«Η ποιήτρια που {LF}με έκανε ποιήτρια»

Την περασμένη εβδομάδα η επιτροπή του London Hellenic Award ανακοίνωσε ότι κάτοχος του φετινού βραβείου είναι η αγγλίδα ποιήτρια Άλις Όσβαλντ για τη συλλογή της «Nobody», με έμπνευση από πρόσωπα της ομηρικής «Οδύσσειας». Στα ελληνικά τη γνωρίζουμε από τη συλλογή «Μνημείο πεσόντων» (εκδ. Μελάνι, 2018), στη μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά, η οποία σημείωνε στην εισαγωγή: «Επιχειρεί μια ανασκαφή της “Ιλιάδας”, μεταφράζει από το πρωτότυπο και δημιουργεί ένα “προφορικό νεκροταφείο”, ένα μεγάλο ποίημα-φόρο τιμής στους νεκρούς και των δύο στρατοπέδων του Τρωικού πολέμου, υπενθυμίζοντας ότι μία από τις βασικές λειτουργίες του έπους, και όλης της λογοτεχνίας, είναι η διατήρηση της μνήμης». Ζητήσαμε από την ελληνίδα μεταφράστριά της να θυμηθεί την ανακάλυψη της Όσβαλντ, η οποία, όπως ομολογεί, της άλλαξε την οπτική για την ποίηση.

Πριν από μερικά χρόνια έπεσα εντελώς τυχαία πάνω σε ένα βιβλίο. Ήταν μία από αυτές τις μαγικές στιγμές στις οποίες θέλουμε να πιστεύουμε αλλά ποτέ δεν είμαστε σίγουροι ότι συμβαίνουν στ’ αλήθεια. Η στιγμή που έρχεται και σε βρίσκει μόνο του κάτι που χρειάζεσαι και δεν το ξέρεις, κάτι για το οποίο είσαι πανέτοιμος.

Το βιβλίο ήταν το «Μνημείο πεσόντων» της Άλις Όσβαλντ και γράφοντας αυτά συνειδητοποιώ ότι έχω πλέον την απάντηση στην ερώτηση «Ποιο βιβλίο σας άλλαξε τη ζωή;» Βάση αυτού του μεγάλου ποιήματος είναι η Ιλιάδα. Όχι η Ιλιάδα, οι νεκροί της. Θυμάμαι να το διαβάζω και να μπαίνω στην κατάσταση αυτή όπου το σημαντικότερο πράγμα που υπάρχει εκείνη την στιγμή στον κόσμο είναι το βιβλίο που κρατάς στα χέρια σου. Θυμάμαι να ξαφνιάζομαι από τη δύναμη που είχαν εκείνες οι σύντομες βιογραφίες, και ακόμα περισσότερο από στίχους δεξιά κι αριστερά, που ξαφνικά διαπερνούσαν όλη μου την ύπαρξη για να φτάσουν σε έναν πυρήνα του οποίου την ύπαρξη αγνοούσα. Θυμάμαι τον ρυθμό, που λικνίζεται, ανεβαίνει και κατεβαίνει σαν μουσικό κομμάτι και σε παρασύρει. Και θυμάμαι ότι άρχισα να το μεταφράζω επειδή, απλούστατα, δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς.

Η ανάγνωση του «Μνημείου πεσόντων» είχε προκαλέσει ανεπανόρθωτες ρωγμές σε κάποιο φράγμα που υπήρχε μέσα μου. Η μετάφρασή του διέλυσε εντελώς κάθε αντίσταση. Το «Μνημείο πεσόντων» μου άλλαξε τη ζωή επειδή άλλαξε εντός μου τον ρυθμό του κόσμου, με έστρεψε προς μία μυστική πηγή, μου έδωσε την άδεια να γράψω ποιήματα. Διάβασα φυσικά κι άλλες ποιητικές συλλογές της Άλις Όσβαλντ. Διάβασα ό, τι έπεφτε στα χέρια μου για την Άλις Όσβαλντ. Με συνεπαίρνει η σχέση της με τη φύση, ο τρόπος που κοιτάζει τα δέντρα, τα ζώα, τα νερά, η διαρκής σύνδεσή της με την ποίηση του Τεντ Χιουζ. Μόνο που εκεί που ο Χιουζ μοιάζει να προτιμά τους Ρωμαίους, η Όσβαλντ επιμένει, ξανά και ξανά στον Όμηρο. Και αν στο «Μνημείο πεσόντων» του μένει αρκετά πιστή (δηλώνει άλλωστε ότι «μεταφράζει» από την Ιλιάδα), στο «Nobody», που αντλεί από την Οδύσσεια, παραμερίζει όσα ξέρουμε και εστιάζει το βλέμμα της στη θάλασσα, στον όγκο του νερού που αναπνέει, φουσκώνει, φιλοξενεί ανθρώπους, φώκιες, καράβια μελανά και η φωνή της ψιθυρίζει διαρκώς «πώς ξεκινά η θάλασσα έχει ατέρμονες ενάρξεις». Και το νερό είναι φτιαγμένο από λέξεις και οι λέξεις φτιάχνουν τις ιστορίες, που κυλούν μέσα μας και μας ποτίζουν, και κάθε φορά η ποίηση της Όσβαλντ φέρνει στην επιφάνεια τα υπόγεια ύδατα που ρέουν ατέρμονα στα βάθη των ανθρώπων και δίνουν ζωή στην τέχνη.

Η Μυρσίνη Γκανά κυκλοφόρησε πρόσφατα τη δεύτερη ποιητική συλογή της με τίτλο «Εγώ έχω κι άλλα πράγματα που αγαπώ» (εκδ. Μελάνι).