Στη βορειοανατολική Σιβηρία, μια τεράστια έκταση γης φαίνεται να έχει καταρρεύσει, αποκαλύπτοντας εντυπωσιακά στρώματα γης που θυμίζουν εξωγήινο τοπίο. Πρόκειται για τον κρατήρα Μπαταγκάι (ή Μπαταγκάικα), γνωστό και ως «Πύλη της Κόλασης», ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεωλογικά φαινόμενα του πλανήτη.
Παρά την ονομασία του, ο Μπαταγκάι δεν είναι πραγματικός κρατήρας, αφού δεν σχηματίστηκε από πρόσκρουση μετεωρίτη ούτε από ηφαιστειακή δραστηριότητα. Οι επιστήμονες τον χαρακτηρίζουν ως «μεγα-κατάρρευση», δηλαδή μια γιγαντιαία καθίζηση που οφείλεται στο λιώσιμο του μόνιμα παγωμένου εδάφους, γνωστού ως πέρμαφροστ.
Σύμφωνα με το BBC Wildlife, η δημιουργία του φαινομένου ξεκίνησε μετά την αποψίλωση δασών στη Δημοκρατία των Σαχά, τη δεκαετία του 1950 και του 1960. Με την εξαφάνιση της δενδροκάλυψης, το παγωμένο υπέδαφος –που επί χιλιάδες χρόνια παρέμενε κάτω από τους μηδέν βαθμούς Κελσίου– άρχισε να λιώνει, προκαλώντας τη σταδιακή καθίζηση του εδάφους.
Ο κρατήρας Μπαταγκάι θεωρείται σήμερα η μεγαλύτερη μεγα-κατάρρευση στον κόσμο και συνεχίζει να επεκτείνεται με εντυπωσιακή ταχύτητα. Δορυφορικές εικόνες της δεκαετίας του 1960 τον απεικόνιζαν ως μικρή χαράδρα, ωστόσο, σύμφωνα με το Γεωλογικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ, καλύπτει πλέον περίπου 810 στρέμματα. Έχει πλάτος περίπου 800 μέτρα, βάθος 50 μέτρα και μήκος σχεδόν ένα χιλιόμετρο. Για σύγκριση, ο γνωστός κρατήρας Meteor στην Αριζόνα φτάνει τα 1.300 μέτρα στο ευρύτερο σημείο του.
Από το 1991 έως το 2018, η έκταση του Μπαταγκάι τριπλασιάστηκε, με την πιο γρήγορη φάση ανάπτυξης να καταγράφεται την περίοδο 2010-2014. Μελέτη του 2024 εκτιμά ότι η καθίζηση έχει κινητοποιήσει συνολικά περίπου 35 εκατομμύρια κυβικά μέτρα εδάφους από τη δεκαετία του 1990.
Καθώς η χαράδρα μεγάλωνε, το πέρμαφροστ συνέχιζε να λιώνει με ακόμη ταχύτερους ρυθμούς, καθώς όλο και μεγαλύτερες επιφάνειες εκτίθεντο στον αέρα. Το άλλοτε συμπαγές έδαφος μετατρεπόταν σε υγρή λάσπη, αφήνοντας πίσω του τους χαρακτηριστικούς πετρώδεις σχηματισμούς που ονομάζονται θερμοκάρστ.
Άνθρακας, προϊστορικά άλογα και μαμούθ
Όταν το πέρμαφροστ λιώνει, βακτήρια διασπούν την οργανική ύλη που ήταν παγιδευμένη μέσα του, απελευθερώνοντας μεγάλες ποσότητες αποθηκευμένου άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Ο κρατήρας εκτιμάται ότι εκπέμπει 4.000 έως 5.000 τόνους άνθρακα κάθε χρόνο. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: τα αέρια του θερμοκηπίου εντείνουν τη θέρμανση του πλανήτη, η οποία επιταχύνει το λιώσιμο του πέρμαφροστ, απελευθερώνοντας ακόμη περισσότερο άνθρακα.
Η διαδικασία αυτή αποκάλυψε και εντυπωσιακά προϊστορικά ευρήματα. Το 2018 εντοπίστηκε εκεί ένα εξαφανισμένο είδος αλόγου, το Equus lenensis, που περιείχε το αρχαιότερο υγρό αίμα που έχει καταγραφεί ποτέ. Το 2024, στην ίδια περιοχή, ανακαλύφθηκε ένα μωρό μαμούθ ηλικίας 50.000 ετών, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως το καλύτερα διατηρημένο δείγμα του είδους του στον κόσμο.
