Ξεκίνησε η δίκη για τα κρυπτοκινητά Sky ECC στην Αθήνα

Ξεκίνησε τη Δευτέρα στο Εφετείο Αθηνών μια δίκη που έχει όλα τα στοιχεία ενός καλογραμμένου αστυνομικού θρίλερ. Πρόκειται για την πρώτη υπόθεση στην Ελλάδα που φτάνει στο ακροατήριο και βασίζεται σε δεδομένα που συλλέχθηκαν από το «σπάσιμο» των κρυπτογραφημένων τηλεφώνων Sky ECC, που έγινε από την Europol πριν πέντε χρόνια.

Στο εδώλιο κάθονται συνολικά οχτώ άτομα – πέντε ποινικοί, αλλά και τρεις αστυνομικοί – ανάμεσά τους μάλιστα και πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της Δίωξης Ναρκωτικών, το οποίο μαζί με συναδέλφους του φέρονται να υποστήριζαν και να έδιναν πληροφορίες που διευκόλυναν τη διακίνηση μεγάλων ποσοτήτων κοκαΐνης και κάνναβης από τη Λατινική Αμερική προς την Ευρώπη.

Από την αρχή της διαδικασίας όμως, στη δικαστική αίθουσα οι συνήγοροι υπεράσπισης προέβαλαν ισχυρισμούς για τη μη νομιμότητα των συλλεγέντων από τα τηλέφωνα Sky ECC στοιχείων.

Η υπόθεση έχει τις ρίζες της το 2021. Τότε, οι γαλλικές, βελγικές και ολλανδικές Αρχές «έσπασαν» τον κώδικα των τηλεφώνων Sky ECC, τα οποία χρησιμοποιούνταν σε όλη τη Γηραιά Ήπειρο από εγκληματικά δίκτυα για να επικοινωνούν, όπως νόμισαν, «κάτω από τα ραντάρ» των υπηρεσιών ασφαλείας.

Έπειτα, οι ευρωπαϊκές Αρχές, υπό τον συντονισμό της Europol διαμοίρασαν σε διάφορες χώρες πακέτα δεδομένων από τα οποία προέκυπταν φερόμενες εγκληματικές ενέργειες – ανάμεσά τους και στην Ελλάδα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι συνήγοροι υπεράσπισης υποστηρίζουν ότι η υπόθεση βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στα δεδομένα που έστειλαν οι γαλλικές Αρχές στη χώρα μας. Και αυτό διότι, σύμφωνα με τη δικογραφία, δεν έχουν βρεθεί ή κατασχεθεί χρήματα ή ναρκωτικά που να σχετίζουν τους κατηγορούμενους με τις συγκεκριμένες έκνομες ενέργειες.

Δικηγόροι που εκπροσωπούν κάποιους από τους κατηγορούμενους έχουν προσφύγει κατά της Ευρωπαϊκής Εντολής Έρευνας, βάσει της οποίας συνελέγη το συγκεκριμένο υλικό. Το Συμβούλιο Εφετών έκρινε ότι είναι αναρμόδιο και δεν μπορεί να κρίνει το πώς συλλέχθηκαν τα δεδομένα από τα τηλέφωνα Sky ECC και έτσι η υπόθεση έφτασε, και εκκρεμεί, στον Άρειο Πάγο.

Η βασική συλλογιστική πίσω από το αίτημα ακύρωσης, όπως αναπτύχθηκε στο ακροατήριο, είναι ότι το βούλευμα της άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών εκδόθηκε μετά τη λήψη και επεξεργασία των δεδομένων που εστάλησαν από τους

Γάλλους ερευνητές στους Έλληνες συναδέρφους τους, σε εκτέλεση της Ευρωπαϊκής Εντολής Έρευνας. Με άλλα λόγια, όπως ανέπτυξαν οι συνήγοροι, οι γαλλικές Αρχές, έχοντας ήδη «σπάσει» τον κώδικα των τηλεφώνων Sky, συνέλεγαν το υλικό, δηλαδή τις συνομιλίες των κατηγορούμενων, που βρίσκονταν επί ελληνικού εδάφους και στη συνέχεια το απέστειλαν στην Ελλάδα, όπου μελετήθηκε και επεξεργάσθηκε, πριν εκδοθεί το βούλευμα της άρσης απορρήτου και επομένως νομιμοποιηθεί η όλη διαδικασία.

