Η συζήτηση γύρω από τη δημοσιονομική σταθερότητα του Βελγίου λαμβάνει πλέον διαστάσεις ευρωπαϊκού συναγερμού. Η χώρα, που για δεκαετίες θεωρούνταν ένας από τους πιο αξιόπιστους πυλώνες της ευρωπαϊκής οικονομίας και πολιτικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ραγδαία επιδεινούμενη οικονομική πραγματικότητα. Η κατάσταση προκαλεί έντονες ανησυχίες τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στις αγορές.
Η δημόσια παραδοχή της Ευρωπαίας Επιτρόπου Διαχείρισης Κρίσεων, Χάτζα Λαμπίμπ, ότι το Βέλγιο είναι σήμερα η τέταρτη πιο υπερχρεωμένη χώρα της ΕΕ –μετά την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γαλλία– άνοιξε νέο κύκλο πολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης. Η Λαμπίμπ προειδοποίησε ότι η χώρα έχει ήδη τεθεί υπό στενή δημοσιονομική επιτήρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω του υπερβολικού χρέους της, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο μιας μορφής «ευρωπαϊκής κηδεμονίας» εάν η κατάσταση επιδεινωθεί περαιτέρω.
Αν και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αποφεύγουν δημόσια τις ευθείες συγκρίσεις με την ελληνική κρίση χρέους, πλέον οι αναφορές στην Ελλάδα του 2014 δεν αποτελούν ταμπού. Η ίδια η Λαμπίμπ απάντησε στο ερώτημα εάν το Βέλγιο θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ανάλογη κατάσταση, σημειώνοντας πως «δεν βρισκόμαστε στην ίδια θέση με την Ελλάδα του 2014», αλλά αναγνωρίζοντας ότι η δημοσιονομική πορεία της χώρας δημιουργεί σοβαρές πιέσεις.
Οι αιτίες της κρίσης
Το πρόβλημα του Βελγίου είναι βαθύτερο απ’ όσο δείχνουν οι αριθμοί. Το δημόσιο χρέος έχει διογκωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω των αυξημένων κρατικών δαπανών μετά την πανδημία, την ενεργειακή κρίση και τη γενικότερη επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Το εκτεταμένο κοινωνικό κράτος, οι αυξημένες συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις και η δυσκολία περιορισμού των δαπανών επιβαρύνουν συνεχώς τον κρατικό προϋπολογισμό.
Παράλληλα, η άνοδος των επιτοκίων στην Ευρωζώνη έχει μετατρέψει το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σε έναν από τους σημαντικότερους πονοκεφάλους της βελγικής κυβέρνησης. Κάθε επιπλέον δισεκατομμύριο που κατευθύνεται στους τόκους αφαιρεί πόρους από κρίσιμους τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και οι κοινωνικές υπηρεσίες. Όπως προειδοποίησε η Λαμπίμπ, η υπερχρέωση στερεί από το κράτος τη δυνατότητα να επενδύσει στο μέλλον.
Πολιτικές πιέσεις και μεταρρυθμίσεις
Η κυβέρνηση του Μπαρτ Ντε Βέβερ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη πολιτική εξίσωση. Από τη μία, οι Βρυξέλλες ζητούν σαφές σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής και περιορισμού του ελλείμματος. Από την άλλη, η κοινωνία εμφανίζεται κουρασμένη από τις περικοπές, τις μεταρρυθμίσεις και τη συρρίκνωση των κοινωνικών παροχών.
Οι μεταρρυθμίσεις που προωθούνται αφορούν το συνταξιοδοτικό, τις κοινωνικές δαπάνες, την αγορά εργασίας και τον εξορθολογισμό των κρατικών επιχορηγήσεων. Η κυβέρνηση τις παρουσιάζει ως αναγκαίες για να αποφευχθεί μια ανεξέλεγκτη κρίση, ωστόσο για μεγάλο μέρος της κοινωνίας θυμίζουν πολιτικές λιτότητας του ευρωπαϊκού Νότου την προηγούμενη δεκαετία.
Κοινωνικές αντιδράσεις και ευρωπαϊκή επιτήρηση
Το πολιτικό κλίμα στο Βέλγιο γίνεται ολοένα πιο τεταμένο. Τα συνδικάτα προειδοποιούν για κοινωνικές εκρήξεις, ενώ η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί τον φόβο της κρίσης για να επιβάλει νεοφιλελεύθερες αλλαγές. Οι περιφερειακές ανισότητες μεταξύ Φλάνδρας και Βαλονίας επιστρέφουν στο προσκήνιο, καθώς εντείνεται η συζήτηση για το ποιος επωμίζεται το βάρος της προσαρμογής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Η ενεργοποίηση μηχανισμών αυξημένης επιτήρησης δείχνει ότι οι Βρυξέλλες δεν επιθυμούν μια νέα εστία αστάθειας στην καρδιά της Ευρωζώνης, ειδικά σε μια περίοδο γεωπολιτικών εντάσεων, ενεργειακών αβεβαιοτήτων και χαμηλής ανάπτυξης.
Οι διαφορές με την Ελλάδα και ο ευρωπαϊκός προβληματισμός
Παρά τις ανησυχίες, οικονομολόγοι υπογραμμίζουν ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο σημερινό Βέλγιο και την Ελλάδα των μνημονίων. Το Βέλγιο διαθέτει ισχυρή παραγωγική βάση, πρόσβαση στις διεθνείς αγορές, σταθερό τραπεζικό σύστημα και υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση. Επιπλέον, η θέση του στον πυρήνα της ΕΕ λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας.
Ωστόσο, η ουσία παραμένει: όταν μια χώρα κατευθύνει ολοένα μεγαλύτερο μέρος του πλούτου της στην εξυπηρέτηση χρεών, περιορίζεται η δυνατότητα άσκησης αναπτυξιακής πολιτικής. Αυτή είναι η παγίδα που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν να αποφύγει το Βέλγιο, πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.
Η βελγική υπόθεση αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία για ολόκληρη την Ευρώπη. Για πρώτη φορά μετά την κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας, μια χώρα του «σκληρού πυρήνα» της ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με τόσο έντονες δημοσιονομικές πιέσεις και συζητήσεις περί πιθανής επιτροπείας. Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία στην Ευρωζώνη, ακόμη και χρόνια μετά το τέλος των μνημονίων.
