Μια σειρά από πρόσφατες επιστημονικές έρευνες εντείνουν τις προειδοποιήσεις ότι η Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία (Atlantic Meridional Overturning Circulation – AMOC), το τεράστιο σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων που ρυθμίζει το κλίμα στο βόρειο ημισφαίριο, εξασθενεί ταχύτερα απ’ ό,τι προβλέπουν τα κλιματικά μοντέλα και ενδέχεται να πλησιάζει ένα σημείο χωρίς επιστροφή.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 14 Απριλίου στο περιοδικό Science Advances από τον Valentin Portmann και τους συνεργάτες του, η AMOC αναμένεται να εξασθενήσει κατά περίπου 51% έως το τέλος του αιώνα. Η επιβράδυνση αυτή είναι κατά 60% ισχυρότερη από εκείνη που προβλέπουν τα περισσότερα υπάρχοντα μοντέλα. Οι ερευνητές συνδύασαν παρατηρησιακά δεδομένα με αποτελέσματα κλιματικών μοντέλων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι προσομοιώσεις μόνες τους υποτιμούν τη σοβαρότητα της πτώσης.

Συγκλίνουσες ενδείξεις

Τα ευρήματα της Science Advances έρχονται να προστεθούν σε μια σειρά μελετών που σκιαγραφούν μια ολοένα πιο ανησυχητική εικόνα. Έρευνα των René van Westen και Henk Dijkstra του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο στο Communications Earth & Environment, εντόπισε μια απότομη μετατόπιση του Ρεύματος του Κόλπου προς βορρά ως πρώιμο προειδοποιητικό σήμα πιθανής κατάρρευσης της AMOC.

Τα δορυφορικά δεδομένα δείχνουν ότι το Ρεύμα του Κόλπου έχει ήδη κινηθεί περίπου 50 χιλιόμετρα βορειότερα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, ένδειξη που, σύμφωνα με τους ερευνητές, αντικατοπτρίζει την εν εξελίξει εξασθένηση του συστήματος.

Παράλληλα, μια ανασύνθεση της ισχύος της AMOC από το 1940, υπό την καθοδήγηση του Li και των συνεργατών του, κατέδειξε μια διαρκή εξασθένηση σε όλο τον Ατλαντικό, με τον ρυθμό πτώσης να έχει υπερδιπλασιαστεί μετά το 2004. Οι ιστορικές αναλύσεις υποδηλώνουν ότι η ισχύς της AMOC έχει μειωθεί κατά περίπου 15% από το 1950.

Τι θα σήμαινε μια κατάρρευση

Έρευνα του Ινστιτούτου Κλιματικών Επιπτώσεων του Πότσνταμ, που δημοσιεύθηκε στις 26 Μαρτίου στο Communications Earth & Environment, έδειξε πως, εάν η AMOC καταρρεύσει υπό τα σημερινά επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα –περίπου 430 μέρη ανά εκατομμύριο–, είναι πιθανό να παραμείνει σε αυτή την κατάσταση μόνιμα. Η μελέτη διαπίστωσε ότι μια τέτοια κατάρρευση θα μετέτρεπε τον Νότιο Ωκεανό από απορροφητή άνθρακα σε πηγή εκπομπών, προσθέτοντας έως 0,27 βαθμούς Κελσίου επιπλέον υπερθέρμανσης. «Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις CO₂ μεταβάλλουν θεμελιωδώς τη σταθερότητα της AMOC», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Da Nian.

Η πλήρης διακοπή της AMOC θα προκαλούσε έντονη ψύξη στη βόρεια Ευρώπη, μετατόπιση των τροπικών ζωνών βροχόπτωσης και σοβαρές αναταράξεις στη γεωργία και τα οικοσυστήματα παγκοσμίως. Τον Φεβρουάριο του 2026, 44 κορυφαίοι κλιματολόγοι προειδοποίησαν το Βορειοευρωπαϊκό Συμβούλιο Υπουργών ότι ο κίνδυνος έχει «επικίνδυνα υποτιμηθεί».

Ένα παράθυρο που στενεύει

Δεν συμφωνούν όλοι οι επιστήμονες ότι η κατάσταση είναι τόσο επείγουσα. Μελέτη του Ιανουαρίου 2025, δημοσιευμένη στο Nature Communications, κατέληξε ότι η AMOC δεν έχει παρουσιάσει σημαντική πτώση τα τελευταία 60 χρόνια. Ωστόσο, το σύνολο των ενδείξεων έχει αλλάξει ριζικά.

Όπως σημείωσε η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) στην πιο πρόσφατη έκθεσή της, μια απότομη κατάρρευση πριν από το 2100 θεωρούνταν απίθανη – μια εκτίμηση που πλέον αμφισβητείται από τα νεότερα παρατηρησιακά δεδομένα. «Κάθε κλάσμα βαθμού υπέρβασης αυξάνει τον κίνδυνο ενός μη γραμμικού σοκ», ανέφεραν οι επιστήμονες του σκανδιναβικού εργαστηρίου, «το οποίο τα σημερινά συστήματα διακυβέρνησης δεν μπορούν να διαχειριστούν».