Εάν ο Άρειος Πάγος τελικά κρίνει ότι οι συνομιλίες έχουν συλλεγεί παράνομα, τότε κινδυνεύει να καταρρεύσει όλο το κατηγορητήριο.

Επιπλέον, η συνήγορος υπεράσπισης ενός από τους κατηγορούμενους, Χρυσάνθη Χατζηδημητρίου τόνισε, μεταξύ άλλων, στο δικαστήριο ότι πρόκειται για «παραβίαση της ελληνικής εδαφικής κυριαρχίας» και αυτό διότι τελέστηκαν σε ελληνικό έδαφος ανακριτικές πράξεις από τις γαλλικές Αρχές με χρήση επεμβατικού λογισμικού χωρίς να έχουν γνωστοποιηθεί, τουλάχιστον δια της νόμιμης οδού, και χωρίς να έχουν επικυρωθεί από την αρμόδια εγχώρια δικαστική Αρχή, δηλαδή χωρίς να έχουν τηρηθεί οι νόμιμες διατυπώσεις για την άρση του απορρήτου των επικοινωνιών – κάτι που έγινε αργότερα.

Μάλιστα, η συνήγορος έκανε λόγο για «κακόβουλο λογισμικό τύπου Predator» που εγκαταστάθηκε από τις γαλλικές Αρχές -η χρήση του οποίου, ως γνωστόν, στην Ελλάδα απαγορεύεται- για να αποκτήσουν πρόσβαση στις συνομιλίες και τις επικοινωνίες, αορίστου αριθμού προσώπων – χρηστών της εφαρμογής και για αόριστο χρονικό διάστημα, κάτι που θέτει ζήτημα Δημοκρατίας.

Έπειτα, παρόλο που έχει γίνει γνωστό διεθνώς ότι τα συγκεκριμένα τηλέφωνα χρησιμοποιούνταν κυρίως από εγκληματικές ομάδες, δεν είναι ξεκάθαρο εάν στην κατοχή τους τα είχαν και πολίτες, επιχειρηματίες ή και πολιτικοί που επιθυμούσαν να κάνουν χρήση των ασφαλών και κρυπτογραφημένων μεθόδων επικοινωνίας που, τουλάχιστον στα χαρτιά, προσέφεραν.

Με βάση τα παραπάνω, οι συνήγοροι αιτήθηκαν στο Δικαστήριο να διακόψει, περιμένοντας την απόφαση του Αρείου Πάγου για τη νομιμότητα ή μη των δεδομένων και επομένως για το εάν έχει νόημα να συνεχιστεί η συγκεκριμένη δίκη. Τη Δευτέρα, στην πρώτη δικάσιμο, το Δικαστήριο απέρριψε κατά πλειοψηφία το συγκεκριμένο αίτημα.

Μήνυση κατά των αστυνομικών

Η Χ. Χατζηδημητρίου δεν έμεινε όμως εκεί και έκανε μια συγκλονιστική αποκάλυψη αναφορικά με τον εντολέα της, ο οποίος σύμφωνα με το κατηγορητήριο είχε αρχηγικό ρόλο στην εγκληματική οργάνωση που περιγράφεται στη δικογραφία και θεωρείται μεγάλο όνομα στον χώρο των ποινικών.

Όπως σημείωσε, συγκρίνοντας το σύνολο των αρχικών δεδομένων που εστάλησαν στις ελληνικές Αρχές από τη Γαλλία, με αυτά που εν τέλει συμπεριελήφθησαν στα δικαστικά έγγραφα της υπόθεσης, διαπίστωσε πως το όνομα του πελάτη της είχε προστεθεί εκ των υστέρων δίπλα από τον κωδικό ταυτοποίησης ενός αριθμού τηλεφώνου Sky ECC, στη σχετική έκθεση αποτύπωσης των συνομιλιών.

Σύμφωνα με την ίδια, αυτό είναι το μοναδικό στοιχείο που συνδέει τον συγκεκριμένο κατηγορούμενο με την υπόθεση και αποτελεί νόθευση του αποδεικτικού υλικού, κατάχρηση εξουσίας και παράβαση καθήκοντος, μέχρι και παράνομη στοχοποίησή του.

Για τον λόγο αυτό, ο εντολέας της προχώρησε σε μήνυση κατά των αστυνομικών της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων που διεξήγαγαν την προανάκριση, καθώς και του βασικού μάρτυρα κατηγορίας στη συγκεκριμένη υπόθεση.

