Ιδιαίτερα απαιτητικές αποδείχθηκαν οι επιχειρήσεις κατάσβεσης στα εργοστάσια ανακύκλωσης, παρά την άμεση κινητοποίηση των πυροσβεστικών δυνάμεων τις προηγούμενες ημέρες, καθώς οι μεγάλες ποσότητες υλικών τροφοδοτούσαν συνεχώς τις φλόγες, και υπήρχε διαρκής κίνδυνος αναζωπυρώσεων. Οι πυρκαγιές σε μονάδες ανακύκλωσης, όπως φαίνεται, δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ένα φαινόμενο που γεννά σοβαρά ερωτήματα για τις συνθήκες λειτουργίας τους. Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο tanea.gr, η συσσώρευση τεράστιων όγκων εύφλεκτων υλικών, σε συνδυασμό με τα ανεπαρκή μέτρα πυροπροστασίας και τους ελλιπείς ελέγχους, μετατρέπει πολλές από τις εγκαταστάσεις αυτές σε «πυριτιδαποθήκες», όπου μια μικρή εστία αρκεί για να προκαλέσει καταστροφικές έως και τραγικές συνέπειες.
Και όταν οι μονάδες αυτές γειτνιάζουν με κατοικίες, μάντρες, αποθήκες και δασικές εκτάσεις, ο κίνδυνος παύει να αφορά αποκλειστικά τις επιχειρήσεις και αποκτά ευρύτερες διαστάσεις. Το βράδυ της 4ης Ιουλίου το 112 χτύπησε επανειλημμένα στη δυτική Θεσσαλονίκη, καλώντας όσους βρίσκονταν στα όρια των δήμων Παύλου Μελά και Ωραιοκάστρου, να απομακρυνθούν λόγω πυρκαγιάς. Η φωτιά, που ξέσπασε αρχικά σε χαμηλά χόρτα, εξαπλώθηκε ταχύτατα, φτάνοντας σε μεγάλη μονάδα ανακύκλωσης στη Φιλοθέη Ευκαρπίας, περίπου τρία χιλιόμετρα μακριά.
«Επικίνδυνη “γκρίζα ζώνη”»
«Επί τριάντα χρόνια οι αρμόδιοι επέτρεψαν να δημιουργηθεί μία επικίνδυνη “γκρίζα ζώνη” μικτών χρήσεων γης. Δάσος, αγροτικές εκτάσεις, κατοικίες και βαριές βιοτεχνικές μονάδες, έγιναν άμορφο, εκρηκτικό μείγμα, χωρίς κανένα χωροταξικό σχέδιο και χωρίς στοιχειώδεις ζώνες ασφαλείας», αναφέρεται σε ανακοίνωση της παράταξης «Οικολογία-Αλληλεγγύη», με επικεφαλής τον Μιχάλη Τρεμόπουλο, χαρακτηρίζοντας τους ελέγχους για μέτρα αντιπυρικής προστασίας ελλιπείς έως ανύπαρκτους.
«Ξέφραγο αμπέλι»
Ακολούθησε το πρωί της Πέμπτης (09/07) η μεγάλη φωτιά στον Ασπρόπυργο, που φαίνεται να ξεκίνησε από έκρηξη σε συνεργείο κατασκευής αναρτήσεων φορτηγών, ενώ σε διπλανό οικόπεδο υπήρχαν τόνοι σκραπ μετάλλου προς ανακύκλωση.
Η πυρκαγιά είχε ως αποτέλεσμα ακόμη τρεις επιχειρήσεις να υποστούν σοβαρές καταστροφές, ενώ τραυματίστηκαν 11 άνθρωποι, εκ των οποίων τρεις διασωληνώθηκαν και ένας εξ’ αυτών έχασε την ζωή του. Ο Σταύρος Χρηστίδης, μέλος της Διοίκησης του Εργατικού Κέντρου, κατήγγειλε ότι η περιοχή λειτουργεί ως «ξέφραγο αμπέλι». «Δεν υπάρχει ούτε ένα μέτρο προστασίας. Βλέπετε πυροσβεστικούς κρουνούς;» είπε.
Το βράδυ της 11ης Ιουλίου, σήμανε συναγερμός μετά από πυρκαγιά που ξέσπασε σε εγκαταστάσεις εταιρείας ανακύκλωσης στο Ομορφοχώρι Λάρισας. Στο σημείο υπήρχαν μεγάλες ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών, λάστιχα και οχήματα, γεγονός που δυσχέραινε το έργο των πυροσβεστών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, φέρεται πως εξετάζεται το ενδεχόμενο εμπρησμού, ύστερα από σχετικές καταγγελίες, που υποστηρίζουν ότι η φωτιά προκλήθηκε σκόπιμα. Ωστόσο, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επίσημη επιβεβαίωση από την Πυροσβεστική.
