10 μέτρα για την ενίσχυση της μετακίνησης με ποδήλατο – Οι προτάσεις της ECF για να αντιμετωπιστεί η νέα ενεργειακή κρίση με μοχλό το ποδήλατο

Δέκα μέτρα – πέντε άμεσα και πέντε μακροπρόθεσμα – για να ενισχυθεί η μετακίνηση με ποδήλατο και έτσι να αντιμετωπιστεί η νέα ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη λόγω του πολέμου στη Μ.Ανατολή έδωσε στη δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδηλατών (ECF).

Ανάμεσά τους είναι η δημιουργία «πρόχειρων» ποδηλατόδρομων, όπως έγινε την περίοδο του COVID σε πολλές ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, τα οικονομικά κίνητρα για αγορά ποδηλάτων, οι Κυριακές Χωρίς Αυτοκίνητο καθώς και πιο μόνιμες ποδηλατικές υποδομές.

Η ECF υπενθυμίζει σε όλους –  και ειδικά εμείς στην Ελλάδα που είμαστε τόσο εξαρτημένοι από το ΙΧ αυτοκίνητο θα πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπ’ όψιν μας – ότι μεταξύ όλων των τρόπων μεταφοράς, το ποδήλατο είναι μακράν το πιο ενεργειακά αποδοτικό: Ένα χιλιόμετρο που διανύεται με συμβατικό ή ηλεκτρικό ποδήλατο χρησιμοποιεί 27 και 19 φορές λιγότερη ενέργεια από ένα χιλιόμετρο που διανύεται με (ηλεκτρικό) αυτοκίνητο, αντίστοιχα.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα μανιφέστο της ECF που συνυπογράφουν oι Ευρωπαϊκές Βιομηχανίες Ποδηλασίας (ECI), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC), οι Eurocities και το POLIS, με θέμα «Επίτευξη ενεργειακής ανεξαρτησίας και οικονομικά προσιτές μεταφορές για όλους: 10 μέτρα για την αξιοποίηση της ποδηλασίας».

Αρκετά από τα μέτρα που προτείνει η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδηλατών είχαν εφαρμοστεί την περίοδο της Πανδημίας. Επίσης, άλλα ακολουθούνται από κάποιες μεγαλουπόλεις και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με στόχο τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και του κυκλοφοριακού. Τώρα όμως, με την εκτόξευση των τιμών της βενζίνης και του πετρελαίου στα… ύψη, η ECF συνιστά σε Δήμους και Κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε μαζική και οριζόντια εφαρμογή μέτρων και δράσεων και ταυτόχρονα να περιορίσουν σημαντικά τη χρήση ΙΧ.

Το μανιφέστο απαριθμεί 10 μέτρα που θα μπορούσαν να λάβουν οι κυβερνήσεις βραχυπρόθεσμα, καθώς και μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης – τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό – πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη τους.

Δείτε ποια μέτρα προτείνει η ECF:

1. Οι «ποδηλατόδρομοι COVID» υιοθετήθηκαν σε πολλές χώρες το 2020 και το 2021, δίνοντας ώθηση σε μια πρωτοφανή επανάσταση για την ποδηλασία. Εισάγετε τους «ποδηλατόδρομους ανθεκτικότητας» το 2026. Καλούμε τις οδικές αρχές να επανενεργοποιήσουν προσωρινά την επιτυχημένη στρατηγική COVID για τη μετατροπή του οδικού χώρου σε ποδηλατόδρομους και μονοπάτια.

2. Προσαρμογή των ορίων ταχύτητας.

Η εισαγωγή ορίων ταχύτητας 30 χλμ./ώρα στις πόλεις μπορεί να σώσει πάνω από 40% ζωών, παράλληλα με σημαντικές θετικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, την κατανάλωση ενέργειας και τη δημόσια υγεία, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης κατανάλωσης καυσίμων και της αυξημένης χρήσης περπατήματος και ποδηλασίας. Η μείωση των ταχυτήτων των οχημάτων από 50 χλμ./ώρα σε 30 χλμ./ώρα μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης καυσίμου κατά 7%.4 Σκεφτείτε 80 χλμ./ώρα σε αγροτικούς δρόμους και 120 χλμ./ώρα σε αυτοκινητόδρομους.

