Οι φόβοι {LF}των ποιητών (μια πασχαλινή ιστορία)

Οταν ήμουν τριάντα δύο, διορίστηκα φιλόλογος στο χωριό Καλέντζι της Ηπείρου. Αποδέχτηκα τον διορισμό μου σ’ αυτό το μέρος, μόνο και μόνο – όσο κι αν φαίνεται περίεργο – επειδή ο Νικηφόρος Βρεττάκος είχε γράψει «Τα δεκατέσσερα παιδιά» και «Ολα είναι μοναξιά στο Καλέντζι». Και τα δύο ποιήματα ήταν αφιερωμένα στην αγαπημένη του – υπηρετούσε στο ίδιο σχολείο, μακριά του -, το οποίο, ειρήσθω εν παρόδω, έχει τώρα πλέον κλείσει λόγω έλλειψης μαθητών. Κολακεύτηκα και το θεώρησα ως κάποιας μορφής εύνοια της μοίρας.

Ενα κλείσιμο του ματιού του ποιητή σ’ εμένα, προς έναν ομότεχνό του, αφού κι εγώ είχα μόλις εκδώσει την πρώτη συλλογή διηγημάτων μου, οκτώ λυρικές πρόζες, κι έπαιρνα τον εαυτό μου για φτασμένο ποιητή, όσο κι αν δεν το ομολογούσα. Είχε ήδη δημοσιευθεί η πρώτη κριτική του βιβλίου από σοφό καθηγητή, πρύτανη τότε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. «Ετούτος ο ποιητής είναι το κάτι άλλο, ο νέος Ρεμπό», κατέληγε. Πολλά δεν θέλει ο άνθρωπος, «αφαντιάστηκα», έτσι θα το ‘λεγαν σ’ αυτό το χωριό.

Εκεί, στον έρημο, στον σκοτεινό τόπο, με τα θολά ποτάμια και τα πανύψηλα δέντρα, βρήκα ένα παλιό σπίτι όπου κλεινόμουν μέσα και επινοούσα απίστευτες ιστορίες. Τις κατέγραφα μετά με μανία για να μη μου φύγουν. Στο πέτρινο σπίτι έγραψα και τον «Οικουρό όφι», διήγημα που αξιολογήθηκε ως ένα από τα καλύτερά μου, για το οποίο ο Κώστας Στεργιόπουλος μου αφιέρωσε μάλιστα σχετικό ποίημα στη συλλογή του «Παλίρροια», με τίτλο «Ολα είναι ακίνητα στο παρελθόν», θέλοντας να μου δώσει να καταλάβω, να δικαιολογήσει την ύπαρξη του οικουρού όφεως μέσα στο σπίτι μου. Οτι φυλάει δηλαδή το φίδι «το τελευταίο, το πιο μεγάλο μυστικό μας», καταπώς τελείωνε το ποίημά του. Παρόλο που τον σεβόμουν, μια τέτοια εκδοχή δεν την πίστεψα, ούτε και τότε, πολύ περισσότερο σήμερα. Τι «όλα μένουν ακίνητα στο παρελθόν»; Βράζουν και αναμοχλεύονται, κοχλάζουν μέσα μας, ώσπου να ‘ρθει η ώρα να εκραγεί το ηφαίστειο, να χύσει τη λάβα του, να μας φτάσει όπου και να ‘μαστε. Να μας φτάσει και να μας κατακάψει. Η αλήθεια είναι, κι έπαιρνα όρκο γι’ αυτό, πως άκουγα την κάθε νύχτα ένα τεράστιο φίδι να αργοσέρνεται ανάμεσα στους πέτρινους διπλούς τοίχους του παλιού σπιτιού. Γι’ αυτό κι εξόρκιζα, γράφοντας, τον φόβο μου, αν και ο φίλος μου ο Δ.Σ., ψυχίατρος και ψυχαναλυτής, έδινε μια άλλη, φροϊδική ερμηνεία του φιδιού.

