Φυσητήρες και άνθρωποι φαίνεται να έχουν περισσότερα κοινά απ’ ό,τι πιστεύαμε. Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, οι φυσητήρες – τα τεράστια θαλάσσια θηλαστικά που μοιράστηκαν κοινό πρόγονο με τον άνθρωπο πριν από περισσότερα από 90 εκατομμύρια χρόνια – διαθέτουν σύστημα επικοινωνίας που παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με την ανθρώπινη ομιλία.

Η έρευνα αποκάλυψε ότι οι φυσητήρες χρησιμοποιούν ένα είδος «αλφαβήτου» και σχηματίζουν φωνήεντα μέσα στις φωνήσεις τους. Η δομή αυτών των φωνηέντων λειτουργεί με τρόπο παρόμοιο με τη φωνητική και φωνολογία της ανθρώπινης γλώσσας, υποδεικνύοντας μια ανεξάρτητη αλλά παράλληλη εξέλιξη.

Οι φυσητήρες επικοινωνούν μέσω σύντομων ήχων, γνωστών ως codas. Η ανάλυση αυτών των ήχων δείχνει ότι μπορούν να διαφοροποιούν τα φωνήεντα μέσω μικρών ή παρατεταμένων κλικ ή με αυξομειώσεις στον τόνο, χρησιμοποιώντας μοτίβα που θυμίζουν γλώσσες όπως η Μανδαρινική, τα Λατινικά και τα Σλοβενικά.

Παράλληλη εξέλιξη με την ανθρώπινη φωνολογία

Σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Proceedings B, η δομή της επικοινωνίας των φυσητήρων παρουσιάζει «στενές ομοιότητες με τη φωνητική και φωνολογία των ανθρώπινων γλωσσών». Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα φωνητικά μοτίβα των φυσητήρων αποτελούν «μία από τις πιο περίπλοκες μορφές επικοινωνίας που έχουν καταγραφεί ποτέ σε ζώα».

Η ανακάλυψη αυτή προστίθεται στα ευρήματα του Project CETI (Cetacean Translation Initiative), μιας πρωτοβουλίας που μελετά τους φυσητήρες στα ανοιχτά της Δομινίκας, με στόχο να «κατανοήσει τι λένε». Τον προηγούμενο μήνα, η ομάδα δημοσιοποίησε βίντεο που κατέγραψε φυσητήρα να γεννά, με τη βοήθεια άλλων μελών της ομάδας του.

Η τεχνητή νοημοσύνη «ξεκλειδώνει» τη γλώσσα των φυσητήρων

Μέχρι τη δεκαετία του 1950, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν καν ότι οι φυσητήρες παράγουν ήχους. Σήμερα, με τη βοήθεια της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, οι ερευνητές αρχίζουν να αποκρυπτογραφούν τη γλώσσα τους – και να ανακαλύπτουν εκπληκτικές ομοιότητες με την ανθρώπινη επικοινωνία.

«Νομίζω ότι είναι μια ακόμη ταπεινωτική στιγμή, που μας υπενθυμίζει πως δεν είμαστε το μόνο είδος με πλούσια, επικοινωνιακή και πολιτισμική ζωή», δήλωσε ο David Gruber, ιδρυτής και πρόεδρος του Project CETI. Όπως σημείωσε, οι φυσητήρες μπορεί να μεταδίδουν πληροφορίες από γενιά σε γενιά για περισσότερα από 20 εκατομμύρια χρόνια.

Η μελέτη των φυσητήρων δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τα ζώα αυτά καταδύονται έως και 50 λεπτά για να κυνηγήσουν καλαμάρια και αναδύονται μόνο για δέκα λεπτά. Είναι τότε που, όπως λέει ο Gruber, «συνομιλούν», φέρνοντας τα κεφάλια τους κοντά και ανταλλάσσοντας ήχους.

Η γλώσσα των θαλασσών

Αν και στα ανθρώπινα αυτιά οι ήχοι των φυσητήρων θυμίζουν μορς, η αφαίρεση των παύσεων αποκάλυψε μοτίβα που προσομοιάζουν στην ανθρώπινη ομιλία. Όπως εμείς αλλάζουμε τις φωνητικές μας χορδές για να διαφοροποιήσουμε ένα «Α» από ένα «Ε», έτσι και οι φυσητήρες μεταβάλλουν τα φωνήεντά τους για να αποδώσουν διαφορετικά νοήματα.

Ο γλωσσολόγος Gašper Beguš, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης, δήλωσε ότι η πολυπλοκότητα της φωνητικής των φυσητήρων ξεπερνά κάθε άλλο είδος που έχει μελετήσει, όπως τους παπαγάλους ή τους ελέφαντες. «Παρότι ζουν πολύ διαφορετικά – επιπλέουν, κοιμούνται κάθετα – υπάρχουν πολλά που μας ενώνουν», ανέφερε. «Έχουν γιαγιάδες, φυλάνε τα μικρά των άλλων, γεννούν συνεργατικά. Είναι μια μακρινή νοημοσύνη, αλλά με πολλούς τρόπους οικεία».

Προς μια μελλοντική επικοινωνία με τους φυσητήρες

Ο Mauricio Cantor, συμπεριφορικός οικολογος στο Marine Mammal Institute, τόνισε ότι η επικοινωνία των φυσητήρων «δεν αφορά μόνο τα μοτίβα των ήχων, αλλά περιλαμβάνει πολλαπλά αλληλεπιδρώντα επίπεδα δομής». Όπως είπε, η νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι τα σήματα των φυσητήρων είναι οργανωμένα με τρόπους που μέχρι σήμερα δεν είχαμε αντιληφθεί πλήρως.

Η ανακάλυψη αυτή φέρνει την επιστήμη ένα βήμα πιο κοντά στην πλήρη κατανόηση – και ίσως μελλοντικά στην επικοινωνία – με αυτά τα πλάσματα. Το Project CETI έχει θέσει ως στόχο να κατανοήσει 20 διαφορετικές εκφράσεις φυσητήρων, που σχετίζονται με δραστηριότητες όπως η κατάδυση και ο ύπνος, μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.

Ο Gruber αναγνωρίζει ότι η πλήρης κατανόηση ή συνομιλία με τους φυσητήρες είναι μακροπρόθεσμος στόχος, αλλά όχι ανέφικτος. «Είναι απολύτως εφικτό», δήλωσε. «Έχουμε ήδη προχωρήσει περισσότερο απ’ όσο πίστευα. Αυτή τη στιγμή είμαστε σαν ένα δίχρονο παιδί που λέει μερικές λέξεις. Σε λίγα χρόνια, ίσως να μοιάζουμε περισσότερο με πεντάχρονο».