Έτσι, οι συνήγοροι της υπεράσπισης έχουν βάλει άλλο ένα νομικό βέλος στη φαρέτρα τους, λέγοντας πως εφόσον εντοπίστηκε αυτή η νόθευση – αλλοίωση στο αρχείο των δεδομένων, θα πρέπει (και για αυτόν τον λόγο) να κριθεί άκυρο και να μην ληφθεί υπόψιν από το Δικαστήριο στο σύνολό του.

Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι όντως το όνομα έχει προστεθεί εκ των υστέρων. Ακόμα δεν ακούστηκε στο ακροατήριο η πλευρά των αστυνομικών που υπέγραψαν τη συγκεκριμένη έκθεση.

Αρνούνται όλες τις κατηγορίες

Στο μεταξύ, οι κατηγορούμενοι αρνούνται τις κατηγορίες – αφορούν, κατά περίπτωση, ένταξη και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, διακεκριμένη διακίνηση ναρκωτικών, όπως και αξιόποινη υποστήριξη σε εγκληματική οργάνωση κατ’ εξακολούθηση, υπόθαλψη εγκληματία και παράβαση καθήκοντος.

Ο συνήγορος του πρώην υψηλόβαθμου στελέχους της Δίωξης Ναρκωτικών, Μιχάλης Δημητρακόπουλος, σημείωσε ότι όλες οι συνομιλίες έγιναν στο πλαίσιο των καθηκόντων του και με γνώση της υπηρεσίας του. Άλλοι συνήγοροι τόνισαν ότι υπάρχουν πολλά ερωτηματικά σχετικά με την εμπλοκή των εντολέων τους στην υπόθεση και τη χρήση των κρυπτοκινητών και έκαναν λόγο για «αβάσιμες και κατασκευασμένες κατηγορίες».

Όλο αυτό το δικαστικό θρίλερ έχει μεγαλύτερες προεκτάσεις. Αντίστοιχες δίκες με δεδομένα από το Sky ECC γίνονται σε όλη την Ευρώπη και συνήγοροι υπεράσπισης υποβάλλουν αντίστοιχα αιτήματα ακύρωσης των δεδομένων. Τα περισσότερα από αυτά απορρίπτονται από τα δικαστήρια και τα δεδομένα από το σπάσιμο των κρυπτοκινητών θεωρούνται νόμιμα και επαρκή να σταθούν στις δικαστικές αίθουσες της Ευρώπης.

Ωστόσο στα τέλη Ιανουαρίου, ένα δικαστήριο στη Βαλένθια της Ισπανίας έκρινε ότι τα μηνύματα που φέρεται να είχαν σταλεί μέσω των κρυπτογραφημένων τηλεφώνων δεν ήταν αρκετά για να στείλουν τους κατηγορούμενους στη φυλακή διότι η υπεράσπιση δεν είχε πρόσβαση στα συνολικά, «ακατέργαστα» δεδομένα – δηλαδή στο πλήρες ιστορικό των μηνυμάτων, καθώς και στα τεχνικά αρχεία που απαιτούνταν για να διαπιστωθεί αν υπήρχαν μηνύματα που έλειπαν, είχαν τροποποιηθεί ή είχαν μεταφερθεί εκτός πλαισίου της ευρύτερης συζήτησης.

Το ισπανικό δικαστήριο αποφάνθηκε ότι χωρίς αυτή την πρόσβαση, δεν υπήρχε τρόπος να επαληθευτεί αν τα μηνύματα που παρουσιάστηκαν ήταν πλήρη, αν είχαν αποδοθεί σωστά, αν είχαν επιλεγεί αποσπασματικά ή αν ήταν καν αυθεντικές συνομιλίες. Έτσι, όλοι οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν για υπόθεση διακίνησης κοκαΐνης. Το αμερικανικό Μέσο Ενημέρωσης Vice έγραψε, με αφορμή την απόφαση, ότι «τίθεται υπό αμφισβήτηση το μέλλον των διώξεων βάσει του Sky ECC σε ολόκληρη την Ευρώπη».