Σ’ εκείνο το σπίτι έγραψα και το «Ενα πουλί στο φουγάρο», διήγημα το οποίο δημοσίευσε ο ελληνοαμερικανός σουρεαλιστής ποιητής Νίκος Σπάνιας στον «Κήρυκα της Νέας Υόρκης» – δύο ολόκληρες σελίδες, σεντόνι -, το διάβασε από το ραδιόφωνο της Ομογένειας και μου το ‘στειλε, συστημένο μάλιστα, στο μακρινό χωριό της Ηπείρου – την εφημερίδα και την κασέτα -, με τη χαρακτηριστική φωνή του να απαγγέλλει συγκινημένος. Τον άκουγα, υπερβολικά συχνά, μέσα στην ερημιά του τοπίου, συγκινημένος και ο ίδιος, απ’ το δικό μου γραπτό. Είχε μπει ένα παγωμένο αγριοπούλι καταχείμωνο στη ζεστή από την ξυλόσομπα αίθουσα διδασκαλίας κι εγώ ταυτίστηκα μαζί του καθώς του ρίχνανε όλοι μαζί οι μαθητές, όρθιοι και εκστασιασμένοι, βιβλία, τετράδια, μολύβια και γομολάστιχες, να το σκοτώσουνε το πουλί, εκεί μέσα, στην τάξη. Στον Σπάνια οφείλω και τον τίτλο της τρίτης συλλογής διηγημάτων μου, «Ιστορίες συμπτωματικού ρεαλισμού», έτσι χαρακτήριζε τα γραπτά μου, μου άρεσε και τον ενστερνίστηκα.

Στο τηλέφωνο του σχολείου του χωριού με έπαιρνε τακτικά σπουδαία ποιήτρια – από ανυπόκριτο θαυμασμό για την τέχνη μου, αυτό νόμιζα τότε, κι όχι για να μου δώσει κουράγιο, όπως πολύ αργότερα αντιλήφθηκα. Κατέβαινα τρέχοντας τον όροφο, εγκαταλείποντας το μάθημα στη μέση, κάτω από τα ξέφρενα χειροκροτήματα των μαθητών. Στο σχολείο του Καλεντζίου ακόμα, μου παρέδωσε ένα πρωί ο ταχυδρόμος συγχαρητήρια επιστολή του Ν.Ε. Παραψήλωσα με όλα τούτα. Δεν πατούσα στο χώμα. Το χώμα που έπρεπε ταπεινά να προσκυνήσω και να δηλώσω υποταγή.

Οσο δόξαζα τον εαυτό μου, καλά ήταν, άντεχα. Εγραφα αδιάκοπα κι έτσι κυλούσα τον χρόνο, έτσι κυλούσε ο χρόνος μου, δημιουργικά, όπως ήθελα να πιστεύω. Βαυκαλιζόμουν μ’ αυτήν την ιδέα. Μια ήσυχη μέρα, όμως, προς το τέλος της σχολικής χρονιάς, όταν ολοκλήρωσα 36 διηγήματα, κατάλαβα πως κινδύνευα να εκραγώ. Είχε μπει η άνοιξη, γέμισε αγριολούλουδα ο τόπος, αρώματα και κελαηδίσματα πουλιών κι εγώ στεκόμουν όλη την ώρα με το μολύβι στο χέρι, έτοιμος να αναμετρηθώ μ’ έναν εχθρό αόρατο. «Ο φόβος της έκρηξης», έδωσα τον τίτλο στο βιβλίο, το οποίο ωστόσο εξέδωσα πέντε ολόκληρα χρόνια αργότερα, όταν νόμισα ότι δεν κινδύνευα άλλο πια. Το επόμενο σχολικό έτος, πάντως, πήρα άρον άρον μετάθεση για τα Γιάννινα. Ενας χρόνος καθημερινής συνομιλίας με τα βουβά ποτάμια μού έφτανε και μου περίσσευε. Είχα πράγματι φτάσει στα όριά μου στο απόμακρο χωριό, την ύστατη στιγμή γλίτωσα.

