Συγκοινωνούντα δοχεία

Από το 1974 το πολιτικό τοπίο στη χώρα μας χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη τεσσάρων διαφορετικών ιδεολογικών χώρων. Πρόκειται κατ’ αρχάς για τον χώρο της Ακρας Δεξιάς, που απορρίπτει το πολίτευμα, όπως αυτό διαμορφώθηκε στην παραπάνω περίοδο, και επιδιώκει την επάνοδο σε πιο ιεραρχικά πρότυπα, με λιγότερο ή περισσότερο αυταρχικά στοιχεία (π.χ. Εθνική Παράταξις το 1977, Χρυσή Αυγή). Ο χώρος της Ακρας Αριστεράς, με κυρίαρχο το ΚΚΕ αλλά και διαχρονική παρουσία των λεγόμενων «αριστεριστών», ευαγγελίζεται όχι μόνο την αλλαγή του πολιτεύματος αλλά και την αποδόμηση του υφιστάμενου μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης. Τέλος, οι χώροι αφενός της Κεντροδεξιάς, με προέχουσα εκεί τη Νέα Δημοκρατία και εφήμερες εμφανίσεις άλλων σχηματισμών, και αφετέρου της Κεντροαριστεράς – ανανεωτικής Αριστεράς (ΠΑΣΟΚ, ΚΙΝΑΛ, Συνασπισμός, ΣΥΡΙΖΑ, ΔΗΜΑΡ) αποδέχονται όλα τα παραπάνω (πολίτευμα και κοινωνικό σύστημα) και μαζί τους διεθνείς προσανατολισμούς της χώρας (ΝΑΤΟ, Ευρωπαϊκή Ενωση, ευρωζώνη). Τους διακρίνει μεταξύ τους κυρίως η διαφορετική αντίληψη την οποία έχουν για τη σχέση μεταξύ οικονομικής ελευθερίας και οικονομικής-κοινωνικής ισότητας. Οι κεντροδεξιοί δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην πρώτη, ενώ οι κεντροαριστεροί στη δεύτερη, ζητούν δηλαδή περισσότερη αναδιανομή, με ευθύνη του κράτους, από τους έχοντες προς τους μη έχοντες.

Στο εσωτερικό του ευρύτερου χώρου της Κεντροαριστεράς / ανανεωτικής Αριστεράς, οι διαφορές είναι περισσότερο ιστορικού χαρακτήρα, αφού κάποιοι προέρχονται από τα κεντρογενή σχήματα της προδικτατορικής εποχής και άλλοι από τις διασπάσεις του ΚΚΕ το 1968 και το 1991. Στα καθαρώς πολιτικά διακυβεύματα υπήρξε κατά καιρούς διάσταση απόψεων μεταξύ των πολιτικών σχηματισμών του χώρου αυτού για ζητήματα συγκεκριμένου χρονικού ορίζοντα, όπως π.χ. η διαχείριση της κρίσης δημοσίου χρέους και τα επακόλουθα «μνημόνια», για άλλα μάλλον δευτερεύοντος χαρακτήρα, όπως και για οργανωτικά θέματα (το ΠΑΣΟΚ ήταν παραδοσιακά πιο αρχηγικό κόμμα, ενώ σήμερα συμβαίνει μάλλον το αντίστροφο). Ομοιότητες παρατηρούνται ακόμα και ως προς την πολιτική αισθητική, με τις σημερινές ήπιες διαφοροποιήσεις Τσακαλώτου έναντι Τσίπρα να θυμίζουν την ιστορία Ανδρέα Παπανδρέου – Σημίτη, τον Πολάκη να συνιστά μια εκχυδαϊσμένη εκδοχή Κουτσόγιωργα κ.ο.κ. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η διαρκής κινητικότητα των προσώπων μεταξύ των δύο συνιστωσών του χώρου, με πρώην στελέχη του ΠΑΣΟΚ να καταλαμβάνουν την ηγεσία του Συνασπισμού (Κωνσταντόπουλος), πρώην στελέχη της «Συμμαχίας» του 1977 την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ (Βενιζέλος), πρώην πρόεδρο του Συνασπισμού να γίνεται βουλευτής του ΠΑΣΟΚ (Δαμανάκη), και πολλά άλλα λιγότερο ηχηρά.

Η κυριότερη απόδειξη της σχέσης συγκοινωνούντων δοχείων μεταξύ τους είναι όμως η μαζική μετακίνηση ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ προς τον ΣΥΡΙΖΑ το 2012-2015, με αποτέλεσμα την αντιστροφή της τάξης μεγέθους μεταξύ τους. Η μετακίνηση αυτή αφορά μόνο την κεντρική πολιτική σκηνή και όχι τον συνδικαλισμό ή την Τοπική Αυτοδιοίκηση, προφανώς επειδή τα δίκτυα εξουσίας σε αυτά τα επίπεδα δεν χρεώθηκαν το πολιτικό κόστος της «συντεταγμένης» χρεοκοπίας. Τούτο υποδηλώνει ότι δεν αποκλείεται η επάνοδος των ψηφοφόρων στο ΚΙΝΑΛ, εάν το τελευταίο τούς πείσει ότι αυτό και όχι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο πιο επικίνδυνος πολιτικός αντίπαλος της Κεντροδεξιάς. Τούτο προφανώς προϋποθέτει εσωτερικές εξελίξεις προς την κατεύθυνση της ανασυγκρότησης του ΚΙΝΑΛ σε νέες βάσεις και της ηχηρότερης εκδήλωσης αντιδράσεων απέναντι στον μετασχηματισμό του ΣΥΡΙΖΑ σε ένα προσωποπαγές μόρφωμα με σοβαρά προβλήματα πολιτικής ηθικής. Ο χρόνος θα δείξει.

Ο Κώστας Χρυσόγονος είναι καθηγητής Νομικής ΑΠΘ και πρώην
ευρωβουλευτής