3. Προσφορά οικονομικής υποστήριξης, σε συνδυασμό και με κίνητρα για την απόσυρση ρυπογόνων οχημάτων:

• κίνητρα αγοράς ποδηλάτων/ηλεκτρικών ποδηλάτων (για παράδειγμα, όπως τα στοχευμένα κίνητρα αγοράς για νοικοκυριά που έχουν ανάγκη και για επαγγελματίες που εργάζονται σε υπηρεσίες παράδοσης ή κατ’ οίκον φροντίδας από την Nantes Métropole στη Γαλλία)

• κουπόνια επισκευής ποδηλάτων

• υποστήριξη για προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης (για παράδειγμα, όπως το πρόγραμμα Véligo στην περιοχή Île de France στη Γαλλία)

• συνδρομές κοινής χρήσης ποδηλάτων, σε συνδυασμό και με κίνητρα για την απόσυρση ρυπογόνων οχημάτων.

Ακόμη και μικρά οικονομικά κίνητρα μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο όσον αφορά τις αποφάσεις αγοράς των πελατών, ειδικά για ηλεκτρικά και φορτηγά ποδήλατα με υψηλότερο αρχικό κόστος επένδυσης. Η υποστήριξη μπορεί επίσης να στοχεύσει ειδικά σε ομάδες πληθυσμού που κινδυνεύουν από τη φτώχεια στις μεταφορές.

4. Εφαρμογή τακτικών Κυριακών χωρίς αυτοκίνητα. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε μια ολόκληρη γειτονιά, μια περιοχή ή μια πόλη. Πολλές αρχές έχουν πλούσια εμπειρία στην εφαρμογή τέτοιων εκδηλώσεων. Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας προσφέρει το τέλειο πρότυπο.

5. Αύξηση χωρητικότητας για ποδήλατο στα ΜΜΜ. Όλοι αξίζουν καλοκαιρινές διακοπές, αλλά το 2026 θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερες σε άνθρακα. Οι δημόσιες αρχές και οι τουριστικοί οργανισμοί θα πρέπει να οργανώσουν προωθητικές καμπάνιες για να διαφημίσουν την περιοχή τους ως προορισμό ποδηλατικού τουρισμού. Γιατί να μην δοκιμάσετε το EuroVelo, το ευρωπαϊκό δίκτυο ποδηλατικών διαδρομών μεγάλων αποστάσεων, αυτό το καλοκαίρι; Οι σιδηροδρομικοί, λεωφορειακοί και πορθμειακοί φορείς θα πρέπει να επεκτείνουν τη χωρητικότητα των χώρων ποδηλάτων τους, ώστε η άφιξη και η αναχώρηση να είναι όσο το δυνατόν πιο ομαλή. Η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και η μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τα αυταρχικά συστήματα έχει νόημα όχι μόνο σε περιόδους κρίσης, αλλά και μακροπρόθεσμα.

 Πέντε προτεινόμενα μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα μέτρα

6. Εισαγωγή της μίσθωσης ποδηλάτων στις εταιρικές πολιτικές στόλου μέσω στοχευμένων φορολογικών κινήτρων.

Τα υπάρχοντα προγράμματα στη Γερμανία και το Βέλγιο είναι εξαιρετικά δημοφιλή και απευθύνονται στη «μεσαία τάξη», σε αντίθεση με τη μίσθωση αυτοκινήτων που προορίζεται κυρίως για ομάδες υψηλότερου εισοδήματος.

Αυτά τα προγράμματα μπορούν επίσης να συνδυαστούν με αφορολόγητα χιλιόμετρα για ποδηλασία

από και προς την εργασία, όπως συμβαίνει στο Βέλγιο.

7. Οι δημόσιοι προϋπολογισμοί είναι περιορισμένοι και θα συνεχίσουν να είναι περιορισμένοι παντού, επομένως η Ευρώπη θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στο είδος των επενδύσεων που προσφέρουν υψηλό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο και

ευρωπαϊκή κυριαρχία καυσίμων. Να διαθέσει τουλάχιστον το 10% των προϋπολογισμών μεταφορών για ενεργή

κινητικότητα. Σκεφτείτε με όρους πολυετών, κυλιόμενων προϋπολογισμών για να εξασφαλίσετε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό

και χρηματοδότηση.

8. Δημιουργήστε υπερσύγχρονα δίκτυα συνεχούς ποδηλασίας. Σε κάθε επίπεδο: τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό. Αυτά τα δίκτυα δεν σχεδιάζονται και κατασκευάζονται εν μία νυκτί, εξ ου και η ανάγκη για πολυετείς προϋπολογισμούς. Τα συνεχή δίκτυα έχουν πάντα μεγαλύτερο αντίκτυπο από τα μεμονωμένα, αυτόνομα έργα.5 Η στάθμευση ποδηλάτων είναι επίσης σημαντική, ειδικά σε νέα έργα στέγασης, κόμβους δημόσιων συγκοινωνιών και έργα ανακαίνισης με ενεργειακή απόδοση.

Οι απαιτήσεις για τη στάθμευση ποδηλάτων και τη χρέωση της ηλεκτρικής κινητικότητας, όπως ορίζονται στην Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων, πρέπει να μεταφερθούν εγκαίρως στο εθνικό δίκαιο και να εφαρμοστούν γρήγορα.

9. Δημιουργία φιλόδοξων προγραμμάτων μεταφοράς ποδηλάτων από και προς το σχολείο. Κάθε παιδί δημοτικού σχολείου στην Ευρώπη θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να μαθαίνει πώς να οδηγεί με ασφάλεια ποδήλατο από και προς το σχολείο. Πρόκειται για μια επένδυση σε έναν ενεργό τρόπο ζωής εφ’ όρου ζωής, αντιμετωπίζοντας τις πολλές προκλήσεις που προκύπτουν με τις γηράσκουσες κοινωνίες.

10. Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Στα εθνικά υπουργεία μεταφορών, εκατοντάδες άνθρωποι συνήθως εργάζονται σε τμήματα οδοποιίας ή σιδηροδρόμων, ενώ συχνά υπάρχουν μόνο ένας ή δύο συνάδελφοι που εργάζονται στην ενεργό κινητικότητα. Αν υπάρχουν καθόλου. Χωρίς τους ειδικούς για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των πολιτικών, τίποτα από τα παραπάνω δεν θα λειτουργήσει.

Η κρίση ενέργειας από ορυκτά καύσιμα μπορεί να επιλυθεί μόνο εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συντονίσει και πιέσει για μέτρα που μειώνουν πραγματικά την κατανάλωση ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και στοχεύουν στην υποστήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών, σημειώνει η ECF. «Αυτό πρέπει να αντικατοπτρίζεται στις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών σχετικά με τα Εθνικά Κοινωνικά Σχέδια για το Κλίμα, καθώς και για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Το να ακουστεί και να ληφθεί πλήρως υπόψη η φωνή των τοπικών και περιφερειακών κυβερνήσεων, καθώς και της κοινωνίας των πολιτών, θα είναι πιο σημαντικό από ποτέ. Οι υπογράφοντες αυτού του μανιφέστου είναι έτοιμοι να συμβάλουν στην παροχή συμβουλών σχετικά με αυτά τα μέτρα για την αξιοποίηση της ποδηλασίας και τη δημιουργία των συνθηκών για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ανεξαρτησία».

 Ο πόλεμος και η επιδείνωση της ενεργειακής κρίσης

 Όπως τονίζει η ΕCF στο νέο μανιφέστο της «ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν έχει επιδεινώσει την ενεργειακή κρίση ορυκτών καυσίμων, μόλις τέσσερα χρόνια αφότου πυροδοτήθηκε λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί ξανά, αυξάνοντας το κόστος των νοικοκυριών παντού. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) το έχει χαρακτηρίσει ως το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ στην ιστορία. Καθώς θα χρειαστούν χρόνια για την ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης ενεργειακής υποδομής, η ενεργειακή κρίση δεν θα εξαφανιστεί σύντομα, ακόμη και αν οι εχθροπραξίες τερματιστούν σήμερα».