Αλλά και σήμερα κινδυνεύω απ’ το Καλέντζι, τριάντα επτά χρόνια μετά. Γιατί διάλεξε να πάει σ’ αυτό το μέρος να γιορτάσει τις άγιες μέρες του Πάσχα και της Ανάστασης. Δεν βρήκε άλλο ενοικιαζόμενο δωμάτιο σ’ όλη τη χώρα ο σύζυγός της κι αποφάσισε να περάσουν τις διακοπές τους στον επίφοβο τόπο. Είχε έναν συνάδελφο στο γραφείο του, έτσι το δικαιολόγησε, ο οποίος του παραχώρησε το κλειστό σπίτι του στο χωριό για να περάσουν εκεί, μαζί, οι δυο τους, τις άγιες μέρες. Τέτοια της είπε, αυτό ισχυρίστηκε. Αλλά εγώ δεν το πιστεύω. Διαβολική συνέργεια, λέω, είναι και τίποτε άλλο. Κάποιος ύφανε εκδικητική συνωμοσία εις βάρος μου, κάποιος μου έστησε, ετεροχρονισμένα, παγίδα. Και φοβάμαι, πάλι, ξύπνησε ο παλιός, ο άγριος τρόμος μου. Αφού τη φαντάζομαι να περπατάει μαζί του, με τον άντρα της, μες στην πυκνή ομίχλη, σε δρόμους λασπώδεις, σε βάλτους και σε γκρεμίλες, να σφυρίζουν λυσσασμένα οι αγέρηδες κι αυτή να στηρίζεται πάνω του για να μην πέσει. «Αλλά εσύ προτιμούσες / μποτίτσες φοδραρισμένες / με μάλλινα πουκάμισα κλεισμένα στο λαιμό / γιατί φυσάει πολύ στο Καλέντζι», απαγγέλλω τους στίχους του Βρεττάκου και μένω κατάπληκτος με τον εαυτό μου που τους θυμήθηκα αυτούσιους.

Φοβάμαι μη βγει ξανά το φίδι, μη ζωντανέψει ο οικουρός όφις, ο οικουρός όφις που εγώ είχα σκοτώσει, που είχα κόψει στα δύο, έξω στην πλακόστρωτη αυλή του σπιτιού μου, στο τέλος εκείνου του διηγήματος. «Θα μπορούσε και να τσιμπήσει τον άντρα της», φαντασιώνομαι για μια στιγμή, κι αυτό το βρίσκω πιο δίκαιο, κι αμέσως φρίττω με τον εαυτό μου. Δεν με είχα για κακό άνθρωπο ως τότε. «Μα στην αγάπη φωλιάζει η κακία;», διερωτώμαι φωναχτά για να δικαιολογηθώ απέναντί του, λες και δεν το ‘ξερα.

Πιο πολύ βέβαια τρέμω μην και δαγκώσει εκείνη και τότε με ξεχάσει. Και φάει εμένα το φίδι τώρα, ύστερα από τριάντα επτά χρόνια. Γιατί ο διάβολος είναι μοχθηρός, είναι καταχθόνιος, και δεν ξεχνά. Στήνει όλη την ώρα ύπουλες παγίδες, έτσι διασκεδάζει αυτός. Να περάσουν γρήγορα ετούτες οι λίγες μέρες του Πάσχα, προσεύχομαι κρυφά, εγώ ο άθεος.

«Κι ενώ τρέχαμε μεις / πιασμένοι απ’ τα χέρια / ν’ αγκαλιάσουμε τον ορίζοντα, / εσύ έψαχνες για παράθυρα / σ’ ένα σπίτι παράξενο και πικρό / που δεν είχε τίποτε άλλο / εκτός από μια πόρτα να φύγεις». Πώς σε καταλαβαίνω, Νικηφόρε Βρεττάκο, πώς νιώθω τον πανικό σου μη σου φύγει η γυναίκα. Καταφθάνουν απροσκάλεστοι οι ποιητές που αγαπήσαμε κραδαίνοντας λυπημένα ποιήματα, και μ’ αυτά μας φοβερίζουν. Και μ’ αυτά μας προειδοποιούν, χωρίς κανείς να τους το ‘χει ζητήσει. Εμάς, που τους είχαμε στήριγμα κι αποκούμπι.

Υστερη Γραφή. Δύο μόνο μέρες τής πήρε ν’ αποφασίσει. «Εκεί, στην ερημιά του τοπίου, κάτι άλλαξε μέσα μου». Δεν ήξερε τι της συνέβη, «τι έφταιξε», ανεξήγητο το ‘βρισκε και η ίδια, αλλά «εκτίμησα τώρα αλλιώς τα πράγματα». Εγώ όμως το ξέρω καλά τι έφταιξε. Είναι οι τόποι που μας εκδικούνται. Αυτό και τίποτε άλλο.

Ο Ανδρέας Μήτσου είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα με τίτλο «Η αστυνόμος» (2019) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη