Ολυμπιακή ματ-ιαπωνία;

Οι συνθήκες δεν θα μπορούσαν να είναι πιο δυσοίωνες για την Ολυμπιάδα που έρχεται. Εναν χρόνο μετά την αναβολή της, βρίσκει τον κόσμο και τη διοργανώτρια χώρα σε ίδια αν όχι χειρότερη κατάσταση από εκείνη που είχε επιβάλει την αναβολή. Η πανδημία οδεύει πλησίστια προς το τέταρτο κύμα, η Ιαπωνία βρίσκεται σε αρκετά κακή επιδημιολογική φάση και έχει μείνει πίσω στους εμβολιασμούς, η πρόσφατη διεξαγωγή του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος ποδοσφαίρου πήγε καλά από αγωνιστική άποψη αλλά πιθανότατα – θα φανεί σε λίγες μέρες – ευνόησε την εξάπλωση της πανδημίας, ενώ οι φίλαθλοι, και οι κοινωνίες γενικά, είναι αμήχανες έως μουδιασμένες. Η «λύση» που βρέθηκε – να διεξαχθούν οι Αγώνες χωρίς θεατές – έρχεται σε ευθεία αντίθεση και με το ολυμπιακό πνεύμα και με την ουσία τέτοιων εκδηλώσεων: είναι προφανές ότι οι Αγώνες γίνονται μόνο για λόγους πείσματος και πρεστίζ μιας Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής που τους βλέπει όχι μόνο ως λόγο ύπαρξης αλλά και σαν κότα με χρυσά, κυριολεκτικά, αβγά. Ετσι, όμως, είναι παραπάνω από μεγάλος ο κίνδυνος το σύνθημα citius-altius-fortius να έχει αποδέκτες όχι τους αθλητές αλλά την πανδημία – πάμε να τη νικήσουμε, να την ξεπεράσουμε, να την αφήσουμε πίσω προσωρινά και μετά ό,τι θέλει ας γίνει.

Υπάρχουν ωστόσο δύο πηγές ενδεχόμενης κάμψης αυτών των σκοτεινών προβλέψεων και ελπίδας για όσους αγαπάμε τον αθλητισμό. Η μία προέρχεται από την ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων: δεν είναι η πρώτη φορά που διεξάγονται ενώ όλα δείχνουν ότι δεν θα έπρεπε να διεξαχθούν – γενικώς ή εκεί που διεξάχθηκαν. Και κάθε φορά, κάτι έμεινε και πάνω σε αυτό κάτι χτίστηκε. Τρία είναι ίσως τα πιο τρανταχτά παραδείγματα. Καταρχήν οι Αγώνες του 1904, οι πρώτοι που διεξάχθηκαν εκτός Ευρώπης και μάλιστα, για τους καθαρά εμπορικούς λόγους που δεν είχε ίσως υπολογίσει ο βαρόνος Ντε Κουμπερτέν αλλά που οσφρίστηκαν αμέσως οι προπάτορες του Μπαχ (όχι του μεγάλου συνθέτη αλλά του σημερινού προέδρου της ΔΟΕ), στην αμερικανική κωμόπολη Σεντ Λούις του Μιζούρι, ώστε να συμπέσουν με την εκεί διεξαγόμενη Παγκόσμια Εκθεση. 11 χώρες πλην ΗΠΑ μπόρεσαν να κάνουν το ατέλειωτο ταξίδι κι αυτό που εκπλήσσει δεν είναι ότι με 238 μετάλλια οι Αμερικανοί κέρδισαν 223 περισσότερα από τη δεύτερη χώρα, τη Γερμανία, αλλά ότι οι Αγώνες συνεχίστηκαν, και μάλιστα με αυξημένο ενθουσιασμό, μετά από αυτό το φιάσκο. Μετά οι Αγώνες του 1936 στο Βερολίνο, όταν η παγκόσμια κοινότητα πρόσφερε στο πιάτο μια μοναδική προπαγανδιστική ευκαιρία στον Χίτλερ, που σκόνταψε μερικώς στο πυραυλοκίνητο κορμί και στην αδάμαστη ψυχή του κορυφαίου αθλητή όλων των εποχών, του Τζέσε Οουενς. Και πιο πρόσφατα οι Αγώνες του 1996, που έγιναν στην Ατλάντα της Κόκα-Κόλα και όχι στην Αθήνα της εκατονταετίας, αλλά που κι αυτοί, οριακά, διασώθηκαν χάρις στη γαζέλα Περέκ, τον πάπια Τζόνσον και τον Πύρρο Δήμα. Η αναδρομική γνώση ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες επιβίωσαν δύο Παγκοσμίων Πολέμων, της επί της γης ενσάρκωσης του κακού και της διαρκούς ανάμειξης του κέρδους είναι εξόχως παρηγορητική.

Η δεύτερη πηγή άντλησης κάποιας ελπίδας προέρχεται από τη φύση τέτοιων Αγώνων, γενικότερα τέτοιου είδους αναμετρήσεων του ανθρώπου με τα όριά του και με τη μοίρα του. Αν ψάχνουμε υπέρβαση – αν Ολυμπιακοί Αγώνες σημαίνουν (και) αθλητική και ψυχική υπέρβαση – ποιος καλύτερος στίβος από αυτόν που δημιουργούν το ταρτάν της πανδημίας και η συγκρατημένη ανθρωπιά των Ιαπώνων; Εστω σε κενές εξέδρες, τα σκαλοπάτια της άμιλλας, της νίκης, της αγωνίας, της εκπροσώπησης ολόκληρων λαών είναι μπροστά στα μάτια των αθλητών όλου του κόσμου για να τα σκαρφαλώσουν ή να γκρεμιστούν -πάντως να προσπαθήσουν να τα δαμάσουν. Αλλο τα λόγια, άλλο ο αγώνας. Αυτό μάλλον σκέφτονται οι Λευτέρηδες και οι Κατερίνες και οι Μίλτοι, της Ελλάδας και κάθε χώρας, που φεύγουν για το Τόκιο ξεχνώντας κάθε τι άλλο. Αυτό πιστεύουμε, κόντρα στη λογική, κι όσοι ετοιμαζόμαστε να βυθιστούμε και να συγκινηθούμε και να ξυπνήσουμε στα άγρια χαράματα και να ξαναπετάξουμε – έστω και για λίγο κι έστω και με κομμένα φτερά.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος