- Η συμφωνία ελέγχου πυρηνικών όπλων Νέα START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας πρόκειται να λήξει την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, χωρίς να υπάρχει επί του παρόντος ένδειξη για νέα συμφωνία.
- Η λήξη της συμφωνίας αυτής αυξάνει τον κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων, ενώ το παγκόσμιο γεωπολιτικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα ευμετάβλητο.
- Και η αμερικανική και η ρωσική πλευρά δεν έχουν ακόμη αποκαλύψει αν θα υπάρξει συνέχεια στη συμφωνία ελέγχου πυρηνικών εξοπλισμών.
Εξαιρουμένου απροόπτου, η Νέα Συνθήκη START ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, το τελευταίο εναπομείναν πλαίσιο ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών, αναμένεται να λήξει σε λίγες ημέρες, χωρίς σημάδια ανανέωσης.
Η ισχύς της συνθήκης, που υπογράφηκε το 2010, εκπνέει την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας. Μέχρι στιγμής, τόσο η Μόσχα όσο και η Ουάσιγκτον τηρούν σιγή για το αν θα υπάρξει συνέχεια και ποια μορφή θα λάβει.
Η Νέα START προέβλεπε περιορισμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών σε 1.550 για κάθε πλευρά, των εκτοξευτήρων και στρατηγικών βομβαρδιστικών στα 800, καθώς και μηχανισμούς επαλήθευσης. Ωστόσο, οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν το 2023, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο τότε αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε χαρακτηρίσει «καλή ιδέα» την παράταση της συνθήκης για έναν χρόνο, όπως είχε προτείνει ο ρώσος ομόλογός του Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Σεπτέμβριο. Παρ’ όλα αυτά, η Ουάσιγκτον δεν απάντησε ποτέ επίσημα στη ρωσική πρόταση.
Τον Ιούλιο, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι όταν «τερματιστούν οι περιορισμοί» στα πυρηνικά όπλα, «όλος ο κόσμος θα έχει μεγάλο πρόβλημα». Λίγους μήνες αργότερα, λίγο πριν από τη συνάντησή του με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα, εξέφρασε τη βούληση των ΗΠΑ να ξαναρχίσουν δοκιμές πυρηνικών όπλων, επικαλούμενος τα «προγράμματα δοκιμών» άλλων χωρών.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι «ο πρόεδρος Τραμπ θα αποφασίσει για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων σε δικό του χρονοδιάγραμμα». Ο ίδιος πρόσθεσε πως ο ρεπουμπλικάνος επιθυμεί «να διατηρηθούν τα όρια στα πυρηνικά όπλα και να εμπλακεί η Κίνα στις διαπραγματεύσεις».
Οι συνομιλίες για την ανανέωση της συνθήκης παρέμειναν σε αδιέξοδο κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, ο οποίος ζητούσε τη συμμετοχή της Κίνας σε νέο πλαίσιο ελέγχου των οπλοστασίων. Όπως υπενθυμίζει ο Ντάριλ Κίμπαλ, εκτελεστικός διευθυντής της Ένωσης για τον Έλεγχο των Εξοπλισμών, ο Τραμπ «μοιάζει να κινείται ενστικτωδώς προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει εφαρμόσει στρατηγική με συνοχή».
Οι Ρώσοι εν αναμονή
Τα αμερικανικά πλήγματα στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το καλοκαίρι του 2025, η δοκιμή του ρωσικού πυραύλου Μπουρέβεστνικ με πυρηνική πρόωση και η ταχεία ανάπτυξη του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου συνθέτουν ένα ανησυχητικό τοπίο. Το 2026 ξεκινά με ακόμη πιο δυσοίωνους οιωνούς, σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές.
Ο γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό προειδοποίησε ότι ο κόσμος βρίσκεται «αντιμέτωπος με κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών» λόγω της «αποσύνθεσης του νομικού πλαισίου για τον έλεγχο των εξοπλισμών».
«Είναι ξεκάθαρο ότι η συνθήκη φθάνει στο τέλος της», δηλώνει ο ρώσος στρατιωτικός αναλυτής Αλεξάντερ Χραμτσίκιν, σημειώνοντας ότι σε μεγάλο βαθμό είχε ήδη καταστεί ανεφάρμοστη. «Πρόκειται απλώς για κενή τυπικότητα που θα πάψει να υπάρχει», προσθέτει.
Το ερώτημα πλέον είναι τι θα πράξουν οι δύο υπερδυνάμεις μετά τη λήξη της συνθήκης, την ώρα που συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Βασίλι Κάτσιν, διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Μελετών της Ανώτατης Σχολής Οικονομίας, εκτιμά ότι οι ΗΠΑ «σιωπούν ώστε κανένας να μην μπορεί να προετοιμαστεί για το τι θα κάνουν».
Οι Ρώσοι, σύμφωνα με τον ίδιο, περιμένουν να δουν αν η Ουάσιγκτον θα αξιοποιήσει το τέλος της συνθήκης για να αναπτύξει νέες πυρηνικές κεφαλές – κάτι που θα οδηγούσε σε αντίποινα από τη Μόσχα. «Αν οι Αμερικανοί δεν λάβουν κάποιο αιφνίδιο μέτρο, η Ρωσία πιθανότατα θα περιοριστεί στο να περιμένει, να παρατηρεί και να μη λέει τίποτα», εκτιμά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ήδη αποσυρθεί το 2019 από άλλη συμφωνία αφοπλισμού με τη Ρωσία – τη Συνθήκη INF του 1987 για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς. Επόμενος σημαντικός σταθμός θεωρείται η διάσκεψη για την αναθεώρηση της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (TNP), τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη, που σύμφωνα με ειδικούς κινδυνεύει επίσης να οδηγηθεί σε διπλωματική αποτυχία.