Αυτό το νέο σοκ – υπογραμμίζει η ΕCF – το έχει καταστήσει οδυνηρά σαφές για άλλη μια φορά: «Ο ευρωπαϊκός τομέας μεταφορών εξακολουθεί να εξαρτάται υπερβολικά από το εισαγόμενο πετρέλαιο, παρά την αυξανόμενη ηλεκτροδότηση. Ο μόνος τρόπος για να ξεφύγουμε από αυτήν την εξάρτηση είναι να μειώσουμε την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων. Σε αυτό το πλαίσιο, η παροχή εξαιρετικά ακριβών φορολογικών ελαφρύνσεων στα καύσιμα στους οδηγούς αυτοκινήτων ή στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών μπορεί να ανακουφίσει προσωρινά τον βραχυπρόθεσμο οικονομικό πόνο, αλλά δεν θα αντιμετωπίσει τη βασική αιτία του προβλήματος και ενδεχομένως ακόμη και να το επιδεινώσει μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Από την άλλη πλευρά, οι επενδύσεις σε βιώσιμες μορφές μεταφορών, όπως η ενεργή κινητικότητα ή οι δημόσιες συγκοινωνίες, θα αντιμετωπίσουν τόσο τα ζητήματα οικονομικής προσιτότητας όσο και την ενεργειακή εξάρτηση.

Μεταξύ όλων των τρόπων μεταφοράς, το ποδήλατο είναι μακράν το πιο ενεργειακά αποδοτικό: Ένα χιλιόμετρο που διανύεται με συμβατικό ή ηλεκτρικό ποδήλατο χρησιμοποιεί 27 και 19 φορές λιγότερη ενέργεια από ένα χιλιόμετρο που διανύεται με (ηλεκτρικό) αυτοκίνητο, αντίστοιχα.  Η μικρή ποσότητα ενέργειας που χρησιμοποιείται είναι είτε καθαρά μυϊκή είτε ένα μείγμα μυϊκής και ηλεκτρικής ενέργειας – η κατανάλωση καυσίμου είναι μηδενική. Έτσι, κάθε ταξίδι με αυτοκίνητο ή βαν που αντικαθίσταται από ένα (φορτηγό) ποδήλατο, μειώνει την ατομική κατανάλωση καυσίμου και διασφαλίζει ότι περισσότερα καύσιμα είναι διαθέσιμα για τη βιομηχανία, τη γεωργία, τις δημόσιες συγκοινωνίες, τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κ.λπ.

 Το δυναμικό είναι τεράστιο: το 26% των αστικών μετακινήσεων με αυτοκίνητο στην ΕΕ βρίσκονται σε απόσταση 5 χιλιομέτρων, περισσότερο από το ήμισυ σε απόσταση 10 χιλιομέτρων. Συνολικά στην Ευρώπη, υπάρχουν περίπου 100 εκατομμύρια αστικές μετακινήσεις με αυτοκίνητο κάθε μέρα σε απόσταση 5 χιλιομέτρων.

 Δεκάδες εκατομμύρια από αυτές τις μετακινήσεις θα μπορούσαν να γίνουν με τα πόδια, με ποδήλατο ή με τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Κάθε κομμάτι μετράει.

Μέλη της ECF – Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ποδηλατιστών είναι από την Ελλάδα οι:  Ελληνική Ομοσπονδία Αστικής Ποδηλασίας (απαρτίζεται από: ΠοδηλΑΤΤΙΚΗ Κοινότητα, Ποδηλατικός Αθλητικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, Ποδηλατική Από-Δραση Πιερίας, Ποδηλατικός Σύλλογος Λέσβου, Ορθοπεταλιά Κέρκυρας, Ποδηλατικός Σύλλογος Καστοριάς,  Αθλητικό Σωματείο Αγίας Παρασκευής και Πόλεις για Ποδήλατο.