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα. Το Γαλλικό Ακυρωτικό Δικαστήριο απέστειλε πρόσφατα προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ερμηνεία του άρθρου 16 της σχετικής Οδηγίας, ζήτημα που αφορά άμεσα τη νομιμότητα της συλλογής των υποκλαπεισών συνομιλιών σε όλη την Ευρώπη.  Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δώσει οι βελγικές Αρχές, υπολογίζεται ότι έχουν καταδικαστεί περισσότερα από 1.200 άτομα σε υποθέσεις με στοιχεία που προέρχονται από το σπάσιμο του Sky ECC.

Σημειώνεται πως οι γαλλικές Αρχές δεν έχουν αποκαλύψει ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο απέκτησαν τα συγκεκριμένα δεδομένα των κρυπτοκινητών και ειδικοί έχουν περιγράψει την τακτική ως «χακάρισμα» στους κεντρικούς servers της εταιρείας που τα προσέφερε.

Επιπλέον, εκκρεμούν στη χώρα μας και άλλες σοβαρές υποθέσεις που βασίζονται σε δεδομένα από τα Sky ECC. Έτσι, η συγκεκριμένη δίκη θεωρείται «πυξίδα» για το πώς θα κινηθούν και οι υπόλοιπες. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι σε δύο μήνες λήγει ο χρόνος προφυλάκισης όσων κατηγορούμενων είναι έγκλειστοι φαίνεται πως το έργο του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων είναι ιδιαίτερα απαιτητικό.

Στη δεύτερη δικάσιμο, το πρωί της Τρίτης, η Εισαγγελέας της έδρας πρότεινε να απορριφθούν οι ενστάσεις της υπεράσπισης. Από την άλλη, πρότεινε να μην ληφθεί υπόψιν το κομμάτι του αρχείου των δεδομένων που αναφέρει το όνομα του κατηγορούμενου που, όπως όλα δείχνουν, προστέθηκε εκ των υστέρων. Η υπόθεση δεν προχώρησε και η διαδικασία διεκόπη για τα μέσα Απριλίου.

Τι είναι τα τηλέφωνα Sky ECC

Τον Μάρτιο του 2021, οι γαλλικές, ολλανδικές και βελγικές Αρχές, δρώντας υπό τον συντονισμό της Europol, ανακοίνωσαν το «μπλοκάρισμα» της υπηρεσίας Sky ECC. Επρόκειτο για «πειραγμένες» συσκευές κινητών τηλέφωνων που υπόσχονταν πλήρη ιδιωτικότητα και κρυπτογράφηση στις επικοινωνίες.

Εξωτερικά δεν διέφεραν από τα κανονικά τηλέφωνα. Στην πραγματικότητα, όμως, κάμερα, μικρόφωνο και GPS ήταν απενεργοποιημένα και υπήρχε εγκατεστημένη η υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων στο εικονίδιο της αριθμομηχανής. Είχαν τη δυνατότητα αυτοκαταστροφής μηνυμάτων – ακόμα και από απόσταση.

Όλα αυτά έκαναν τα συγκεκριμένα τηλέφωνα ιδιαίτερα δημοφιλή σε εγκληματικές ομάδες. Οι Αρχές, όμως, ήδη από τον Φεβρουάριο του 2021 είχαν καταφέρει να διεισδύσουν στους εξυπηρετητές (servers) της υπηρεσίας και παρακολουθούσαν τα μηνύματα που ανταλλάσσονταν.

Έτσι, στις 9 Μαρτίου έγιναν ταυτόχρονες επιχειρήσεις στις τρεις χώρες που οδήγησαν σε πολλές συλλήψεις και κατασχέσεις. Υπολογίζεται ότι διεθνώς χρησιμοποιούσαν τα τηλέφωνα περίπου 170.000 χρήστες και ανταλλάσσονταν τρία εκατομμύρια μηνύματα καθημερινά.

Σημειώνεται πως την υπηρεσία παρείχε η καναδική εταιρεία Sky Global, στελέχη της οποίας βρίσκονται επίσης σε νομικές περιπέτειες. Για να αποκτήσει κάποιος ένα τηλέφωνο Sky έπρεπε να συναντήσει διά ζώσης έναν «πωλητή» της εταιρείας, που διέθετε διεθνές δίκτυο αντιπροσώπων.

Η συνδρομή για τις υπηρεσίες κόστιζε περίπου 2.000 ευρώ ανά έτος, ενώ μόνο κάτοχοι των τηλεφώνων μπορούσαν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους.