Μην μου πείτε ότι δεν σας πιάνει ένα σύγκρυο όταν βρίσκεστε μέσα σε ένα μεσαίου μεγέθους αυτοκίνητο και ξαφνικά σας προσπερνάει ένα… θηριώδες ΙΧ.

Τα στρουμπουλά αυτοκίνητα – πείτε τα υπερμεγέθη, SUV, ή απλώς μεγάλα, όπως θέλετε – είναι μία τάση στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Koιτάξτε γύρω σας. Ρίξτε μία ματιά στις λεωφόρους, σε μικρότερους δρόμους αλλά και στα πάρκινγκ. Είναι πλέον πάρα πολλά. Όμως όπως επισημαίνει σε μία πρόσφατη ανακοίνωσή της η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδηλατών  (ECF) της, τα θηριώδη ΙΧ αυτοκίνητα εγκυμονούν κινδύνους για την ασφάλεια πεζών, ποδηλατών και μοτοσυκλετιστών. Επιδεινώνουν τα προβλήματα έλλειψης χώρου μέσα στις πόλεις και επιβαρύνουν ενεργειακά και οικονομικά.

Η ECF δεν προχώρησε τυχαία στον παραπάνω προβληματισμό. Προ ημερών η οργάνωση Transport & Environment (T&E) δημοσίευσε τη μελέτη «Ever-bigger? Car size at a crossroads» (Όλο και μεγαλύτερα; Το μέγεθος των αυτοκινήτων σε κρίσιμη καμπή). Η έρευνα εξηγεί και αναλύει πώς τα νέα αυτοκίνητα  στην Ευρώπη αυξάνονται συνεχώς σε μέγεθος χρόνο με τον χρόνο. Και μιλάει και για το κόστος αυτής της τάσης όσον αφορά την οδική ασφάλεια, τον αστικό χώρο και την κατανάλωση ενέργειας. Είναι πρόδηλο ότι τα ευρήματα προβληματίζουν όσους μετακινούνται με ποδήλατο ή μοτοσυκλέτα. Αλλά και όσους έχουν επιλέξει μικρότερα αυτοκίνητα. Και βέβαια ανησυχούν και όσους νοιάζονται για το περιβάλλον. Διότι πολύ απλά δεν χωράνε άλλα ΙΧ στην Αθήνα. Και ειδικά τα…θηριώδη αυτοκίνητα πιάνουν πάρα μα πάρα πολύ χώρο!

Η τάση της συνεχούς αύξησης του μεγέθους των αυτοκινήτων σε αριθμούς:

Τα στοιχεία της T&E δείχνουν ότι, από το 2000 και μετά, το μέσο νέο αυτοκίνητο στην Ευρώπη μεγαλώνει ασταμάτητα σε όλες τις διαστάσεις:

Αύξηση μήκους κατά περίπου 1,2 εκ. ετησίως

Αύξηση ύψους κατά περίπου 0,5 εκ. ετησίως

Αύξηση πλάτους κατά περίπου 0,5 εκ. ετησίως

Αύξηση του ύψους του καπό κατά περίπου 0,5 εκ. ετησίως από το 2010

Όπως είναι αντιληπτό τα αυτοκίνητα μεγαλώνουν και σε πλάτος και σε μήκος και σε ύψος. Αλλά και σε βάρος μολονότι αυτό δεν έχει μετρηθεί στην έρευνα.

Όπως σημειώνεται αν αυτή η αυξητική τάση συνεχιστεί, το μέσο νέο αυτοκίνητο το 2040 θα έχει διαστάσεις 4,56 μ. επί 1,90 μ. — έναντι 4,09 μ. επί 1,69 μ. που ήταν το 2000!

Θα πρέπει να τονιστεί – υπογραμμίζει η ECF  – ότι πρόκειται για μέσους όρους. Δηλαδή μπορεί κανείς να φανταστεί ποιες θα είναι οι διαστάσεις των μεγαλύτερων μοντέλων. Η T&E συγκρίνει αυτή την «τρέχουσα τάση» με ένα πιθανό σενάριο «ορθού μεγέθους» (right-sizing), στο οποίο το μέσο μέγεθος των νέων αυτοκινήτων θα μπορούσε να επανέλθει στα επίπεδα του 2015 έως το 2040. Προς το παρόν, ωστόσο, η διαφορά ανάμεσα στα δύο αυτά πιθανά μέλλοντα είναι χαοτική.

