Τουρκικά μέσα ενημέρωσης προβάλλουν την κοινή υποψηφιότητα Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν για την ένταξη του μπακλαβά στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO ως μια «στρατηγική κίνηση» απέναντι στην Ελλάδα. Η είδηση έρχεται σε μια περίοδο έντονων συζητήσεων για ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, μετά και τις πρόσφατες αντιπαραθέσεις για το ζεϊμπέκικο.
Η Κοινή Πρωτοβουλία
Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν υπέβαλαν από κοινού φάκελο στην UNESCO, αιτούμενοι την αναγνώριση της τέχνης και των πολιτιστικών πρακτικών που περιβάλλουν τον μπακλαβά (baklava) και την αζερική εκδοχή του (pakhlava). Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, στόχος είναι να αναγνωριστούν όχι απλώς το γλυκό, αλλά η τεχνογνωσία, οι παραδοσιακές μέθοδοι παρασκευής, οι τελετουργίες και οι κοινωνικές πρακτικές που συνδέονται με αυτό.
Η οριστική απόφαση αναμένεται να ληφθεί στην 21η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, που θα πραγματοποιηθεί στην Ξιαμέν της Κίνας (30 Νοεμβρίου – 5 Δεκεμβρίου).
Η Ερμηνεία του Τουρκικού Τύπου
Τουρκικά ΜΜΕ παρουσιάζουν την πρωτοβουλία με τίτλους όπως «Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν ενώνουν δυνάμεις για τον μπακλαβά» και «δύο κράτη, μία γεύση». Ορισμένα δημοσιεύματα κλιμακώνουν τη ρητορική, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση αποτελεί απάντηση στις «ελληνικές προσπάθειες οικειοποίησης» του γλυκού.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο, όπου ακόμη και γαστρονομικά ζητήματα μετατρέπονται σε πεδία συμβολικής αντιπαράθεσης με την Ελλάδα. Ο μπακλαβάς, όπως ο καφές, το γιαούρτι, ο γύρος και άλλα στοιχεία της οθωμανικής και ανατολικομεσογειακής κουζίνας, χρησιμοποιείται συχνά ως αφορμή για συζητήσεις περί «ιδιοκτησίας» της παράδοσης.
Η Πραγματική Διάσταση της UNESCO
Κρίσιμο σημείο είναι ότι η ένταξη στον κατάλογο της UNESCO δεν αποτελεί εμπορικό σήμα ή αποκλειστική εθνική πατέντα. Η UNESCO δεν αποφαίνεται ποιος «κατέχει» έναν πολιτισμό ούτε αποδίδει αποκλειστική ιδιοκτησία σε ένα κράτος. Αναγνωρίζει ότι συγκεκριμένες κοινότητες, πρακτικές και τεχνογνωσίες αποτελούν ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά που πρέπει να διαφυλαχθεί.
Ακόμη και αν εγκριθεί η κοινή υποψηφιότητα, αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα, οι Έλληνες της Μικράς Ασίας ή άλλοι λαοί «χάνουν» τη σχέση τους με το γλυκό. Απλώς αναγνωρίζεται η τουρκική και αζερική πολιτιστική πρακτική, όπως κατατέθηκε στον φάκελο.
Η Σύνθετη Ιστορία του Μπακλαβά
Η ιστορία του μπακλαβά είναι πολυεπίπεδη. Στη σημερινή του μορφή, συνδέεται στενά με την οθωμανική κουζίνα, με αναφορές σε οθωμανικά αρχεία από την εποχή του Μωάμεθ Β΄ και την παράδοση του «baklava alayı» (αποστολή μπακλαβά από το παλάτι στους γενίτσαρους κατά τον Ραμαζάνι).
Ωστόσο, παραλλαγές γλυκών με λεπτό φύλλο, ξηρούς καρπούς και μέλι ή σιρόπι υπάρχουν σε πολλές κουζίνες:
Στην Ελλάδα
Στα Βαλκάνια
Στον Καύκασο
Στη Μέση Ανατολή
Σε κοινότητες που έζησαν εντός ή γύρω από την οθωμανική αυτοκρατορία
Ακόμη και η αρχαία Αθήνα είχε τις μελόπιτες, ζύμες γεμιστές με φρούτα, ξηρούς καρπούς και μέλι, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν πρόδρομοι του μπακλαβά.
Το Προηγούμενο του Γκαζιαντέπ
Η Τουρκία έχει ήδη σημαντική διεθνή κατοχύρωση γύρω από τον μπακλαβά. Ο μπακλαβάς του Γκαζιαντέπ έχει λάβει από την Ευρωπαϊκή Ένωση καθεστώς Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης, επιτυχία για την τουρκική γαστρονομική διπλωματία. Η νέα κίνηση προς την UNESCO εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική, με τη διαφορά ότι τώρα η Τουρκία κινείται μαζί με το Αζερμπαϊτζάν.
Ο Ρόλος του Αζερμπαϊτζάν
Η συμμετοχή του Αζερμπαϊτζάν υπηρετεί το αφήγημα «δύο κράτη, ένα έθνος», που περιγράφει τη στενή σχέση των δύο χωρών. Η κοινή υποψηφιότητα δεν αφορά μόνο ένα γλυκό, αλλά την προβολή ενός κοινού πολιτιστικού χώρου που εκτείνεται από την Ανατολία μέχρι τον Καύκασο. Η UNESCO μετατρέπεται έτσι σε πεδίο πολιτιστικής διπλωματίας, επιχειρώντας να παρουσιάσει τον μπακλαβά ως στοιχείο μιας ευρύτερης τουρκικής-αζερικής πολιτιστικής συνέχειας.
Συμπέρασμα
Η κοινή υποψηφιότητα Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν για τον μπακλαβά αναδεικνύει πώς η γαστρονομία μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας και συμβολικής αντιπαράθεσης. Πέρα όμως από τις ανταγωνιστικές αφηγήσεις, ο μπακλαβάς παραμένει ένα γλυκό που ανήκει σε μια κοινή γαστρονομική κληρονομιά, διαμορφωμένη μέσα από αιώνες συνύπαρξης, ανταλλαγών και τοπικών παραλλαγών. Η αναγνώριση της UNESCO, αν έρθει, θα προσθέσει μια ακόμη διάσταση στην πολύπλοκη ιστορία του, χωρίς να ακυρώνει τις άλλες παραδόσεις που τον διεκδικούν.
معركة على ملكية البقلاوة تصل إلى اليونسكو بملف تركي أذربيجاني لقطع الطريق على اليونان pic.twitter.com/Ik4s3mjGFt
— Asharq News الشرق للأخبار (@AsharqNews) June 29, 2026
