Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 9 Φεβρουαρίου νέα μέτρα στο πλαίσιο του Κανονισμού για τον Οικολογικό Σχεδιασμό Βιώσιμων Προϊόντων, με στόχο την απαγόρευση στις μεγάλες εταιρείες να καταστρέφουν αδιάθετα ενδύματα, αξεσουάρ και υποδήματα από τις 19 Ιουλίου 2026. Η πρωτοβουλία στοχεύει να περιορίσει μια σπάταλη πρακτική του κλάδου, που ευθύνεται για περίπου 5,6 εκατομμύρια τόνους εκπομπών CO2 ετησίως — ποσότητα συγκρίσιμη με τις καθαρές εκπομπές της Σουηδίας το 2021.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, μεταξύ 4% και 9% των αδιάθετων κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων στην Ευρώπη καταστρέφονται πριν καν φορεθούν. Οι νέοι κανονισμοί επιδιώκουν να περιορίσουν αυτή την πρακτική και να ενισχύσουν τη μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία.
Νέο πλαίσιο γνωστοποίησης και συμμόρφωσης
Η Επιτροπή υιοθέτησε δύο βασικά κανονιστικά εργαλεία: μια Κατ’ Εξουσιοδότηση Πράξη, που καθορίζει εξαιρέσεις όπου η καταστροφή μπορεί να επιτρέπεται —όπως σε περιπτώσεις κινδύνων ασφαλείας ή κατεστραμμένων προϊόντων— και μια Εκτελεστική Πράξη, που εισάγει τυποποιημένους τύπους αναφοράς για τις εταιρείες που γνωστοποιούν απούλητα προϊόντα τα οποία οδηγούνται σε απόβλητα.
Οι εθνικές αρχές θα επιβλέπουν τη συμμόρφωση με την απαγόρευση, ενώ οι απαιτήσεις γνωστοποίησης θα τεθούν σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 2027, δίνοντας στις εταιρείες χρόνο να προσαρμόσουν τα συστήματα αναφοράς τους.
«Ο κλάδος των υφασμάτων πρωτοπορεί στη μετάβαση προς τη βιωσιμότητα, αλλά υπάρχουν ακόμη προκλήσεις. Τα στοιχεία σχετικά με τα απόβλητα δείχνουν την ανάγκη δράσης», δήλωσε η Jessika Roswall, Ευρωπαία Επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας του Νερού και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας. «Με αυτά τα νέα μέτρα, ο κλάδος των υφασμάτων θα ενδυναμωθεί για να προχωρήσει προς βιώσιμες και κυκλικές πρακτικές, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητά μας και μειώνοντας τις εξαρτήσεις μας».
We’re making sustainable products the new norm in the 🇪🇺.
We welcome the provisional agreement reached between @Europarl_EN and @EUCouncil on the Ecodesign for Sustainable Products Regulation.
It will make products last longer, easier to repair and recycle.
More info ↓
— European Commission (@EU_Commission) December 5, 2023
Επιχειρηματικές επιπτώσεις και εναλλακτικές λύσεις
Οι εταιρείες καλούνται να βελτιώσουν τη διαχείριση αποθεμάτων και να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις όπως η μεταπώληση, η ανακατασκευή, η δωρεά ή η επαναχρησιμοποίηση των προϊόντων. Ο κανονισμός ορίζει ότι η «καταστροφή» περιλαμβάνει τόσο την απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής όσο και την αποτέφρωση, ενώ ακόμη και η ανακύκλωση που στοχεύει αποκλειστικά στην ανάκτηση ινών θεωρείται καταστροφή.
Η απαγόρευση θα εφαρμοστεί αρχικά στις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ οι μεσαίες εταιρείες θα πρέπει να συμμορφωθούν έως τον Ιούλιο του 2030. Οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις εξαιρούνται από την υποχρέωση.
Η πραγματικότητα της σπατάλης και η ευρύτερη στρατηγική της ΕΕ
Η καταστροφή αδιάθετων αγαθών παραμένει διαδεδομένη στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, προϊόντα αξίας περίπου 630 εκατομμυρίων ευρώ καταστρέφονται ετησίως, ενώ στη Γερμανία σχεδόν 20 εκατομμύρια επιστρεφόμενα προϊόντα απορρίπτονται κάθε χρόνο. Η βιομηχανία της γρήγορης μόδας έχει δεχθεί έντονη κριτική για την πρακτική καύσης αποθεμάτων με σκοπό τη διατήρηση της αποκλειστικότητας των εμπορικών σημάτων.
Ο ESPR, που τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2024, αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον επαναπροσδιορισμό του κύκλου ζωής των προϊόντων. Περιλαμβάνει επίσης την εισαγωγή του Ψηφιακού Διαβατηρίου Προϊόντος, το οποίο θα παρέχει στους καταναλωτές επαληθευμένες πληροφορίες για την προέλευση και τις περιβαλλοντικές επιδόσεις των προϊόντων.
Οι εταιρείες μόδας συχνά προχωρούν στην καταστροφή των μη πωληθέντων ρούχων, προκειμένου να διατηρήσουν την αποκλειστικότητα της μάρκας και να προστατεύσουν την εικόνα τους. Η πρακτική αυτή είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη μεταξύ των πολυτελών οίκων, που επιδιώκουν να αποφύγουν κάθε μορφή υποτίμησης της αξίας των προϊόντων τους.
Παράλληλα, η καταστροφή αποθεμάτων επιτρέπει τη διεκδίκηση φορολογικών εκπτώσεων και συμβάλλει στην εξοικονόμηση χώρου στις αποθήκες, ειδικά σε περιόδους ταχείας εναλλαγής συλλογών, όπως συμβαίνει στη βιομηχανία fast fashion.
Επιπλέον, με τον τρόπο αυτό οι επιχειρήσεις αποφεύγουν το υψηλό κόστος μεταφοράς ή ανακύκλωσης των αδιάθετων προϊόντων. Η πρακτική εμφανίζεται πιο έντονα στις διαδικτυακές πωλήσεις και στη γρήγορη μόδα, όπου εκτιμάται ότι το 4% έως 9% των ειδών καταστρέφεται χωρίς ποτέ να φορεθεί.