Κενά στο πλαίσιο πυροπροστασίας
Η συχνότητα των περιστατικών έχει προκαλέσει ανησυχία και εύλογα ερωτήματα για το εάν τηρούνται ή πώς εφαρμόζονται σε αυτού του τύπου τις επιχειρήσεις τα πρωτόκολλα πυρασφάλειας. Αξίζει να αναφερθεί πως μέσα στο 2025 καταγράφηκαν 9 σοβαρές πυρκαγιές σε εγκαταστάσεις διαχείρισης ανακυκλώσιμων υλικών, ενώ μόνο τον Ιούλιο του ίδιου έτους σημειώθηκαν έξι περιστατικά σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Οι μονάδες ανακύκλωσης συγκεντρώνουν τεράστιες ποσότητες εύφλεκτων υλικών, όπως πλαστικά, χαρτί, ξύλο, υφάσματα, ελαστικά έως μπαταρίες λιθίου, που συχνά καταλήγουν στο ρεύμα των ανακυκλώσιμων. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, όταν οι εγκαταστάσεις αυτές βρίσκονται μέσα σε μεγάλες βιομηχανικές περιοχές, όπως στον Ασπρόπυργο, που συνυπάρχουν εγκαταστάσεις καυσίμων, χημικές βιομηχανίες και αποθήκες. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και ένας σπινθήρας μπορεί να οδηγήσει σε μία πυρκαγιά, ιδιαίτερα δύσκολη στην κατάσβεση, ακόμη κι εάν οι επιχειρήσεις τηρούν τα μέτρα ασφαλείας.
«Παρά τη συχνότητα αυτών των συμβάντων, η Ελλάδα εξακολουθεί να μην διαθέτει ένα εξειδικευμένο κανονιστικό πλαίσιο πυροπροστασίας, αποκλειστικά για εγκαταστάσεις ανακύκλωσης και διαχείρισης αποβλήτων» αναφέρει στο tanea.gr ο Μιχάλης Χάλαρης, καθηγητής Ανάλυσης & Διαχείρισης Ανθρωπογενών και Φυσικών Καταστροφών και αντιστράτηγος ε.α. Πυροσβεστικού Σώματος. «Αυτού του είδους οι μονάδες, ακολουθούν τους γενικούς κανονισμούς. Τελικά αναδεικνύεται η ανάγκη να υπάρξει κάτι ξεχωριστό», προσθέτει.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον κ. Χάλαρη, πρέπει να οριστεί το ύψος που πρέπει να έχουν οι τόνοι με τα απόβλητα, να υπάρχει συγκεκριμένη απόσταση μεταξύ τους, επιτήρηση με θερμικές κάμερες, νέα κατασβεστικά υλικά, και συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης της φωτιάς. «Επίσης, θα ήταν σημαντικό να είχαμε συνεχείς και διαφανείς ελέγχους, δηλαδή να δημοσιοποιούνται τα αποτελέσματα και να δίνεται ένα χρονικό περιθώριο να διορθωθούν οι ελλείψεις, όπου υπάρχουν».
Τυπικά, όπως λέει, σε όλα τα σχέδια χωροταξικού σχεδιασμού, προβλέπεται να λαμβάνονται υπόψιν, όλες οι πιθανές προεκτάσεις που μπορεί να έχει μία φυσική καταστροφή. «Ωστόσο, οι μελετητές το κάνουν πολύ επιφανειακά. Βάζουν ένα διάγραμμα με τις θερμοκρασίες της περιοχής και μέχρι εκεί. Στην Ελλάδα έχουμε καλούς νόμους, αλλά υστερούμε στην εφαρμογή τους».
Υποστελεχωμένες υπηρεσίες, ανεπαρκείς έλεγχοι και «ύποπτες φωτιές»
Από την πλευρά του, ο Ανδρέας Γκουρμπάτσης, αντιστράτηγος, υπαρχηγός εν αποστρατεία του Πυροσβεστικού Σώματος, επεσήμανε στο tanea.gr, πως πρέπει να εκδοθεί πυροσβεστική διάταξη, ειδικά για τα μέτρα πυροπροστασίας αυτών των επιχειρήσεων, διότι ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι πολύ υψηλός. «Ισχύουν οι γενικές διατάξεις για τις επιχειρήσεις και τους αποθηκευτικούς χώρους, οπότε δεν είναι μέτρα ασφαλείας αυτά».
Επίσης, τονίζει πως «κάποιες από αυτές τις φωτιές είναι ύποπτες, και κατά την γνώμη μου, πρέπει να γίνει προκαταρκτική εξέταση ώστε να διαπιστωθεί η νομιμότητα αυτών των επιχειρήσεων σε όλη την Ελλάδα. Ίσως κάτι δεν πάει καλά. Μέσω της έρευνας θα μπορούσε να δείξει ακριβώς τι συμβαίνει, οι συνάδελφοι είναι έμπειροι». Ο ίδιος προσθέτει πως το να υπάρχουν μονάδες ανακύκλωσης, αγροτοδασικές εκτάσεις, αποθήκες, μάντρες και σπίτια στην ίδια περιοχή είναι καταστροφικό. «Αν ξαναχτίζονταν τώρα, δεν νομίζω να έπαιρναν άδεια λειτουργίας. Επιπλέον, θα μπορούσε να υπάρξει ρύθμιση να μην δίνεται άδεια εάν δεν τηρούνται τα πιο αυστηρά μέτρα ασφαλείας».
