Οι ΗΠΑ συνεχίζουν να ασκούν παρασκηνιακές πιέσεις προς τη Γροιλανδία, με στόχο την ενίσχυση της στρατιωτικής και οικονομικής τους παρουσίας στο νησί της Αρκτικής, παρά τη μετατόπιση της διεθνούς προσοχής στη σύγκρουση με το Ιράν.
Όπως αποκαλύπτουν οι New York Times, εδώ και τέσσερις μήνες διεξάγονται εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις στην Ουάσινγκτον ανάμεσα σε εκπροσώπους των ΗΠΑ, της Γροιλανδίας και της Δανίας, η οποία εξακολουθεί να ελέγχει την εξωτερική πολιτική και την άμυνα του αυτόνομου νησιού.
Οι συνομιλίες ξεκίνησαν μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για ενδεχόμενη κατάληψη της Γροιλανδίας, σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης της κρίσης που είχε προκαλέσει ανησυχία στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, Γροιλανδοί αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι οι αμερικανικές απαιτήσεις υπερβαίνουν τη στρατιωτική συνεργασία και ενδέχεται να περιορίσουν την κυριαρχία του νησιού για δεκαετίες.
Οι απαιτήσεις των ΗΠΑ και οι ανησυχίες της Γροιλανδίας
Οι ΗΠΑ ζητούν τροποποίηση της υφιστάμενης στρατιωτικής συμφωνίας, ώστε να διασφαλιστεί η παραμονή αμερικανικών στρατευμάτων στη Γροιλανδία επ’ αόριστον, ακόμη και αν το νησί αποκτήσει πλήρη ανεξαρτησία. Γροιλανδοί πολιτικοί θεωρούν ότι κάτι τέτοιο θα περιόριζε την αυτονομία της χώρας και θα δημιουργούσε μακροχρόνια εξάρτηση από την Ουάσινγκτον.
Η Ουάσινγκτον επιδιώκει επίσης δικαίωμα παρέμβασης σε μεγάλες επενδυτικές συμφωνίες, προκειμένου να αποκλειστεί η επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας. Η Κοπεγχάγη και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας εκτιμούν ότι μια τέτοια ρύθμιση θα έδινε στις ΗΠΑ υπερβολική επιρροή στις οικονομικές αποφάσεις του νησιού.
Παράλληλα, οι δύο πλευρές συζητούν συνεργασία για την αξιοποίηση φυσικών πόρων, όπως πετρέλαιο, ουράνιο και σπάνιες γαίες, που βρίσκονται κάτω από τους πάγους της Αρκτικής.
Στρατιωτικά σχέδια και γεωπολιτική σημασία
Το Πεντάγωνο προωθεί σχέδια στρατιωτικής επέκτασης στην περιοχή. Αξιωματικός του Σώματος Πεζοναυτών επισκέφθηκε πρόσφατα τη Ναρσάρσουακ, στη νότια Γροιλανδία, για επιθεώρηση του αεροδρομίου και πιθανών εγκαταστάσεων φιλοξενίας αμερικανικών δυνάμεων.
Οι διαπραγματεύσεις, που συντονίζει ο Μάικλ Νίνταμ, στενός σύμβουλος του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, διεξάγονται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Ο στρατηγός Γκρέγκορι Γκιγιό, επικεφαλής της Βόρειας Διοίκησης του αμερικανικού στρατού, τόνισε τη στρατηγική σημασία της Αρκτικής, καθώς η κλιματική αλλαγή ανοίγει νέες θαλάσσιες οδούς και εντείνει τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό.
Κατά τον στρατηγό, η Γροιλανδία θα αποτελέσει μέρος ευρύτερου δικτύου στρατιωτικών εγκαταστάσεων και σταθμών ραντάρ, από την Αλάσκα έως τον Καναδά. Ο αμερικανικός στρατός εξετάζει επίσης τη δημιουργία λιμανιού βαθέων υδάτων και βάσης ειδικών δυνάμεων για εκπαίδευση στην Αρκτική.
Διαπραγματεύσεις υπό πίεση
Η βάση των σημερινών συνομιλιών είναι η αμυντική συμφωνία ΗΠΑ–Δανίας του 1951, όταν η Γροιλανδία ήταν ακόμη αποικία της Κοπεγχάγης. Οι κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας επιχείρησαν να πείσουν την Ουάσινγκτον ότι η ισχύουσα συμφωνία ήδη παρέχει ευρείες στρατιωτικές δυνατότητες.
Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τον Ιανουάριο, μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για την αμερικανική ασφάλεια. Έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί πέντε συναντήσεις στην Ουάσινγκτον.
