Υπερβατικός, που ήθελε να δείχνει παρακμιακός

Τον είδα πρώτη φορά να τραγουδάει ζωντανά στην Πλατεία των Εξαρχείων όταν ήμουν έφηβος. Είχε μαζί του άλλα δύο κορίτσια – δεν θυμάμαι τα ονόματά τους – και έλεγαν το «Παπάκι». Πέρασαν αρκετά χρόνια για να μπορέσω ν’ αποκωδικοποιήσω αυτό που άκουγα εκείνη τη στιγμή. Πώς είναι όταν έχουμε ένα άλμπουμ, το ανοίγουμε και βλέπουμε παλιές παιδικές μας φωτογραφίες; Αυτό το σκονισμένο άλμπουμ των αναμνήσεων από εκείνη την εποχή το ανοίγω ακόμα. Πηγαίνοντας βόλτα στα Εξάρχεια, θυμάμαι γωνιές συγκεκριμένες, τα σπασμένα πεζοδρόμια όπου καθόμασταν όρθιοι να συζητάμε, τα καφενεία όπου συναντιόμασταν, τις βόλτες που κάναμε. Αυτή η Καλλιδρομίου είναι ένα ζωντανό κινηματογραφικό στούντιο! Κάποιοι τον Νικόλα τον θεωρούσαν υπερβατικό και κάποιοι άλλοι παρακμιακό. Σε καμία περίπτωση όμως δεν ανήκε στη δεύτερη κατηγορία. Ο Νικόλας ήταν ένας εξαίρετος φοιτητής Νομικής, ο οποίος κατά τη διάρκεια της δικτατορίας βασανίστηκε. Σε κοινωνικό, πολιτικό και ψυχολογικό επίπεδο υπήρξαν κλυδωνισμοί. Είχε μια οικογένεια που τον αγαπούσε πάρα πολύ και έμενε στην Κοζάνη. Αυτή την παρακμιακή εικόνα – όπως τη χαρακτηρίζουν κάποιοι – την έφτιαχνε ο ίδιος. Ηθελε να δείχνει ότι είναι παρακμιακός. Ηταν όμως ένας άνθρωπος ο οποίος, όπως γινόταν αμέσως αντιληπτό, σκεφτόταν και ερέθιζε και τη δική σου διάνοια. Ανθρωποι σαν τον Νικόλα, ακόμη και σε ηλικία 80 ετών που θα ήταν σήμερα – 81 συγκεκριμένα, είχε γεννηθεί στις 20 Αυγούστου του 1949 -, θα έκαναν κάτι. Τα τραγούδια του θα έβρισκαν χώρο. Αλλωστε πάντα υπάρχει χώρος για τα φτερά μας.

Ο Νικόλας είχε το χάρισμα της εσώτερης δικαιοσύνης, γι’ αυτό και δεν μπορούσε να αποδεχτεί την ισχύουσα κοινωνική. Με τίμημα και προνόμιο να εκτίθεται συνεχώς, κατάφερνε να είναι το διαρκές «ξυπνητήρι» της πλατείας μας. Αλλοτε μας ξυπνούσε και μας ενοχλούσε, άλλοτε τον ευγνωμονούσαμε που το έκανε νωρίς. Μοναδικός τραγουδοποιός, δάσκαλός μας για πάντα.

Τσακωμοί. Στην πλατεία μαλώναμε συχνά γιατί ως έφηβο δεν με άφηνε η αλαζονεία μου να τον καταλάβω. Ούτε η δική του απόσταση λόγω σοφίας και πόνου να καταλάβει τον αγενή πιτσιρικά. Είχε εκείνο το περιστέρι με τη γάτα και με άγριο ύφος – για μένα, για σένα στοργικό – με ρωτούσε: «Είδες τι όμορφα που συνυπάρχουν;». Τον ρώτησα: «Αυτή η παιδική υδρόγειος σφαίρα στον ώμο;». Μου απάντησε: «Πάω για συνέντευξη και έχω όλο τον κόσμο μαζί μου». Επειτα με ρώτησε αν θα πάω στον Λόφο του Στρέφη να τον ακούσω να μιλάει και να τραγουδάει. Θα ‘ρθω, Νικόλα, θα ‘ρθω, αν και σ’ ακούω να μιλάς και να τραγουδάς όπου κι αν βρίσκομαι. Στις συναυλίες όλοι προσεύχονται με τα λόγια σου. Τους ακούς, ρε μπαγάσα; Είμαι σίγουρος πως τους ακούς και πάνω απ’ όλα τους διορθώνεις. Διαρκώς μας διορθώνεις.

Μεσημέρι, Τσαμαδού και Στουρνάρη γωνία. Μπίρες εγώ, κονιάκ εκείνος. Τσαντίστηκε γιατί λόγω Ιταλίας και ευρωκομμουνισμού που υποστήριζα πρόδιδα το αναρχικό πνεύμα της πλατείας. Εκοψε ένα κλαδί και με κυνηγούσε γύρω γύρω, πριν φάω της χρονιάς μου. Τον ρώτησα: «Εχεις ταυτότητα πάνω σου;». Τότε πηγαίναμε διαρκώς για εξακρίβωση στο Τμήμα αν συνέβαινε κάτι. Γυάλισε το μάτι του και μου είπε ένα κοζανίτικο «ουόχι. Θα τα περιφράξου εγώ τα Εξάρχεια». Γιατί δεν το ‘κανες; Εληξε εκεί η κουβέντα για να μην περάσουμε τη νύχτα στο κρατητήριο.

Δεν τον πρόδωσα. Κάθε Σάββατο στην Καλλιδρομίου έχουμε λαϊκή. Η μάνα μου ήθελε να τη βοηθήσω στα ψώνια. Τι φρίκη και ξεφτίλα να περιφέρομαι τότε με τις σακούλες και το καροτσάκι με τη μάνα μου. Τέλος πάντων, της έκανα το χατίρι και πάνω στα νεύρα μου, σαν να μην έφτανε αυτό, σκάει μύτη από την Εμμανουήλ Μπενάκη με ένα ποδήλατο και μια ντουντούκα ο Νικόλας: «Ελάτε όλοι απόψε στον Λόφο του Στρέφη. Κουνάω τα δέντρα». Τρόμος και πανικός στη λαϊκή. Μου λέει η μάνα μου: «Δεν πιστεύω να κάνεις παρέα με αυτούς τους αναρχικούς;». «Τι λες, ρε μάνα, ούτε που τον ξέρω τον άνθρωπο». Από την ντουντούκα ο Νικόλας: «Χρήστοοοοο, θα ‘ρθεις κι εσύ απόψ’, δεν θα με προδώσεις». Αυτό δεν σωζόταν. Μου λέει η μάνα μου: «Δεν τον ξέρεις, εεεε;». Πήγα κι εγώ εκείνο το βράδυ, δεν τον πρόδωσα. Τα δέντρα στου Στρέφη κουνιούνται ακόμα. Τον έχω μέσα μου με αγάπη, με χιούμορ και διαρκή συνειδησιακή συγκίνηση.

Νικόλα, σ’ ευχαριστώ για όλα. Ο Χρήστος, θυμάσαι;