Οι κίνδυνοι από τα υπερμεγέθη ΙΧ σύμφωνα με την ECF

1. Ασφάλεια

Τα μεγαλύτερα αυτοκίνητα με υπερυψωμένο εμπρόσθιο τμήμα είναι πιο θανατηφόρα σε συγκρούσεις με ποδηλάτες και πεζούς. Με βάση στοιχεία των VIAS (2023) και Tyndall (2024), η T&E προβλέπει ότι, μεταξύ 2026 και 2040, η τάση για όλο και μεγαλύτερα οχήματα ενδέχεται να προκαλέσει περίπου 2.600 επιπλέον θανάτους ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου σε ολόκληρη την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένων 79 επιπλέον θανάτων παιδιών. Έως το 2040, ο αριθμός των παιδιών που χάνουν τη ζωή τους ενώ περπατούν θα μπορούσε να είναι κατά 40% υψηλότερος με βάση την τρέχουσα τάση, σε σύγκριση με ένα σενάριο «ορθού μεγέθους» (right-sizing). Για το σύνολο των ποδηλατών, μοτοσικλετιστών, αναβατών μοτοποδηλάτων και πεζών, αυτό μεταφράζεται σε 400 επιπλέον θανάτους ετησίως έως το 2040 — αύξηση της τάξης του 14%.

2. Αστικός Χώρος: Η στάθμευση μεγάλων αυτοκινήτων «καταβροχθίζει» την πόλη

Τα μακρύτερα και πλατύτερα αυτοκίνητα καταλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος του δρόμου. Η T&E εκτιμά ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις θα χάσουν το 8,5% έως το 14% των θέσεων στάθμευσης στον δρόμο έως το 2040, εάν δεν υπάρξουν αλλαγές. Η πολιτική πίεση για την ανάκτηση αυτών των «χαμένων» θέσεων στάθμευσης θα πλήξει κυρίως τους χώρους που έχουν ανάγκη οι ποδηλάτες και οι πεζοί: ποδηλατοδρόμους, πεζοδρόμια, δενδροδόχους και δημόσιες πλατείες. Κάθε εκατοστό που κερδίζουν τα αυτοκίνητα είναι ένα εκατοστό που χάνουν η ποδηλασία, το περπάτημα και το αστικό πράσινο.

3. Ενέργεια, Κλίμα και Κόστος για τα Νοικοκυριά

Τα βαρύτερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα απαιτούν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια — επιπλέον 22,5 TWh ετησίως έως το 2040, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 1.500 χερσαίες ανεμογεννήτριες, προσθέτοντας 7 δισεκατομμύρια ευρώ στους λογαριασμούς φόρτισης των νοικοκυριών μόνο για το έτος 2040. Για τα οχήματα εσωτερικής καύσης που κυκλοφορούν ακόμη, η τάση για όλο και μεγαλύτερα μεγέθη συνεπάγεται την κατανάλωση πάνω από 100 εκατομμυρίων επιπλέον βαρελιών εισαγόμενου πετρελαίου έως το 2040. Η ποδηλασία αποτελεί το φθηνότερο και πιο αποδοτικό ως προς τη χρήση πόρων μέσο μετακίνησης σε κάθε πόλη· τα όλο και μεγαλύτερα αυτοκίνητα καθιστούν αυτή την επιλογή μετακίνησης ακόμη πιο δαπανηρή.

Πώς θα περιοριστεί το μέγεθος των μεγάλων οχημάτων – Μία πολυεπίπεδη ατζέντα

Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδηλατών τονίζει εκτός από τη λύση της αποφυγής μετακίνησης και χρήσης αυτοκινήτων (και άρα και μεγάλων ΙΧ) υπάρχουν πολιτικές και «εργαλεία» που μπορούν να ανατρέψουν την τάση των μεγάλων αυτοκίνητων.

Πρωτοβουλίες από τους Δήμους

-Οι Δήμοι θα μπορούσαν να πρωτοστατήσουν στην προσπάθεια να ανακόψουν την εξάπλωση των αυτοκινήτων περιορίζοντας τους χώρους στάθμευσης για ΙΧ ή αντικαθιστώντας τους με χώρους για περπάτημα, ποδήλατο, φυτεύσεις.

-Προτείνεται η εισαγωγή τελών στάθμευσης διαφοροποιημένων ως προς το μέγεθος και το βάρος, όπως ενέκριναν οι ψηφοφόροι του Παρισιού τον Φεβρουάριο του 2024 και η Λυών εφαρμόζει από το 2024.

-Ανακατανομή του χώρου στο πεζοδρόμιο σε υποδομές ποδηλασίας, πεζοδρόμια και δέντρα/βλάστηση, όχι σε επιπλέον ή μεγαλύτερο χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων.

-Μείωση των διαφημίσεων για υπερμεγέθη οχήματα και οχήματα υψηλών εκπομπών.

-Δημιουργία γειτονιών με ζώνες κυκλοφορίας έως 30 χλμ./ώρα για τη μείωση της ταχύτητας και της κυριαρχίας των μεγαλύτερων οχημάτων ειδικά κοντά σε σχολεία. Στόχος θα είναι να μειωθούν οι κίνδυνοι για τους μαθητές και τους συνοδούς τους.

-Προσπάθεια για χρήση μικρότερων οχημάτων από τους δημοτικούς υπαλλήλους.

Μέτρα από τις Κυβερνήσεις

-Αλλαγή στα τέλη ταξινόμησης και στα ετήσια τέλη κυκλοφορίας, ώστε να διαφοροποιούνται ανάλογα με το βάρος του οχήματος, το αποτύπωμα και το ύψος του καπό.

