Η αντίστροφη μέτρηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2028-2034 έχει ξεκινήσει. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών για το τελικό ύψος των δαπανών παραμένουν μεγάλες. Το ζήτημα του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου αναδεικνύεται σε κεντρικό πολιτικό διακύβευμα για τα επόμενα χρόνια.
Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, έπειτα από συζήτηση πάνω στη συμβιβαστική πρόταση της απερχόμενης Κυπριακής Προεδρίας, αποφασίστηκε η Ιρλανδία –που ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ από την 1η Ιουλίου– να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2026. Ο σκοπός είναι να ολοκληρωθούν οι νομοθετικές διαδικασίες εντός του 2027, ώστε οι χρηματοδοτήσεις να ξεκινήσουν τον Ιανουάριο του 2028.
Η συζήτηση στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων βασίζεται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για σημαντική αύξηση του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, κοντά στα 2 τρισ. ευρώ, από περίπου 1,2-1,3 τρισ. ευρώ που προβλέπονται για την τρέχουσα περίοδο 2021-2027.
Η πρόταση της Κυπριακής Προεδρίας και οι αντιδράσεις του Βορρά
Σύμφωνα με το Euronews και το Reuters, η Κυπριακή Προεδρία εισηγήθηκε μείωση των δαπανών κατά 32,8 δισ. ευρώ –περίπου 2% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν– επιχειρώντας να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.
Η πρόταση αυτή δεν ικανοποίησε τις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά, όπως τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Φινλανδία, τη Δανία και τη Σουηδία, που ζητούν βαθύτερες περικοπές στις συνολικές δαπάνες.
Η Γερμανία, ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, φέρεται να ζητά περικοπές ύψους 400 δισ. ευρώ από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όπως αναφέρει το Reuters, έγγραφο της γερμανικής κυβέρνησης δείχνει ότι το σχέδιο της Κομισιόν θα αύξανε την ετήσια γερμανική εισφορά σε πάνω από 50 δισ. ευρώ, ενώ ακόμη και μετά από περικοπή 400 δισ. ευρώ, ο νέος προϋπολογισμός θα παρέμενε υψηλότερος κατά 27% σε σχέση με τον σημερινό.
Οι νέες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σε πραγματικούς όρους, αφαιρουμένου του πληθωρισμού, ο προτεινόμενος προϋπολογισμός δεν εμφανίζει τόσο μεγάλη αύξηση όσο δείχνουν τα ονομαστικά ποσά. Σε σταθερές τιμές του 2025, οι δαπάνες για την περίοδο 2028-2034 εκτιμώνται στα 1,7 τρισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των πληρωμών για αποπληρωμή χρεολυσίων από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η αύξηση που προτείνει η Κομισιόν συνδέεται με νέες ανάγκες και προτεραιότητες, όπως η ενίσχυση της άμυνας, της ενεργειακής ασφάλειας και της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών πιέσεων από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.
Ο Πολωνός επίτροπος Προϋπολογισμού, Πιοτρ Σεραφίν, έχει επισημάνει ότι ένας «φειδωλός» προϋπολογισμός δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και σύγχρονος, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο περικοπών σε κρίσιμες νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Όπως ανέφερε, πολλές από αυτές τις δαπάνες θα πραγματοποιηθούν ούτως ή άλλως σε εθνικό επίπεδο, αλλά με χαμηλότερη αποτελεσματικότητα.
Άμυνα, ανταγωνιστικότητα, αγροτική πολιτική και συνοχή
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει αυξημένους πόρους για την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα, την άμυνα και την πράσινη μετάβαση. Στόχος είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και η προώθηση της καθαρής ενέργειας.
Για τη στήριξη των αγροτικών εισοδημάτων μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής προβλέπονται περίπου 300 δισ. ευρώ, ενώ για τις πολιτικές συνοχής, μέσω των αναπτυξιακών και κοινωνικών ταμείων, υπολογίζονται πόροι ύψους 450 δισ. ευρώ.
Τι αλλάζει με τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια
Μία από τις βασικές καινοτομίες της πρότασης της Κομισιόν είναι η ενοποίηση των δαπανών για τη συνοχή, τον αγροτικό τομέα και τη μετανάστευση σε ένα ενιαίο «Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης» για κάθε κράτος-μέλος. Το νέο σχήμα θυμίζει τη λογική του Ταμείου Ανάκαμψης, συνδέοντας τις επενδύσεις με μεταρρυθμίσεις για μεγαλύτερη ευελιξία και καλύτερη στόχευση πόρων.
Με βάση την πρόταση της Κομισιόν, η Ελλάδα αναμένεται να λάβει συνολικά 49,2 δισ. ευρώ για την επταετία 2028-2034, στο πλαίσιο του ευρύτερου Σχεδίου Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης.
Η τελική μάχη στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου
Η τελική διαπραγμάτευση προμηνύεται δύσκολη, καθώς η έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτεί ομοφωνία των 27 κρατών-μελών και τη σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι χώρες του Βορρά πιέζουν για περιορισμό των δαπανών, ενώ οι χώρες που δίνουν βάρος στη συνοχή, την αγροτική πολιτική και τις νέες κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες ζητούν έναν προϋπολογισμό ικανό να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες της περιόδου.
Η τελική μάχη αναμένεται να δοθεί στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου, όπου η Ιρλανδική Προεδρία θα αναζητήσει τον συμβιβασμό που θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να εισέλθει στη νέα προγραμματική περίοδο χωρίς καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση.
