Η Πολωνία έγινε η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υπέγραψε επίσημα τη συμμετοχή της στο νέο πρόγραμμα SAFE, το τεράστιο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την άμυνα και τον επανεξοπλισμό της ηπείρου. Η κίνηση αυτή επιβεβαιώνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που φιλοδοξεί να διαδραματίσει η Βαρσοβία στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το SAFE — Security and Armament Financing for Europe — αποτελεί έναν από τους πιο φιλόδοξους αμυντικούς μηχανισμούς που έχει δημιουργήσει ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσω του προγράμματος, τα κράτη-μέλη μπορούν να λάβουν μακροπρόθεσμα δάνεια χαμηλού επιτοκίου για την ενίσχυση των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων, την αγορά οπλικών συστημάτων και την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας τους.
Η Πολωνία εξασφάλισε το μεγαλύτερο πακέτο χρηματοδότησης από όλες τις χώρες της ΕΕ, με συνολικό ποσό που φτάνει τα 43,7 δισεκατομμύρια ευρώ — σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού προγράμματος. Πρόκειται για διαφορά τεράστιας κλίμακας σε σχέση με άλλους μεγάλους ευρωπαϊκούς παίκτες όπως η Ιταλία, η Γαλλία, η Ρουμανία και η Ουγγαρία.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ χαρακτήρισε την υπογραφή «ιστορική στιγμή», τονίζοντας ότι η επένδυση αυτή δεν αφορά μόνο την άμυνα της Πολωνίας αλλά ολόκληρης της Ευρώπης.
«Ενώ σήμερα εμείς είμαστε ικανοποιημένοι εδώ, στη Μόσχα βρίσκονται σίγουρα σε πολύ χειρότερη διάθεση», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τουσκ, συνδέοντας ευθέως το πρόγραμμα SAFE με την ευρωπαϊκή αποτροπή απέναντι στη Ρωσία.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η Ευρώπη έχει πλέον «μάθει το μάθημα της Ιστορίας» και είναι έτοιμη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της ασφάλεια, ειδικά σε μια περίοδο όπου η αμερικανική στρατηγική παρουσία στην ήπειρο εμφανίζει σημάδια σταδιακής αποδυνάμωσης.
Η σημασία της Πολωνίας στο νέο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα υπογραμμίστηκε και από τον Ευρωπαίο Επίτροπο Άμυνας Andrius Kubilius, ο οποίος δήλωσε ότι η Βαρσοβία αναλαμβάνει «τη μεγαλύτερη ευθύνη στην ευρωπαϊκή άμυνα» λαμβάνοντας και τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση.
Το SAFE προσφέρει δάνεια με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους, επιτόκια κοντά στο 3% και περιόδους αποπληρωμής που μπορούν να φτάσουν ακόμη και τα 45 χρόνια. Στόχος είναι να επιταχυνθεί δραστικά η στρατιωτική αναβάθμιση της Ευρώπης απέναντι στις νέες γεωπολιτικές απειλές.
Η Πολωνία αναμένεται να λάβει ήδη μέχρι τα τέλη Μαΐου μια πρώτη προκαταβολή ύψους περίπου 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το 89% αυτών των πόρων θα διοχετευθεί απευθείας στην πολωνική αμυντική βιομηχανία και σε στρατιωτικές επενδύσεις εντός της χώρας.
Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων βρίσκονται το πρόγραμμα «Ασπίδα της Ανατολής», που αφορά την ενίσχυση της άμυνας στα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας, η ανάπτυξη αντι-drone συστημάτων, η αεράμυνα, η ενίσχυση του πυροβολικού αλλά και η αναβάθμιση στρατιωτικών υποδομών μεταφοράς.
Η υπογραφή της συμφωνίας δεν ήταν πάντως εύκολη υπόθεση. Στο εσωτερικό της Πολωνίας ξέσπασε έντονη πολιτική σύγκρουση γύρω από το SAFE, όταν ο πρόεδρος της χώρας Κάρολ Ναβρότσκι άσκησε βέτο στη σχετική νομοθεσία, θεωρώντας ότι το πρόγραμμα δημιουργεί υπερβολικό μακροπρόθεσμο εξωτερικό χρέος.
Ο Ναβρότσκι πρότεινε ένα εναλλακτικό σχέδιο χρηματοδότησης μέσω των αποθεμάτων χρυσού και των κερδών της πολωνικής κεντρικής τράπεζας, πρόταση που η κυβέρνηση Τουσκ χαρακτήρισε μη ρεαλιστική και επικίνδυνη.
Για να ξεπεράσει το αδιέξοδο, η κυβέρνηση προχώρησε σε ένα νομικό «plan B», δίνοντας στους υπουργούς Άμυνας και Οικονομικών τη δυνατότητα να υπογράψουν απευθείας μέσω της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας BGK, παρακάμπτοντας ουσιαστικά την ανάγκη προεδρικής υπογραφής.
Η κίνηση αυτή επέτρεψε την ενεργοποίηση της συμφωνίας, αλλά όξυνε ακόμη περισσότερο την πολιτική πόλωση στο εσωτερικό της χώρας.
Παρά τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις, η στρατηγική κατεύθυνση της Πολωνίας είναι πλέον σαφής. Η Βαρσοβία επιχειρεί να μετατραπεί από «ευάλωτο ανατολικό σύνορο» της Ευρώπης σε κεντρική στρατιωτική δύναμη της ηπείρου.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιτάχυνε δραματικά αυτή τη μετάβαση. Η Πολωνία αυξάνει με ταχύτατους ρυθμούς τις αμυντικές της δαπάνες, ενισχύει τη στρατιωτική της βιομηχανία και διεκδικεί πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια της μεταπολεμικής εποχής.
Το SAFE αποτελεί ίσως το πιο ισχυρό σύμβολο αυτής της νέας πραγματικότητας: μιας Ευρώπης που επανεξοπλίζεται μαζικά και μιας Πολωνίας που φιλοδοξεί να βρεθεί στην καρδιά αυτής της ιστορικής μεταμόρφωσης.
