Κλιματική Πολιτική: Από την Απάθεια στην Προοπτική μιας Αναζωογονημένης Ελλάδας

Του Δημήτρη Παπακώστα

Το σχόλιο του κ. Νίκου Μάντζαρη, «Κλιματική κρίση σε έξαρση, κλιματική πολιτική σε υποχώρηση», αποτελεί μια καλά τεκμηριωμένη σκιαγράφηση της κλιματικής πορείας του πλανήτη μας. Ορθώς εντοπίζει την ευθυγράμμιση της ΕΕ και της ελληνικής πολιτικής με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, η οποία προωθεί την ατζέντα των ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η κατάσταση προκαλεί απογοήτευση, διότι αυτά τα επιχειρήματα συνήθως «πέφτουν σε ώτα μη ακουόντων». Το κοινό διαβάζει αυτά τα σημαντικά σχόλια από έναν σεβαστό επιστήμονα και συνήθως αντιδρά με αδιαφορία. Αυτό ισχύει στην Ελλάδα και ακόμη περισσότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου ζώ. Είναι λυπηρό, διότι η ευρεία συμμετοχή του κοινού είναι απολύτως κρίσιμη αν θέλουμε να εγκαλέσουμε τους πολιτικούς μας και να αλλάξουμε την πορεία μας προς ένα καταστροφικό μέλλον. Η επιστημονική έρευνα και η κλιματική πραγματικότητα που βιώνουμε δεν λαμβάνουν την αρμόζουσα επείγουσα προσοχή.

Ας δοκιμάσουμε μια διαφορετική προσέγγιση. Θα ζητούσα από τους αναγνώστες να αναγνωρίσουν μαζί μου τρία δεδομένα. Συνδυαστικά, ελπίζω ότι θα πυροδοτήσουν το ενδιαφέρον και μια ενθουσιώδεις υποστήριξη για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ένα λαμπρό μέλλον για την Ελλάδα.

Δεδομένο Πρώτο: Η ενέργεια είναι ο ζωοδότης κάθε κοινωνίας

Από την αρχή του χρόνου, οι κοινωνίες που έλεγχαν τη φωτιά — επειδή είχαν πρόσβαση σε καυσόξυλα, λάδι φάλαινας, άνθρακα, πετρέλαιο ή ορυκτό αέριο- ήταν εκείνες που ευημερούσαν περισσότερο από τους γείτονές τους. Όταν ξέμεναν από καύσιμα, συγκροτούσαν στρατό και τα έπαιρναν από τους γείτονές τους. Είναι ένα καλά τεκμηριωμένο γεγονός ότι οι κοινωνίες με μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενέργεια είναι πιο ευημερούσες (Βλέπε Διάγραμμα 1). Αντιστρόφως, κοινωνίες χωρίς πρόσβαση σε ενέργεια σχεδόν ποτέ δε θα ευημερήσουν, ανεξάρτητα από τους άλλους πόρους που διαθέτουν.

Δεδομένο Δεύτερο: Η επανάσταση της τεχνολογίας έναντι του καυσίμου

Το δεύτερο δεδομένο δεν είναι ευρέως γνωστό. Είναι η επαναστατική ανακάλυψη που θα ανατρέψει την ίδια μας την ύπαρξη στον πλανήτη. Την τελευταία δεκαετία, διαδώσαμε και εμπορευματοποιήσαμε μια τεχνολογία που μας δίνει σχεδόν δωρεάν οριακή ενέργεια. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω: Από την καταγεγραμμένη ιστορία, οι άνθρωποι προμηθεύονταν ενεργειακούς πόρους και τους έκαιγαν για να παράγουν θερμότητα. Κάθε χρόνο, 15 δισεκατομμύρια τόνοι άνθρακα, πετρελαίου και αερίου εξορύσσονται παγκοσμίως. Εξορύσσουμε άνθρακα, τρυπάμε για πετρέλαιο, το στέλνουμε σε συγκεκριμένα σημεία για διύλιση, το ξαναστέλνουμε σε κέντρα διανομής, το παραδίδουμε σε βενζινάδικα και τελικά το βάζουμε στα αυτοκίνητά μας ή στους καυστήρες μας για να το κάψουμε. Το θλιβερό είναι ότι το 65% αυτού του καυσίμου σπαταλάτε ως θερμότητα, οπότε παίρνουμε μόνο το 35% αυτού που εξορύσσουμε ως χρήσιμο καύσιμο. Αύριο, και μεθαύριο, πρέπει να το κάνουμε ξανά και ξανά, για πάντα.