-Αναμόρφωση της φορολογίας των εταιρικών αυτοκινήτων.

-Εισαγωγή κατηγορίας άδειας οδήγησης, εκπαίδευσης για τα μεγαλύτερα επιβατικά οχήματα.  Στόχος είναι να αναγνωριστεί ότι ένα υπερμεγέθες SUV ή pickup χειρίζεται πολύ διαφορετικά από ένα τυπικό αυτοκίνητο.

Μέτρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι προδιαγραφές έγκρισης τύπου για την ασφάλεια και τις εκπομπές ρύπων των μηχανοκίνητων οχημάτων καθορίζονται στην ΕΕ, αναφέρει η Eυρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδηλατών. Και παραθέτει μία σειρά μέτρων και οδηγιών στα οποία θα μπορούσε να προχωρήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

-Καθορισμός ορίων διαστάσεων σε επίπεδο ΕΕ για τα νέα επιβατικά αυτοκίνητα, συμπεριλαμβανομένων ορίων για το ύψος του καπό και το συνολικό πλάτος.

-Θέσπιση προτύπου ορατότητας παιδιών για τα επιβατικά αυτοκίνητα, το οποίο θα μετρά και θα ρυθμίζει το οπτικό πεδίο του οδηγού ως προς την παρουσία μικρών παιδιών ακριβώς μπροστά από το όχημα.

-Ενίσχυση των απαιτήσεων προστασίας πεζών και ποδηλατών στους Γενικούς Κανονισμούς Ασφάλειας της ΕΕ και στους Κανονισμούς της UNECE για την προστασία των πεζών, συμπεριλαμβανομένων κανόνων σχεδιασμού του εμπρόσθιου τμήματος που λαμβάνουν υπόψη τα πολύ υψηλότερα καπό των σύγχρονων οχημάτων.

-Αξιοποίηση της αναθεώρησης της νομοθεσίας για τις εκπομπές CO₂ των αυτοκινήτων, ώστε τα ρυθμιστικά οφέλη να κατευθύνονται αποκλειστικά σε πραγματικά μικρά ηλεκτρικά μοντέλα και όχι σε υπερμεγέθη «οικολογικά SUV» που απλώς μετατοπίζουν το πρόβλημα.

-Συνεκτίμηση της μάζας και του αποτυπώματος (εμβαδού βάσης) στα πρότυπα εκπομπών CO₂ και στα κίνητρα που βασίζονται στο βάρος, ώστε ο τύπος υπολογισμού να μην επιβραβεύει τις εκπομπές καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής και τη χρήση υλικών.

-Απαίτηση από τον οργανισμό Euro NCAP να δημοσιεύει ειδική αξιολόγηση για την ορατότητα ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου, ευθυγραμμισμένη με το πρότυπο της ΕΕ για την ορατότητα παιδιών.

-Βελτίωση και επικαιροποίηση της διαδικασίας έγκρισης μεμονωμένων οχημάτων, ώστε μεγάλα εισαγόμενα οχήματα που δεν πληρούν τις απαιτήσεις της ΕΕ για την προστασία των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου να μην μπορούν να διατεθούν στην αγορά μέσω παράλληλων δικτύων διανομής.

Μέτρα από τον ΟΗΕ

Τα περισσότερα τεχνικά πρότυπα οχημάτων στην Ευρώπη  – τονίζει η ECF – βασίζονται σε κανονισμούς της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (UNECE), λέει η ECF. Ως εκ τούτου και σε επίπεδο ΟΗΕ προτείνονται κάποια μέτρα.

-Επικαιροποίηση του Κανονισμού 127 του ΟΗΕ για την ασφάλεια των πεζών, ώστε να λαμβάνονται υπόψη το αυξημένο ύψος του καπό και η μειωμένη ορατότητα προς τα εμπρός στα σύγχρονα SUV και ημιφορτηγά (pickups).

-Εκσυγχρονισμός του Παγκόσμιου Τεχνικού Κανονισμού 9 (προστασία πεζών), ώστε οι διαδικασίες δοκιμών και οι ζώνες πρόσκρουσης κεφαλής να παρέχουν ουσιαστική προστασία στα παιδιά και όχι μόνο στους ενήλικες πεζούς.

-Ανάπτυξη προτύπου άμεσης ορατότητας για επιβατικά αυτοκίνητα στο πλαίσιο της UNECE, επεκτείνοντας τη λογική του προτύπου άμεσης ορατότητας για φορτηγά (που ισχύει στο Λονδίνο και την ΕΕ) στα αυτοκίνητα, τα βαν και τα μικρά ημιφορτηγά.

-Προσθήκη σαφών ορίων διαστάσεων για την κατηγορία ελαφρών οχημάτων, ώστε οχήματα που κατασκευάζονται σύμφωνα με τα πρότυπα της Βόρειας Αμερικής για ελαφρά φορτηγά.