«Συντροφιά» με {LF}τον Σάμιουελ Μπέκετ

Ο Σάμιουελ Μπέκετ βρίσκεται στη δύση της ζωής του. Στα 73 του χρόνια (12 πριν πεθάνει) προσπαθεί να δημιουργήσει στο Παρίσι τις συνθήκες μιας απομόνωσης. Θα αποτύχει, αλλά όπως πάντα θα αποτύχει καλύτερα. Το 1977 ξεκινάει τις πρώτες σελίδες τού πλέον αυτοβιογραφικού κειμένου του από την εποχή του «Dream of fair to Middling women» (1931-32). Θα το ονομάσει «Συντροφιά» (Λέσχη, Αθήνα, 1983, μετάφραση Νάσου Δετζώρτζη) και στον πυρήνα του θα τοποθετήσει μια φιγούρα ξαπλωμένη ανάσκελα στο σκοτάδι, στην οποία φτάνει «μια φωνή… στο μαύρο σκοτάδι. Να φαντασιωθεί». Από πού καταφθάνει η φωνή; Τίνος είναι, πριν απ’ όλα, η φωνή; Και ποιος την ακούει: ο ίδιος ο Μπέκετ ή η λογοτεχνική του κατασκευή;

Αναζητώντας τον δικό του χαμένο χρόνο, ο Μπέκετ στήνει «ένα πολυσύνθετο παιχνίδι σχετικά με τις αβεβαιότητες» και «η μνήμη αναδύεται εδώ εν πολλοίς ως επινόηση», σύμφωνα με την έρευνα του βιογράφου του, Τζέιμς Νόουλσον («Σάμιουελ Μπέκετ – Η κατάρα της δόξας», Scripta, 2001, μτφ. Γιώργος – Ικαρος Μπαμπασάκης). Οι αναμνήσεις από την παιδική ηλικία και τη μεταγενέστερη περίοδο της ζωής του χάνονται στο ολισθηρό πεδίο μεταξύ αλήθειας και μυθοπλασίας, καθώς ο συγγραφέας αποποιείται τη γραμμική αναπαράσταση μιας εξομολόγησης. Αποποιείται κυρίως τον κανόνα ότι επιστρέφεις στο παρελθόν για να ερμηνεύσεις τον αντίκτυπό του στο παρόν. «Ετσι, με όση λογική τού απομένει, συλλογίζεται, και συλλογίζεται λάθος». Σημασία έχει να αποδώσει το άγχος της γραφής («Δεν μπορώ να συνεχίσω. Θα συνεχίσω»), την αποτυχημένη προσπάθεια «να γνωρίσεις την “αλήθεια” σε μια τόσο μεταβαλλόμενη και δόλια επικράτεια όπως η ανθρώπινη ζωή».

Κι όμως, στις 15 παραγράφους που περιλαμβάνουν «σκηνές ζωής» (σε σύγκριση μάλιστα με τις άλλες 42) ορισμένες από αυτές είναι γνώριμες από την παιδική ηλικία του Μπέκετ: «Γεννήθηκες μια Μεγάλη Παρασκευή με πολύ δύσκολη γέννα». «Ο πατέρας σου… ήθελε να βρίσκεται μακριά, να μην είναι στη μέση, απ’ την απέχθεια που είχε για τους πόνους και όλα εκείνα τα όχι και τόσο ορεκτικά της γέννας μετά ερχομού εις τον κόσμον». «Είσαι όρθιος στην άκρη ενός ψηλού βατήρα. Ψηλά πάνω από τη θάλασσα. Μέσα στο νερό το ανάστροφο πρόσωπο του πατέρα σου. Ανάστροφο προς εσένα. Κοιτάζεις κάτω το αγαπητό έμπιστο πρόσωπο. Σου φωνάζει να πηδήξεις».

Ο Μπέκετ αντιμετωπίζει το κείμενό του με στοργικότητα, ως ζωτικό κειμήλιο της τελευταίας περιόδου. Ενσωματώνει αναφορές στην Καινή Διαθήκη, στον Σαίξπηρ, τον Μίλτον («αμυδρή φωταύγεια»), τον Δάντη, καθώς είναι η εποχή που επιστρέφει τακτικά σε αυτό που αποκαλεί «παλιά, καλά αστεία». Στο τέλος, έτσι κι αλλιώς, ύστερα από την εξιστόρηση σε «αυτόν» που βρίσκεται ξαπλωμένος ανάσκελα στο σκοτάδι (αλλά και στον αναγνώστη), δεν μένει παρά ένας μύθος: «Ο μύθος του εαυτού σου μυθευόμενου κάποιον μαζί σου στο μαύρο σκοτάδι. Και ότι, όπως βγαίνει, πιο καλά εν τέλει χαμένος κόπος (σ.σ.: το “αγώνας άγονος” του Σαίξπηρ) και σιωπή. Κι εσύ όπως ήσουν ανέκαθεν. Μόνος».

Σ.τ.σ.: ο τίτλος θεωρείται εξαντλημένος. Ο γράφων τον βρήκε στο περίπτερο του Ροδακιού στην πρόσφατη Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Η «Συντροφιά» περιλαμβάνεται και στην έκδοση «Η τελευταία τριλογία», εκδ. Γαβριηλίδης (2016, μτφ. Θωμάς Συμεωνίδης).

Samuel Beckett
Συντροφιά
Μτφ. Νάσος Δετζώρτζης
Εκδ. Λέσχη, 1983, σελ. 107