Εκτός αν χρησιμοποιήσουμε αυτό που είναι πραγματικά ένα θεϊκό δώρο προς την ανθρωπότητα. Μπορούμε πλέον να πάρουμε άμμο, να τη μετατρέψουμε σε γυαλί, να στρέψουμε αυτό το γυαλί προς τον ήλιο και να πάρουμε ενέργεια χωρίς επιπλέον κόστος για τα επόμενα 30 χρόνια! Στήνουμε μια τεράστια ανεμογεννήτρια και παίρνουμε ενέργεια για 30 χρόνια, με ελάχιστο κόστος συντήρησης. Δε χρειάζεται να πάμε να σκάψουμε για καύσιμα αύριο. Σίγουρα δε θα χρειαστεί να πάμε σε πόλεμο με τον γείτονά μας γι’ αυτά. Αυτός ο νέος τρόπος δεν είναι ένα καύσιμο που καίγεται· είναι μια τεχνολογία.

Οι τεχνολογίες έχουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: Καθώς επεκτείνεται η χρήση τους, το κόστος τους πέφτει. Επίσης, γεννούν νέες σχετικές τεχνολογίες που είναι ακόμη καλύτερες. Αυτό αποδεικνύεται σε εκατοντάδες τεχνολογίες σε διάφορους κλάδους. Είναι σίγουρα η περίπτωση της αιολικής και ηλιακής ενέργειας (Βλέπε Διάγραμμα 2). Το καύσιμο, φυσικά, δεν έχει εγγενή χαρακτηριστικά μείωσης του κόστους. Αντιθέτως, εξαρτάται από τις γεωπολιτικές δυνάμεις. Με τις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η μείωση του κόστους δεν έχει τέλος. Συνδυάστε το αυτό με τις μπαταρίες και την κατακόρυφη πτώση του κόστους τους, και έχουμε τη δυνατότητα να είμαστε εντελώς ελεύθεροι από την ανάγκη αναζήτησης καυσίμων.

Μην ξεγελιέστε από την προπαγάνδα της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων ότι «τη νύχτα ο ήλιος δε λάμπει, άρα χρειαζόμαστε ορυκτά καύσιμα». Υπάρχουν πολυάριθμες έγκυρες μελέτες που καταρρίπτουν αυτό το επιχείρημα και μερικές χώρες που το κάνουν ήδη πραγματικότητα. Ο συνδυασμός αιολικής, ηλιακής ενέργειας και μπαταριών έχει λύσει το πρόβλημα της στοχαστικότητας (διαλείπουσας φύσης). Είναι απελευθερωτικό. Σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα, που βρίσκονται υπό τον έλεγχο περίπου 30 εξαγωγέων πετρελαίου, ο ήλιος λάμπει σε κάθε μέρος της γης. Δεν κάνει διακρίσεις μεταξύ φτωχών και πλουσίων. Όλοι έχουν πρόσβαση σε αυτό το δώρο για πολύ φθηνή οριακή ενέργεια. Δεν μπορείς να συσσωρεύσεις την ηλιακή ενέργεια για να την ελέγξεις μονοπωλιακά — είναι διαθέσιμη σε όλους. Αυτό την καθιστά θεμελιωδώς δημοκρατική και εξισωτική.

