Δύο «Μαντάμ Μποβαρί» {LF}για το 2024

Με απόσταση λίγων ημερών η εγχώρια παραγωγή της μεταφρασμένης λογοτεχνίας αριθμεί δύο μεταφράσεις της «Μαντάμ Μποβαρί» του Φλομπέρ. Δεν υπάρχει καν αφορμή επετείου: το κορυφαίο έργο του γάλλου συγγραφέα απέχει 167 χρόνια από τη δική μας εποχή, καθώς κυκλοφόρησε στις 15 Δεκεμβρίου 1856. Η διαχρονικότητά του, βέβαια, είναι λόγος επαρκής για να κυκλοφορήσουν δύο νέες επανεκδόσεις, με φροντισμένη μάλιστα επιμέλεια. Η πρώτη από την Athens Review of Books, σε μετάφραση Μαρίνας Κουνεζή, με πρόλογο του Μάριο Βάργκας Λιόσα («δεν υπερβάλλω λέγοντας ότι αυτό το μυθιστόρημα άλλαξε τη ζωή μου· μου γνώρισε τον Φλωμπέρ, ο οποίος, έκτοτε, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους δασκάλους μου και αποτελεί ένα από τα βασικά μου αναγνώσματα»). Σαν να μην έφτανε αυτό το credit, το επίμετρο αντιστοιχεί ουσιαστικά στο άρθρο που έγραψε ο Μποντλέρ στο περιοδικό «Artiste» το 1857, απ’ όπου το απόσπασμα: «Από τότε που πέθανε ο Μπαλζάκ – ο υπερφυής αυτός μετεωρίτης που κάλυψε τη χώρα μας με ένα σύννεφο δόξας, σαν παράξενος και μοναδικός ιριδισμός, σαν βόρειο σέλας που πλημμυρίζει την παγωμένη έρημο με τα μαγευτικά του φώτα – κάθε περιέργεια, σχετικά με το μυθιστόρημα, είχε κατασιγάσει και αποκοιμηθεί… Ο λόγος που εκφράζω ευγνωμοσύνη στον κύριο Γκυστάβ Φλωμπέρ δεν είναι το γεγονός ότι κατέκτησε με την πρώτη αυτό που άλλοι επιζητούν σε όλη τους τη ζωή». Αλλά: «ένα καλλιεργημένο πνεύμα, παθιασμένο με το ωραίο αλλά πλασμένο για δυνατές λογομαχίες, ικανό να κρίνει ταυτόχρονα το καλό και το καλό των περιστάσεων…».

Τη δεύτερη μετάφραση υπογράφει η Ρίτα Κολαΐτη για τις εκδόσεις Ψυχογιός στη σειρά «Τα κλασικά», που συντονίζει ο συνάδελφος Ηλίας Μαγκλίνης. Το επίμετρο εδώ υπογράφει ο Τιερί Λαζέ από την αντίστοιχη έκδοση του Γκαλιμάρ το 2001. «Πίσω από τα αδιαφανή πέπλα της επαρχίας της, η κυρία Μποβαρί παίρνει πόζες ανατολίτισσας χορεύτριας. Είναι καταρχάς ένα όνειρο της Ανατολής μεταμφιεσμένο σε βάσανο της νορμανδικής επαρχίας. Το μυθιστόρημα δε χρειάζεται πλουμιστά κοστούμια για να σκιαγραφήσει τον χορό της, αλλά δεν περιφρονεί τα εξωτικά συμπαρομαρτούντα, όπως εκείνο το σάλι με τα χρυσαφένια κρόσσια, που είχε αγοράσει ο Φλομπέρ, στην Αίγυπτο, για την πανέμορφη Κιουτσούκ-Χανέμ, την εφήμερη ερωμένη του, η οποία το σφιχτόδενε γύρω από τους γοφούς της… Ο Φλομπέρ ξέρει να χειρίζεται το couleur locale (χρώμα του τόπου), ή μάλλον αυτό που αποκαλεί couleur morale (χρώμα της ηθικής). Μα όταν γράφει, είναι ο αγέρας της ερήμου που γυρίζει τις σελίδες του: εμπνεύστηκε το μυθιστόρημά του στην Ανατολή, στη διάρκεια του μεγάλου ταξιδιού της νιότης του, και θα ήταν απίστευτο αν, επιστρέφοντας στη Νορμανδία, διασκόρπιζε τις πλάνες που θώπευσε κει κάτω, και την ανία που γεύτηκε· η συγγραφή αυτή καθ’ εαυτήν του βιβλίου μοιάζει να αναπαράγει το αργόσυρτο ταξίδι που έκανε με την καμήλα».

Σαν άσκηση ύφους για τους αναγνώστες παραθέτουμε το ίδιο μεταφρασμένο κομμάτι από το κεφάλαιο 13.

Μαρίνα Κουνεζή:  «Μόλις έφτασε στο σπίτι του, ο Ροντόλφ κάθισε απότοµα στο γραφείο του, κάτω απ’ το κεφάλι του ελαφιού που κρεµόταν αγέρωχα στον τοίχο. Οταν όµως ένιωσε την πένα ανάµεσα στα δάχτυλά του, δεν βρήκε τίποτα να πει, κι έτσι, στηρίχτηκε στους δυο αγκώνες του και άρχισε να σκέφτεται. Η Εµµα του φαινόταν αποµακρυσµένη σε ένα παρελθόν απώτερο, λες και η απόφαση που είχε πάρει έβαζε ανάµεσά τους τεράστια απόσταση».

Ρίτα Κολαΐτη: «Οταν έφτασε ο Ροντόλφ στο σπίτι του, κάθισε βιαστικά στο γραφείο του, κάτω απ’ το κεφάλι του ελαφιού που κρεµόταν ως τρόπαιο στον τοίχο. Μα µόλις πήρε την πένα στο χέρι του, καµιά λέξη δεν του ερχόταν· ακούµπησε, λοιπόν, στους δυο του αγκώνες και βυθίστηκε σε περισυλλογή. Η Εµµα τού φαινόταν αποτραβηγµένη σ’ ένα µακρινό παρελθόν, θαρρείς και η απόφασή του άνοιξε, αίφνης, ανάµεσά τους ένα απέραντο κενό».