Για τον Φίλιππο Κυρκίτσο, Δρ. Περιβαλλοντολόγος με σπουδές στη Φυσική, την Μετεωρολογία, το Περιβάλλον και πρόεδρο της «Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης», το να προκαλούνται εσκεμμένα οι φωτιές στα εργοστάσια, αποτελεί το λιγότερο πιθανό σενάριο. «Έχουν μέσα υλικά τα οποία τα πουλάνε. Συνήθως δεν πρόκειται για εμπρησμούς και είναι εξαίρεση το να βάλει κάποιος φωτιά».
Αυτό που, όπως ισχυρίζεται ο ίδιος, σίγουρα ισχύει, είναι ότι «δεν τηρούνται οι προδιαγραφές ασφαλείας και έχει χαθεί η μπάλα. Οι περισσότερες από αυτές τις μονάδες, θεωρώ ότι είναι παράνομες και δεν πληρούν πολλές προδιαγραφές. Δεν τηρούνται οι αποστάσεις, δεν έχουν σκέπαστρα, καταβρεχτήρες. Αν πάρουν φωτιά λάστιχα ή “μπάλες” με χαρτί, δεν σταματάει εύκολα μία πυρκαγιά».
Παράλληλα, κάνει λόγο για έναν φαύλο κύκλο όσον αφορά τους ελέγχους, που κατά τον ίδιο, δεν πραγματοποιούνται συχνά. «Οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες εδώ και χρόνια, αλλά δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη δικαιολογία κάθε φορά. Επίσης, σημαντικό ρόλο παίζει και πώς στοιβάζονται και αποθηκεύονται τα υλικά. Γίνεται ένα χάος στον διαχωρισμό τους. Συσσωρεύονται ποσότητες για εμπορικούς λόγους, χωρίς προδιαγραφές, και αποτελούν “βόμβες“».
Λάθος αποθήκευση εύφλεκτων υλικών
Το tanea.gr επικοινώνησε και με τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης, που υπάγεται στην εποπτεία και τον έλεγχο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, και στην ουσία, εποπτεύει και εγκρίνει τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης που συνεργάζονται με μονάδες.
Η Δρ. Αλεξάνδρα Σοφία Τόγια, Διευθύνουσα Σύμβουλος και Οικονομολόγος Περιβάλλοντος του ΕΟΑΝ, επεσήμανε πως τα τελευταία συμβάντα που έχουν σημειωθεί είναι ανησυχητικά, καθώς εάν εξακολουθούν να ξεσπούν φωτιές με τον ίδιο ρυθμό, «θα φτάσουμε στο σημείο να μην έχουμε μονάδες διαλογής ή θα μειωθούν οι υποδομές διαχείρισης αποβλήτων, και αυτό θα δημιουργήσει άλλα προβλήματα».
Ερωτηθείσα, εάν είναι στις αρμοδιότητες του ΕΟΑΝ οι έλεγχοι στις συγκεκριμένες μονάδες, η κα Τόγια απάντησε αρνητικά. «Το να βγάλουμε κλιμάκιο για ελέγχους είναι πολύ δύσκολο σε αυτή τη φάση, λόγω της υποστελέχωσης, αλλά δεν είναι και στις αρμοδιότητές μας. Σαφώς, θα πρέπει να δούμε τα πορίσματα της Πυροσβεστικής, τα αίτια των πυρκαγιών στις μονάδες ανακύκλωσης, να διερευνήσουμε ή να συγκρίνουμε αν υπάρχουν ομοιότητες. Εγώ, μπορώ να φανταστώ ότι κάποιες έχουν ανεπαρκή μέτρα πυροπροστασίας αλλά σημαντικό ρόλο παίζει και η φύση των συγκεκριμένων υλικών που υπάρχουν. Πρόκειται για πάρα πολύ εύφλεκτα υλικά. Οπότε, ο συνδυασμός της κλιματικής κρίσης, των ενδεχόμενων ελλιπών μέτρων προστασίας, της μη σωστής αποθήκευσης σε περιόδους που μπορεί να υπάρξει μεγάλος όγκος, δεν είναι και πολύ αισιόδοξος. Επίσης, υπάρχουν και κάποια σκραπατζίδικα που δεν λειτουργούν και τόσο ορθολογικά».
Σύμφωνα με την ίδια, θα μπορούσαν να επαναξιολογηθούν ορισμένα πράγματα. «Δηλαδή, κατά πόσο τα μέτρα στις μονάδες είναι επαρκή, αλλά και να κοιτάξουμε και για καλύτερες και πιο ασφαλείς πρακτικές αποθήκευσης των υλικών. Επίσης, θα μπορούσαμε να έχουμε ένα μητρώο συμβάντων, για να καταγράφουμε και να παρακολουθούμε τι ακριβώς γίνεται».