Δεδομένο Τρίτο: Η μετάβαση από τη «Θερμότητα» στο «Έργο»

Ο κόσμος μας έχει αλλάξει στον τρόπο που χρησιμοποιεί την ενέργεια, όμως το ενεργειακό μας σύστημα δεν έχει εξελιχθεί. Η φωτιά ήταν η κύρια πηγή ενέργειας για όλη τη διάρκεια της ανθρωπότητας, παρέχοντας θερμότητα απαραίτητη για την επιβίωσή μας. Η χρήση της φωτιάς ήταν λογική όταν οι ανάγκες μας αφορούσαν τη θέρμανση των σπιτιών και των βιομηχανικών διεργασιών.

Σήμερα, οι ενεργειακές απαιτήσεις έχουν εξελιχθεί. Απαιτούμε περισσότερο «Έργο» παρά «Θερμότητα». Στην ενεργειακή ορολογία, το Έργο και η Θερμότητα είναι δύο θεμελιωδώς διαφορετικές μορφές μεταφοράς ενέργειας. Το **Έργο** είναι υψηλής ποιότητας, οργανωμένη ενέργεια που μπορεί να κατευθυνθεί σε συγκεκριμένες εργασίες (κίνηση μηχανών, υπολογιστές, ηλεκτροκινητήρες). Η **Θερμότητα** είναι χαμηλότερης ποιότητας, ανοργάνωτη ενέργεια. Όταν καίμε ορυκτά καύσιμα, δημιουργούμε πρώτα θερμότητα και μετά προσπαθούμε να τη μετατρέψουμε σε έργο (ηλεκτρισμό ή κίνηση), χάνοντας τεράστια ποσά ενέργειας στη μετατροπή. Τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες παράγουν ηλεκτρισμό (Έργο) απευθείας, χωρίς αυτό το αναποτελεσματικό ενδιάμεσο στάδιο.

Σήμερα επιθυμούμε κινητικότητα, ηλεκτρικές συσκευές και επεξεργασία δεδομένων σε μεγαλύτερες ποσότητες από τι τη Θερμότητα (Βλέπε Διάγραμμα 3). Παρά την αλλαγή αυτή, οι μέθοδοί μας παραμένουν προσκολλημένες στην παραγωγή θερμότητας. Σκεφτείτε το παράλογο: Εξορύσσουμε σχιστολιθικό αέριο στον Καναδά, το υγροποιούμε στους -162°C, το μεταφέρουμε με ειδικά πλοία LNG στον Ατλαντικό μέχρι τη Ρεβυθούσα, το αεριοποιούμε ξανά και το στέλνουμε μέσω σωλήνων στα σπίτια μας στην Αθήνα. Εναλλακτικά, μπορεί κανείς να τοποθετήσει ηλιακά πάνελ στη στέγη του και να έχει άμεσο ηλεκτρισμό για έργο ή θέρμανση. Η επιλογή για έναν κόσμο που χρειάζεται «Έργο» είναι προφανής.

Η Ελληνική Ευκαιρία

Βρισκόμαστε στο κατώφλι ενός λαμπρού μέλλοντος, αν το επιλέξουμε. Αν το κοινό δεν ενδιαφέρεται για την κλιματική αλλαγή, ίσως μπορεί να ενθουσιαστεί από την ευκαιρία που παρουσιάζεται. Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Για πρώτη φορά από την αρχαιότητα, έχουμε την ευκαιρία να είμαστε ενεργειακά ανεξάρτητοι και αφάνταστα ευημερούντες. Η Ελλάδα έχει μία από τις υψηλότερες ηλιοφάνειες στον κόσμο, απαράμιλλο δυναμικό για αντλησιοταμίευση και εξαιρετικούς αιολικούς πόρους.

Με αυτά τα δεδομένα, είναι πραγματικά ανεξήγητο γιατί η τρέχουσα ελληνική διοίκηση επέλεξε να ευθυγραμμιστεί με τα αμερικανικά συμφέροντα ορυκτών καυσίμων αντί για την ελευθερία.

Ο Δημήτρης Παπακώστας είναι Επίκουρος Καθηγητής (Adjunct Professor) City University of New York Colin Powell School for Civic and Global Leadership Σύμβουλος: Pana Low Carbon Economy Investments

Διάγραμμα 1

Διάγραμμα 2

Διάγραμμα 3