Παρά την ενασχόληση του Αμερικανού προέδρου με το Ιράν, αξιωματούχοι αναφέρουν ότι εξακολουθεί να ενδιαφέρεται προσωπικά για τη Γροιλανδία. Οι διαπραγματευτές από ΗΠΑ, Δανία και Γροιλανδία προσπαθούν να διαμορφώσουν μια συμφωνία αποδεκτή από τον Λευκό Οίκο, χωρίς ακόμη να έχει υπάρξει ουσιαστική πρόοδος.
Ο βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για θέματα δημόσιας διπλωματίας, Ντίλαν Τζόνσον, δήλωσε ότι οι ανησυχίες της Ουάσινγκτον «αναγνωρίζονται από όλες τις πλευρές» και ότι στόχος είναι μια μόνιμη λύση. «Αυτός δεν είναι ένας πρόεδρος που αφήνει προβλήματα άλυτα για να τα διαχειριστούν οι επόμενοι πρόεδροι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το δίλημμα της Γροιλανδίας
Η πολιτική ηγεσία της Γροιλανδίας επιμένει ότι δεν υπάρχει πρόθεση ένταξης στις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και ορισμένοι πολιτικοί εμφανίζονται ανοιχτοί σε ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο, χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες είχαν αναπτυχθεί στο νησί, με τις περισσότερες βάσεις να κλείνουν αργότερα.
Αξιωματούχοι στη Γροιλανδία θεωρούν ότι η Ουάσινγκτον επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τη στρατηγική αδυναμία του νησιού για να αποσπάσει πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις. «Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι δίκαιο», δήλωσε η πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του κοινοβουλίου, Πιπαλούκ Λίνγκε.
Η πρώην υπουργός Εξωτερικών Βίβιαν Μότσφελντ προειδοποίησε ότι η αποκλιμάκωση σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επαναφέρει τη Γροιλανδία στο επίκεντρο των ανταγωνισμών. «Οι πιέσεις έρχονται και από τις δύο πλευρές», σημείωσε, εκφράζοντας ανησυχία για πιθανή επανεμφάνιση του Ντόναλντ Τραμπ στο ζήτημα.
Οικονομικές συνεργασίες και περιβαλλοντικά όρια
Ανησυχίες εκφράζονται και για ενδεχόμενες αμερικανικές πιέσεις σχετικά με την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, δήλωσε ότι η κυβέρνησή του είναι ανοιχτή σε συνεργασίες, αλλά όχι εις βάρος των περιβαλλοντικών κανόνων. «Μπορούμε απολύτως να κάνουμε επιχειρήσεις», είπε, υπογραμμίζοντας πως «το αυστηρό περιβαλλοντικό πλαίσιο δεν πρόκειται να αλλάξει».
Ο Νίλσεν, πρώην πρωταθλητής του μπάντμιντον, στηρίζει τη στενή συνεργασία με τη Δανία, την οποία θεωρεί ασπίδα απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις. Τόνισε ότι το ζήτημα της ανεξαρτησίας αφορά αποκλειστικά τον λαό της Γροιλανδίας. «Δεν είναι ζήτημα στο οποίο πρέπει να παρεμβαίνουν οι Αμερικανοί ή οποιοσδήποτε άλλος», είπε.
Η κινεζική διάσταση στην Αρκτική
Οι ΗΠΑ επιμένουν στη δημιουργία μηχανισμού ελέγχου επενδύσεων για τον αποκλεισμό κινεζικών και ρωσικών συμφερόντων. Αν και η Κίνα βρίσκεται μακριά από τον Αρκτικό Κύκλο, έχει ενισχύσει την παρουσία της στην περιοχή και έχει επιδιώξει πρόσβαση στη Γροιλανδία.
Το 2018, κινεζική κρατική εταιρεία συμμετείχε σε διαγωνισμό για την κατασκευή αεροδρομίων, μεταξύ αυτών και στο Ιλούλισσατ. Μετά από πιέσεις της Ουάσινγκτον, το έργο ανατέθηκε τελικά σε δανική εταιρεία.
Η Δανία και η Γροιλανδία απορρίπτουν το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αποκτήσουν αποφασιστικό λόγο στις οικονομικές συμφωνίες, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα παραβίαζε την κυριαρχία του νησιού. Ωστόσο, λόγω έλλειψης μηχανισμών ελέγχου επενδύσεων, εξετάζεται ένα σχήμα όπου η Δανία θα έχει τον κύριο ρόλο με αμερικανική συμμετοχή.
Ο Νίλσεν επανέλαβε ότι η Γροιλανδία πρέπει να διατηρήσει τον τελικό λόγο στις αποφάσεις που αφορούν το μέλλον της. «Θέλουμε να έχουμε τον τελευταίο λόγο για το με ποιον συνεργαζόμαστε», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η συνεχιζόμενη γεωπολιτική ένταση έχει δημιουργήσει μια «πολύ παράξενη κατάσταση» για τη χώρα του.
