Μια σφαίρα σφενδόνης ηλικίας περίπου 2.100 ετών, χαραγμένη με την ελληνική λέξη «Μάθε», ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών στο Εθνικό Πάρκο Σουσίτα (Ίππος), στη νοτιοανατολική ακτή της Θάλασσας της Γαλιλαίας, όπως ανακοίνωσε το Πανεπιστήμιο της Χάιφα.
Η σφαίρα, διαστάσεων 3,2 x 1,95 εκατοστών και βάρους 38 γραμμαρίων, εκτιμάται ότι χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες υπερασπιστές της πόλης εναντίον του στρατού των Ασμοναίων υπό τον βασιλιά Αλέξανδρο Ιανναίο το 101 π.Χ.
Η ανακάλυψη παρουσιάστηκε σε επιστημονική δημοσίευση στο περιοδικό “Palestine Exploration Quarterly” και, σύμφωνα με τον Μάικλ Άιζενμπεργκ του Πανεπιστημίου της Χάιφα, συνδιευθυντή των ανασκαφών, πρόκειται για την πρώτη φορά που εντοπίζεται τέτοια επιγραφή σε σφαίρα σφενδόνης.
«Οι σφαίρες σφενδόνης ήταν κατασκευασμένες από μόλυβδο και αποτελούσαν το πιο συνηθισμένο πυρομαχικό στον ελληνιστικό κόσμο», εξηγεί ο Άιζενμπεργκ. «Ήταν φθηνές, απλές και εξαιρετικά αποτελεσματικές».
Αν και οι περισσότερες σφαίρες ήταν χωρίς διακόσμηση, δεν έλειπαν εκείνες που έφεραν σύμβολα δύναμης ή επιγραφές, όπως κεραυνούς του Δία ή την τρίαινα του Ποσειδώνα. Οι επιγραφές ήταν σπάνιες, αλλά συχνά περιελάμβαναν ονόματα πόλεων, στρατηγών ή ακόμη και σαρκαστικά μηνύματα, όπως «πιάσε».
Το μήνυμα πίσω από τη λέξη «Μάθε»
Οι ερευνητές θεωρούν ότι η επιγραφή «Μάθε» έχει ειρωνική χροιά. «Χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερη γλωσσική δομή που υπάρχει μόνο στα ελληνικά», σημειώνει ο Άιζενμπεργκ. «Είναι σαν να λέει η ίδια η σφενδόνη: “Μαθαίνω τη δουλειά μου χτυπώντας τον εχθρό”».
Ο ίδιος προσθέτει ότι πιθανώς το μήνυμα απευθυνόταν στους αντιπάλους, με την έννοια «μάθε το μάθημά σου» ή «την επόμενη φορά, να μάθεις να μην έρχεσαι εδώ». Πρόκειται, σύμφωνα με τον Άιζενμπεργκ, για το πρώτο εύρημα τέτοιου είδους όχι μόνο στο Ισραήλ αλλά και παγκοσμίως.
Το ιστορικό πλαίσιο της ανακάλυψης
Η σφαίρα βρέθηκε στην περιοχή της ρωμαϊκής νεκρόπολης της πόλης, όπου πρόσφατα εντοπίστηκε και ένα άλλο αντικείμενο διακοσμημένο με σκορπιό. Οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει δεκάδες σφαίρες στο ίδιο σημείο.
Η ομάδα εκτιμά ότι η σφαίρα «Μάθε» προϋπήρχε της νεκρόπολης και χρονολογείται στην ελληνιστική περίοδο. «Ο Ίππος ιδρύθηκε ως ελληνική πόλη τον 2ο αιώνα π.Χ. από έναν από τους Αντίοχους, είτε τον Αντίοχο τον Μέγα είτε τον Αντίοχο Δ΄ Επιφανή», αναφέρει ο Άιζενμπεργκ.
Με βάση την τυπολογία του ευρήματος, οι αρχαιολόγοι το τοποθετούν στη δεύτερη μισή του 2ου ή στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. Εικάζεται ότι χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του βασιλιά Αλέξανδρου Ιανναίου για την κατάκτηση της περιοχής της Γαλιλαίας και του Γκολάν.
Η στρατηγική θέση και η χρήση της σφαίρας
Οι ερευνητές θεωρούν ότι η περιοχή όπου βρέθηκε το εύρημα αντιστοιχεί στην αρχαία ελληνιστική και ρωμαϊκή οδό που οδηγούσε από τη Θάλασσα της Γαλιλαίας προς την πόλη. Εκεί, όπως υποθέτουν, οι πολιορκητές ανέβαιναν προς τον Ίππο, ενώ οι αμυνόμενοι τους χτυπούσαν από τα τείχη.
Η σφαίρα φέρει εμφανή ίχνη πρόσκρουσης. «Δεν γνωρίζουμε αν χτύπησε βράχο ή άνθρωπο, αλλά σίγουρα υπήρξε πρόσκρουση», σημειώνει ο Άιζενμπεργκ.
