 στο Παρίσι για το περίπτερο της Ισπανικής Δημοκρατίας στην Παγκόσμια Εκθεση, σε απάντηση στον βομβαρδισμό της ομώνυμης βασκικής πόλης από γερμανικά και ιταλικά αεροσκάφη που πολεμούσαν υπέρ του Φράνκο κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.
Ο μονόχρωμος καμβάς, που ολοκληρώθηκε σε εβδομάδες, έγινε σύμβολο του πόνου των αμάχων. Ο Πικάσο αργότερα περιέγραψε τον πίνακα ως «ένα όργανο πολέμου για επίθεση και άμυνα ενάντια στον εχθρό», μια παρατήρηση που συχνά συνδέεται με τη διαχρονική συμβολική πολιτική δύναμη του έργου.
Μετά το ντεμπούτο του στο Παρίσι, ο πίνακας περιόδευσε διεθνώς πριν τεθεί υπό τη φροντίδα του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη. Ο Πικάσο όρισε ότι δεν έπρεπε να επιστρέψει στην Ισπανία μέχρι να αποκατασταθεί η δημοκρατία. Μεταφέρθηκε το 1981, πρώτα στο Πράδο και αργότερα στο μουσείο Βασίλισσα Σοφία, όπου παραμένει το κεντρικό έργο και το κεντρικό αξιοθέατο της γκαλερί.
Τώρα η διεύθυνση του μουσείου Βασίλισσα Σοφία αρνείται να το παραχωρήσει έστω και για λίγο καιρό, επαναλαμβάνοντας ότι ο πίνακας είναι πολύ εύθραυστος για να ταξιδέψει, επικαλούμενη κινδύνους δομικών ζημιών από κραδασμούς ή κίνηση. Αυτό προκαλεί πολιτικό ζήτημα. Και τα δύο βασκικά κόμματα έχουν τονίσει σταθερά ζητήματα ιστορικής μνήμης και εδαφικής αναγνώρισης, και ενώ κανένα από τα δύο δεν έχει θέσει την «Γκερνίκα» ως επίσημη προϋπόθεση υποστήριξης, η απαίτηση που προβάλλεται εκ νέου, έρχεται εν μέσω ευρύτερων διαπραγματεύσεων μεταξύ της Μαδρίτης και της Χώρας των Βάσκων.
Ο Πραδάλες προειδοποίησε τον Σάντσεθ ότι η άρνηση εξέτασης της μεταφοράς θα ήταν απαράδεκτη, λέγοντας ότι «το κλείσιμο της πόρτας σε αυτό το αίτημα θα αποτελέσει σοβαρό πολιτικό λάθος». Πρόσθεσε ότι η μεταφορά του πίνακα στη Χώρα των Βάσκων θα ήταν «ένα μήνυμα προς τον κόσμο» για «τι συνεπάγεται ο πόλεμος και τη φρικαλεότητα που απορρέει από τις δικτατορίες».
