Αναχαίτιση της λευχαιμίας

Οι συζητήσεις που φοβάται περισσότερο ένας ερευνητής στον τομέα του καρκίνου, λέει ο διεθνώς αναγνωρισμένος ανοσολόγος και βιολόγος του καρκίνου Γιάννης Αϋφαντής, είναι εκείνες που λαμβάνουν χώρα σε ένα ταξί, όπου ο οδηγός σε κοιτάει καλά-καλά από πάνω μέχρι κάτω και σε ρωτάει γιατί δεν έχει ακόμη καταφέρει η επιστημονική κοινότητα να γιατρέψει τον καρκίνο. «Η απάντηση που δίνω στην ερώτηση αυτή είναι ότι ο καρκίνος δεν είναι μία ασθένεια, αλλά μάλλον χιλιάδες διαφορετικές, η καθεμία με τη δική της παθολογία και τον δικό της τρόπο αντιμετώπισης» συνεχίζει.  «Πιο συγκεκριμένα, δουλεύω πάνω στη λευχαιμία, για την οποία ύστερα από μερικές δεκαετίες μελέτης αυτής της οικογένειας καρκίνων, καταλήγουμε ότι η επιστημονική κοινότητα έχει μεικτά αποτελέσματα» εξηγεί. Και εδώ η κουβέντα γίνεται πιο σοβαρή. «Κάποιες μορφές λευχαιμίας, όπως η οξεία μυελογενής λευχαιμία (ΟΜΛ), αποτελούν ακόμη μία μεγάλη πρόκληση λόγω των πολύ χαμηλών ποσοστών θεραπείας, η οποία εξαρτάται ως επί το πλείστον από την επιτυχημένη μεταμόσχευση μυελού των οστών» αναφέρει ο κ. Αϋφαντής. «Κάποιες άλλες μορφές, όπως η χρόνια μυελογενής λευχαιμία (ΧΜΛ), είναι θεραπεύσιμες και η παιδιατρική οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ΟΛΛ) είναι επίσης πολύ κοντά στο να γίνει πλήρως θεραπεύσιμη».

Επιγενετικές αλλαγές. Ο ίδιος, προέδρος σήμερα του τμήματος Παθολογίας της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και η ομάδα του εργάζονται επί 16 χρόνια με στόχο την αναχίτιση της λευχαιμίας. Εχουν δε περάσει από ποικίλα στάδια επιστημονικής εξέλιξης, με ένα απο τα βήματά τους τη μελέτη των επιγενετικών αλλαγών ως μηχανισμών έναρξης των καρκίνων του αίματος. Αφορμή αυτής της προσέγγισης αποτέλεσαν ένα πλήθος μελετών που αποδεικνύουν ότι οι γονιδιακές μεταλλάξεις του DNA δεν είναι οι μόνοι μηχανισμοί καρκινογένεσης αλλά υπάρχουν και επιπλέον επιγενετικές αλλαγές που αλλοιώνουν τη γονιδιακή έκφραση και προκαλούν την καρκινική εξαλλαγή ενός κυττάρου.

«Παράλληλα προτείναμε τρόπους για την επιδιόρθωση τέτοιων επιγενετικών αλλαγών, ένας εκ των οποίων είναι και η χορήγηση υψηλών δόσεων βιταμίνης C σε ασθενείς με μυελογενή λευχαιμία. Πράγματι, η βιταμίνη C έχει την ικανότητα να δεσμεύει το ένζυμο TET2 και να ενισχύει τη δράση του οδηγώντας σε αλλαγές της μεθυλίωσης του DNA, επιβραδύνοντας έτσι την εξέλιξη της ασθένειας» λέει ο κ. Αϋφαντής.

«Τα τελευταία πέντε χρόνια το εργαστήριό μας έχει προχωρήσει σε νέες επιστημονικές κατευθύνσεις, μια απο τις οποίες αποτελεί η μελέτη της λευχαιμίας και του μικροπεριβάλλοντός της στο επίπεδο του κάθε κυττάρου» αναφέρει ο κ. Αϋφαντής. «Η επιστημονική κοινότητα έχει γίνει τελευταία μάρτυρας ριζοσπαστικών εξελίξεων στον τομέα της μελέτης βιολογικών ιδιοτήτων και διεργασιών στο επίπεδο ενός κυττάρου».

