41 χρόνια μετά: Πόσο έτοιμοι είμαστε;

Βράδυ της 24ης Φεβρουαρίου 1981. Το ρήγμα των Αλκυονίδων στον ανατολικό Κορινθιακό Κόλπο ενεργοποιείται. Σφοδρός σεισμός μεγέθους 6,7 ρίχτερ πλήττει την Κορινθία, τη Βοιωτία και την Αττική. Η πρωτεύουσα αναστατώνεται. Λίγες ώρες αργότερα, ξημέρωμα της 25ης, ένας νέος σεισμός μεγέθους 6,4 ρίχτερ επεκτείνει την καταστροφή και τον πανικό στον πληθυσμό. Το καταστροφικό έργο της σεισμικής δράσης ολοκληρώνεται στις 4 Μαρτίου με νέο σεισμό μεγέθους 6,3 ρίχτερ. Ο απολογισμός είναι οδυνηρός: 20 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πάνω από 500 τραυματίστηκαν, πάνω από 22.000 σπίτια κρίθηκαν μη επισκευάσιμα, πάνω από 65.000 βρέθηκαν με βαριές ή ελαφρές βλάβες. Τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που ανέκυψαν υπήρξαν πάμπολλα. Για πρώτη φορά στη νεότερη ιστορία της η πρωτεύουσα απειλήθηκε τόσο έντονα από τους σεισμούς. Γι’ αυτό, οι σεισμοί των Αλκυονίδων κατέστησαν ένα εμβληματικό κοινωνικό γεγονός, αν και αρνητικά φορτισμένο. Η πρωτεύουσα ακολούθησε την εμπειρία της συμπρωτεύουσας, η οποία επλήγη από επίσης καταστροφικό, πολύνεκρο σεισμό μεγέθους 6,5 ρίχτερ στις 20 Ιουνίου 1978. Και εκείνος ο σεισμός υπήρξε εξίσου εμβληματικός.

Σήμερα πολλοί αναρωτιούνται αν πήραμε μαθήματα, αν είμαστε περισσότερο έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που μας θέτουν οι μελλοντικοί σεισμοί, οι οποίοι αναμφίβολα θα γίνουν στη χώρα. Μετά τους εξολοθρευτικούς σεισμούς της δεκαετίας του 1950 σε πολλές περιοχές της χώρας, η πολιτεία θέσπισε το 1959 τον πρώτο, πανελλαδικής ισχύος, Αντισεισμικό Κανονισμό (Α/Κ) για τη δόμηση ισχυρών κατασκευών. Εκτός αυτού, όμως, λίγα περαιτέρω βήματα έγιναν για την αντισεισμική προστασία, αν και οι επιστήμονες της χώρας παρήγαγαν σημαντική νέα γνώση μέσω της έρευνας. Ισχυρά θεμέλια για την αντισεισμική προστασία τέθηκαν αμέσως μετά τον σεισμό της Θεσσαλονίκης το 1978. Η τότε κυβέρνηση ίδρυσε (1) την Υπηρεσία Αποκατάστασης Σεισμοπλήκτων Β. Ελλάδας, που αργότερα αποτέλεσε θεσμό για την ίδρυση παρόμοιων υπηρεσιών σε άλλες σεισμόπληκτες περιοχές της χώρας, (2) το Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών και (3) το Σεισμολογικό Δίκτυο Β. Ελλάδας που υλοποίησε το ΑΠΘ. Μετά τους σεισμούς των Αλκυονίδων η πολιτεία ίδρυσε (1) τον Οργανισμό Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), ο οποίος συντόνισε τη μερική αναθεώρηση του Α/Κ το 1985 και τη θέσπιση νέου, σύγχρονου Α/Κ το 1992, που εφαρμόστηκε το 1995, και (2) τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας το 1995. Ο σχεδιασμός έναντι των σεισμών και η αντισεισμική ενημέρωση και εκπαίδευση μπήκαν δυνατά στη ζωή μας. Ομως, παρά τα σημαντικά επιτεύγματα δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε. Η ανάγκη για αντισεισμική προστασία συνεχώς υπάρχει και επιτάσσει εγρήγορση.

Οι πόλεις και οι οικισμοί επεκτείνονται συνεχώς, συχνά σε ακατάλληλα εδάφη και κοντά σε ενεργά ρήγματα, ο προσεισμικός έλεγχος των κτιρίων δεν έχει προχωρήσει όσο θα έπρεπε, τα σχέδια έκτακτης ανάγκης χρειάζονται συνεχή επικαιροποίηση και εκσυγχρονισμό με βάση τα νέα ευρήματα της επιστήμης και τις δυνατότητες της τεχνολογίας, οι πολίτες και ιδίως η νεολαία δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι. Η πρόσφατη ένταξη του ΟΑΣΠ στο ενιαίο σύστημα πολιτικής προστασίας της χώρας, στο πλαίσιο του νεοϊδρυθέντος υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, ελπίζεται ότι θα βοηθήσει σημαντικά στην περαιτέρω προώθηση της αντισεισμικής προστασίας. Με την εξέλιξη αυτή έχουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Δεν πρέπει να πάει χαμένη.

Ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι σεισμολόγος, επιστημονικός συνεργάτης ΕΕ και UNESCO, μέλος της Επιτροπής Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου