Βουτιά στον ψυχικό κόσμο του Μεγκρέ

Σκηνοθετημένη με στυλ από τον έμπειρο Πατρίς Λεκόντ, η ταινία «Ο επιθεωρητής Μεγκρέ και το μυστήριο της νεκρής κοπέλας» («Maigret», Γαλλία, 2022) δεν είναι τόσο μια ταινία καθαρού «αστυνομικού μυστηρίου», όπως εξάλλου το μυστήριο αυτό καθαυτό δεν ήταν ποτέ η άμεση προτεραιότητα των μυθιστορημάτων του Ζορζ Σιμενόν (1903-1989), λογοτεχνικού πατέρα του Μεγκρέ. Βαθιά φιλοσοφική στα θεμέλιά της και εξαιρετικά ήρεμη στην αφήγησή της (δεν ακούμε ούτε έναν πυροβολισμό), η ταινία κάνει μια βαθιά βουτιά στην ψυχή του ήρωά της προσπαθώντας να κατανοήσει αυτόν τον εκκεντρικό, ογκώδη, πανέξυπνο αλλά και μονίμως θλιμμένο flic, ο οποίος δείχνει και κάπως παραιτημένος από τη ζωή· ένα πλάσμα μοναχικό και μυστηριώδες όσο μυστηριώδεις είναι οι υποθέσεις που αναλαμβάνει να εξιχνιάσει. Ο ψυχικός κόσμος του Μεγκρέ σε συνάρτηση με τον κόσμο γύρω του, τον οποίο προσπαθεί (επί ματαίω) να καταλάβει, κατά κάποιο τρόπο συνδέεται με την υπόθεση που έχει αναλάβει να εξιχνιάσει, η οποία έχει να κάνει με τον φόνο μιας νεαρής πόρνης: με έναν υπόγειο τρόπο, η υπόθεση αντανακλά μια πτυχή της τραυματισμένης ζωής του ίδιου του αστυνομικού και της συζύγου του. Ο κόσμος που πλάθει ο Λεκόντ είναι βυθισμένος στις σκιές κάτω από έναν μονίμως συννεφιασμένο, μουντό ουρανό, ένας κόσμος μελαγχολικός, πικρός, αγέλαστος, μα και πάρα πολύ ατμοσφαιρικός. Από τις αμέτρητες ταινίες και σειρές που έχουν γυριστεί με κεντρικό ήρωα τον Μεγκρέ, αυτή η τελευταία συμβολή του Λεκόντ ανήκει στις καλύτερες και ένας λόγος παραπάνω είναι η ογκώδης παρουσία του Ζεράρ Ντεπαρντιέ που βρίσκεται σε πολύ καλή στιγμή σε αυτή την πρώτη του, παραδόξως, συνεργασία με τον σκηνοθέτη.

ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ. Η ιστορία που συνδέει το νησί Φόρε της Σουηδίας με τον κορυφαίο σκηνοθέτη Ινγκμαρ Μπέργκμαν, που εκεί έγραψε αριστουργηματικά σενάρια και γύρισε αριστουργηματικές ταινίες, βρίσκεται κρυμμένη στο «Νησί του Μπέργκμαν» («Bergman Island», Γαλλία – Αγγλία, 2021) της Μία Χάνσεν – Λαβ. Εδώ παρακολουθούμε την εξέλιξη της σχέσης ενός ζευγαριού Αμερικανών, ενός σκηνοθέτη (Τιμ Ροθ) και της σεναριογράφου συντρόφου του (Βίκι Κριπς), που έχουν πάει στο Φόρε αναζητώντας την έμπνευση για δημιουργία. Η εμπειρία στο νησί μοιάζει αρχικώς ειδυλλιακή· το αντιμετωπίζουν ως τον ιερό ναό του μεγάλου δασκάλου. Ωστόσο, ενώ οι μέρες περνούν, το νησί μοιάζει να λειτουργεί καταλυτικά όχι μόνο στην τέχνη αλλά και στην καθημερινότητά τους. Ο τρόπος με τον οποίο ένας χώρος μπορεί να επηρεάσει την ψυχή μας είναι αυτό που κυρίως ενδιαφέρει τη Χάνσεν – Λαβ, η οποία εστιάζει κυρίως στη γυναικεία ιδιοσυγκρασία καθώς η σεναριογράφος φαίνεται να είναι πιο ευάλωτη βλέποντας να αποκρυσταλλώνονται μέσα της οι στιγμές του νεαρού ζευγαριού που πρωταγωνιστεί στο δικό της σενάριο (τις οποίες βλέπουμε σαν μια ταινία μέσα στην ταινία). Μνήμες, απωθημένα και ανομολόγητες επιθυμίες βγαίνουν στην επιφάνεια και κινούν τα γρανάζια αυτών των δύο ιστοριών, οι οποίες καταλήγουν σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο που, χωρίς ποτέ να ενθουσιάζει, διατηρεί μέχρι το τέλος την περιέργεια του θεατή σε υψηλό επίπεδο.

ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ. Ανάμεικτα τα συναισθήματα απέναντι στο «Ούτε καν» («Nope», ΗΠΑ, 2022) του Τζόρνταν Πιλ («Τρέξε!», «Εμείς»), που θεωρείται ο μεγάλος ανανεωτής του αμερικανικού θρίλερ. Το βέβαιο είναι ότι ο Πιλ «έχει» την εικόνα, ο κόσμος που φτιάχνει εδώ με φόντο την αμερικανική ύπαιθρο, όπου κάτι πολύ παράξενο συμβαίνει προερχόμενο από το Διάστημα, μπορεί να σε εγκλωβίσει μέσα του, και μάλιστα με έναν πολύ ανατριχιαστικό τρόπο, ίσως επειδή η απειλή δεν είναι ξεκάθαρη. Το μόνο ίσως πρόβλημα είναι η ανάγκη του σκηνοθέτη να εναποθέσει πάρα πολλούς φόρους τιμής στην ταινία του: από τις ταινίες τρόμου του Τζον Κάρπεντερ μέχρι τα b-movies επιστημονικής φαντασίας της δεκαετίας του 1950, από το γουέστερν και το οικογενειακό δράμα ως τον ίδιο τον κόσμο του κινηματογράφου – ο κεντρικός ήρωας (Ντάνιελ Καλούγια) είναι εκπαιδευτής αλόγων που εργάζεται σε οπτικοακουστικές παραγωγές. Ολο αυτό το συνονθύλευμα ιδεών έχει ενδιαφέρον να το παρακολουθείς αποσπασματικά, αλλά κατά κάποιο τρόπο δεν δένει ποτέ πλήρως ως ενιαίο σύνολο. Παρ’ όλ’ αυτά, μια πρωτότυπη εμπειρία σε μια εποχή που χρειαζόμαστε πρωτότυπες εμπειρίες.

ΠΕΝΘΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ. Κλασική περίπτωση ταινίας της οποίας το θέμα σε σκλαβώνει περισσότερο από τη διαχείρισή του, η βραβευμένη για αυτόν ακριβώς τον λόγο στο Φεστιβάλ Βερολίνου ισπανική δημιουργία «Οι ροδακινιές του Αλκαράς» («Alcarràs», 2022) κοιτάζει την καθημερινότητα μιας οικογένειας ροδακινοπαραγωγών της Ισπανίας, αντιμετωπης με τη χειρότερη κρίση της: ο καινούργιος ιδιοκτήτης έχει αποφασίσει να πουλήσει τα χωράφια, στα οποία αναμένεται να τοποθετηθούν φωτοβολταϊκά. Καταγράφοντας στιγμές μικρών και μεγάλων εντάσεων ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας, η Κάρλα Σιμόν αντιμετωπίζει με ευαισθησία αυτό το άκρως επίκαιρο θέμα, την παράδοση να βρίσκεται στη θέση του θύματος, όπου θύτης είναι ο κυνισμός των νέων καιρών. Υπάρχουν πραγματικά σπαραξικάρδιες σκηνές στην ταινία, όμως αυτό το πένθος διαρκείας μοιάζει από κάποια στιγμή να στερεύει από ιδέες και να εξαντλείται πέφτοντας στην παγίδα της επανάληψης.

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ. «Στη φωλιά του κούκου» («One flew over the cuckoo’s nest», ΗΠΑ, 1975). Συνταρακτική μεταφορά του μυθιστορήματος του Κεν Κέσεϊ με κεντρικό ήρωα έναν «επαναστάτη με αιτία», τον Ραντλ Π. ΜακΜέρφι (Τζακ Νίκολσον), έγκλειστο σε ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου με τον αντικομφορμισμό και τη δίψα του για ζωή είναι ίσως το καλύτερο φάρμακο των ψυχασθενών που βρίσκονται στον ίδιο χώρο αλλά και ο μεγαλύτερος εχθρός του ιατρικού συστήματος που τους εξουσιάζει (με ηγετική μορφή μια αυστηρή προϊσταμένη νοσοκόμα – Λουίζ Φλέτσερ). Ενας υπέροχος ύμνος στη μάχη κατά του κατεστημένου, η δεύτερη αμερικανική παραγωγή του Τσέχου Μίλος Φόρμαν κέρδισε πέντε Οσκαρ (ταινίας, σκηνοθεσίας, α’ ανδρικού ρόλου, α’ γυναικείου ρόλου, διασκευασμένου σεναρίου).

«Ο κ. Αρκάντιν» («Mr Arkadin», Γαλλία / Ισπανία / Ελβετία, 1955). Ο εκκεντρικός εκατομμυριούχος Γκρεγκόρι Αρκάντιν (Ορσον Γουέλς) αναθέτει σε έναν νεαρό τυχοδιώκτη (Ρόμπερτ Αρντεν) την «ανεύρεση» της μνήμης του, η οποία από το 1927 και πίσω αγνοείται. Στην έρευνα που ακολουθεί, ο «ντετέκτιβ» έρχεται σε επαφή με μια σειρά από αλλόκοτους τύπους στα πιο απίθανα μέρη του κόσμου (Νάπολι, Ζυρίχη, Κοπεγχάγη, Μεξικό). Παράξενη αλλά μαγνητική, χαοτική αλλά υποβλητική και φυσικά παρεξηγημένη ταινία του Γουέλς, στην οποία να σημειωθεί ότι εμφανίζεται και η Κατίνα Παξινού.

«Μαρκέτα Λαζάροβα» («Marketa Lazarova», Τσεχοσλοβακία, 1967). Κρατώντας το λάβαρο της σημαντικότερης ταινίας του τσεχικού κινηματογράφου, αυτό το μνημειώδες ιστορικό φιλμ του Φράντισεκ Βλάτσιλ, από το μυθιστόρημα του Βλάντισλαβ Βανκούρα (1931), αναφέρεται στην ιστορία της απαχθείσας κόρης ενός φεουδάρχη που θα γίνει ερωμένη ενός από τους απαγωγείς της. Καθηλωτική ασπρόμαυρη φωτογραφία, άρτιος συνδυασμός ιστορικού δράματος και θρησκευτικού στοιχείου, θαυμάσια σκηνικά που έστειλαν στον ουρανό το κόστος παραγωγής.

* Προβάλλεται επίσης το «After 4: Για πάντα μαζί» («After ever happy», ΗΠΑ, 2022). Ρομαντικό δράμα της Καμίλ Λαντόν με τους Ζοζεφίν Λάνγκφορντ, Χίροου Φάιν Τίφιν.