«Το εργαστήριό μας σήμερα εστιάζει στη μελέτη των τρόπων προσαρμογής των λευχαιμικών κυττάρων στις θεραπείες οδηγώντας τελικά σε επανεμφάνιση της ασθένειας. Ενα από τα πιο πρόσφατα ευρήματά μας είναι ότι εκτός από γενετικές και επιγενετικές αλλαγές, τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να αλλάζουν το σχήμα τους όπως και το σχήμα των οργανιδίων τους, όπως των μιτοχονδρίων, στη προσπάθειά τους να επιβιώσουν την αντικαρκινική θεραπεία».

«Κλείνοντας και βγαίνοντας από το ταξί, θα έλεγα στον οδηγό ότι η εποχή μας είναι η πιο ελπιδοφόρα για την ανθρωπότητα στη μάχη ενάντια στον καρκίνο και το αύριο μπορεί μόνο καλύτερο να είναι» λέει ο καθηγητής χαριτολογώντας. «Ας μην ξεχνάμε πως ο ρόλος του DNA δεν ήταν γνωστός μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1950 και τα πρώτα ογκογονίδια ανακαλύφθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Αυτή η εκπληκτική πρόοδος της επιστήμης τις τελευταίες δεκαετίες αποδίδεται στην αφοσίωση και τη διάνοια βιολόγων, μηχανικών, επιστημόνων της βιοπληροφορικής και ιατρών, σαν και τους ανθρώπους που εργάζονται και δημιουργούν στο εργαστήριό μας. Αυτή η νέα γενιά επιστημόνων, κάποιοι από τους οποίους κατάγονται και από την Ελλάδα μας, θα είναι οι πρώτοι που θα μπορέσουν να πουν ότι έχουμε κερδίσει τη μάχη ενάντια στον καρκίνο».

Γλωσσάρι

{ARXS}Επιγενετική. {ARXS}Η διαδικασία της επίδρασης στη δράση ενός γονιδίου χωρίς να μεταβάλλεται το ίδιο το DNA του γονιδίου.
{ARXS}Μικροπεριβάλλον του όγκου.{ARXS} Το περιβάλλον γύρω από έναν όγκο, που αποτελείται από τα περιβάλλοντα αγγεία, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, ινοβλάστες, σηματοδοτικά μόρια, αντιγόνα, αυξητικούς παράγοντες και την εξωκυττάρια ουσία. Οι όγκοι είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με το μικροπεριβάλλον τους και αλληλεπιδρούν αμοιβαία.
{ARXS}Μιτοχόνδρια. {ARXS}Κυτταρικά οργανίδια με περίπλοκη δομή, απαραίτητα για ποικίλες βασικές λειτουργίες των κυττάρων, μεταξύ αυτών η εξασφάλιση ενέργειας και η ρύθμιση του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (απόπτωση).

Τι λέει η “νεα γενιά”

Χριστίνα Γλυτσού

«Παρόλο που νέες στοχευμένες θεραπείες έχουν ανακαλυφθεί και εγκριθεί για την αντιμετώπιση διαφόρων τύπων λευχαιμίας, σε αρκετές περιπτώσεις οι ασθενείς αποκρίνονται ανεπαρκώς ή αναπτύσσουν ανοχή στα αντικαρκινικά φάρμακα. Oι μελέτες μας αποκάλυψαν ότι κυτταρικά οργανίδια εκτός του πυρήνα, όπως τα μιτοχόνδρια, αλλάζουν την περίπλοκη μορφολογία τους έτσι ώστε να αποφύγουν τον κυτταρικό θάνατο (απόπτωση) που προκαλεί η θεραπεία. Η έρευνά μας προτείνει ότι η στόχευση των μιτοχονδρίων μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα αντικαρκινικών φαρμάκων».
{IDI}Η Χριστίνα Γλυτσού είναι ερευνήτρι{IDI}α

Σοφία Νομικού

«Το εργαστήριό μας αναπτύσσει πρωτοπόρα μοντέλα και μεθόδους ανάλυσης δεδομένων που συμβάλλουν στην κατανόηση της πολύπλοκης δομής του γενετικού υλικού στον κυτταρικό πυρήνα. Ως μέλος της υπολογιστικής ομάδας του εργαστηρίου, δουλεύω σε άμεση συνεργασία με τους βιολόγους ερευνητές και αναλύω δεδομένα ασθενών και βιολογικών μοντέλων με στόχο την κατανόηση της προέλευσης της λευχαιμίας και της λειτουργίας του ανθρώπινου αιμοποιητικού συστήματος».
{IDI}Η Σοφία Νομικού είναι ερευνήτρι{IDI}α