Ο Ξενοφών Κοντιάδης είναι συνταγματολόγος, καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου - Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου. Συγγραφέας πολλών σημαντικών έργων. Με αυτό του το βιβλίο αποδομεί όλες τις κινούμενες στον δημόσιο διάλογο της χώρας κοινοτοπίες για τη σοσιαλδημοκρατία. Στη χώρα μας όπου πολύ όψιμα ανακάλυψαν κάποιοι τη σοσιαλδημοκρατία, την περίοδο μάλιστα που αυτή επαναπροσδιορίζεται, η συζήτηση έχει τοποθετήσει τη σοσιαλδημοκρατία με το κεφάλι κάτω και τα πόδια ψηλά. Ο Κοντιάδης θέτει τα πράγματα στη θέση τους. Το κεφάλι της σοσιαλδημοκρατίας που είναι η κίνηση και οι διαρκείς μετασχηματισμοί της πηγαίνει πάλι στη θέση του και τα πόδια της που είναι η άμεση ευημερία και όχι οι μεγάλες ουτοπίες επανέρχονται στο στέρεο έδαφος της πραγματικότητας.
Ο συγγραφέας μάς εισάγει αμέσως στη δική του κεντρική θέση. Από τις πρώτες γραμμές τονίζει ότι «η σοσιαλδημοκρατία είναι μια ιδέα σε κίνηση» (σελ. 13). Μια ιδέα που όχι αμέσως αλλά μέσα από μια ιστορική πορεία οδηγείται στην απεμπόληση της πολιτικής των τελικών στόχων ή σκοπών. Η σοσιαλδημοκρατία δεν φιλοδοξεί να αναδείξει οριστικές ή τελικές αλήθειες.
Κοινωνικό ζήτημα
Κάτι που, όπως δείχνει αυτό το βιβλίο, δεν επικράτησε από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτή πέρασε μέσα από την αρχική γέννηση των εργατικών κομμάτων και την ανάδειξη του κοινωνικού ζητήματος όπως αυτό προκύπτει μετά τις επαναστάσεις του 1848 και τις διεργασίες για τη θέσπιση των πρώτων ρυθμίσεων κοινωνικής προστασίας. Στη συνέχεια έχουμε τη σύγκρουση του «κεντριστή» Κάουτσκι με τον Μπερνστάιν από τη πλευρά της μεταρρύθμισης και τον Λένιν από την πλευρά της επανάστασης. Η σοσιαλδημοκρατία αφού ξεπέρασε τον μαρξιστικό οικονομισμό και περνώντας από την ανάδειξη της πρωτοκαθεδρίας της πολιτικής κατέληξε τελικά στη θέση του Μπερνστάιν πως «η μεσσιανική» μαρξιστική θεωρία του ιστορικού υλισμού για την αναπόφευκτη κατάρρευση του καπιταλιστικού συστήματος ήταν εσφαλμένη» (σελ. 47). Ο συγγραφέας παρακολουθεί όλη τη διαδρομή της σοσιαλδημοκρατίας ώς εκεί, από το σχίσμα σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κομμάτων, την άνοδο των σοσιαλδημοκρατών στην εξουσία μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ώς τη χρυσή τριακονταετία  και την εδραίωση των δημοκρατικών θεσμών μέχρι τη κρίση του κράτους πρόνοιας και τη σημερινή υποχώρησή της σ' όλα τα μέτωπα.
Ποιος όμως είναι ο αξιακός κόσμος της σοσιαλδημοκρατίας; Μήπως «τελικός σκοπός» της είναι ο σοσιαλισμός; Οχι βεβαίως. Σοσιαλδημοκρατία σημαίνει σύγκρουση με κάθε είδους τελικό σκοπό. Αν έχει έναν «τελικό σκοπό» αυτός, θα έλεγα, είναι η προάσπιση της δημοκρατίας και αν έχει έναν στρατηγικό αντίπαλο αυτός είναι οι εχθροί της δημοκρατίας, οι ανισότητες και οι κοινωνικές αδικίες.  
Εδώ υπάρχει μια αναφορά του συγγραφέα που μπορεί να παρεξηγηθεί αν απομονωθεί από τα συμφραζόμενα. Υποστηρίζει ότι για τη σοσιαλδημοκρατία η ελευθερία δεν είναι απόλυτο ιδανικό. Αν το δούμε αυτό απομονωμένο, ίσως δεν το κατανοήσουμε σωστά. Αν και ο Κοντιάδης συμπληρώνει λίγο παρακάτω πως ούτε η ισότητα στην απώτατη εκδήλωσή της είναι απόλυτο ιδανικό. Αυτά τα δυο διαβάζονται ενιαία. Αν διαβάζουμε όλες τις γραμμές του βιβλίου, θα διαπιστώσουμε ότι κατά τον συγγραφέα ελευθερία και ισότητα είναι απόλυτες αξίες στην ενότητά τους και σχετικές μόνο αν τις εξετάζει κανείς απομονωμένες τη μία από την άλλη.  
Η έννοια της ελευθερίας - ισχυρίζεται ακριβέστατα ο συγγραφέας - είναι κεντρική, τόσο για τη φιλελεύθερη Δεξιά όσο και για τη σοσιαλδημοκρατία. Αλλά η σοσιαλδημοκρατία δεν ενδιαφέρεται μόνο για την ελευθερία όσων έχουν οικονομικούς πόρους ή ευκαιρίες, ενδιαφέρεται και για την ελευθερία όλων όσοι δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τους ρυθμούς της αγοράς. Η σοσιαλδημοκρατία, θα πρόσθετα, δεν ενδιαφέρεται μόνο για την αξιοκρατία αλλά και για όλους όσοι δεν έχουν τα προσόντα που η αγορά επιθυμεί. Από την άλλη - συνεχίζει ο συνταγματολόγος - η σοσιαλδημοκρατία δεν συναρτά την ελευθερία με την υπέρβαση του καπιταλιστικού συστήματος.
Οι δυσκολίες και οι αντιφάσεις της σχέσης μεταξύ ισότητας και δικαιοσύνης αναδεικνύονται μέσα από τη στοχευμένη περιγραφή των παρεμβάσεων μεγάλων στοχαστών όπως του Ρολς, του Ντβόρκιν και του Ροζανβαλόν. Αλλά και η τόσο διαστρεβλωμένη σχέση μεταξύ σοσιαλισμού (σοσιαλδημοκρατίας) και πολιτικού φιλελευθερισμού βρίσκει μια θαυμάσια περιγραφή όταν ο συγγραφέας προσφεύγει στο έργο του Μπόμπιο και του Ροσέλι. Με ενδιαφέρον είδα και την εκ μέρους του προάσπιση των μεγάλων επιτευγμάτων όσον αφορά τη μείωση των ανισοτήτων, την ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης, του Τρίτου Δρόμου τον οποίο σήμερα αβαθώς κάποιοι σοσιαλδημοκράτες πολιτικοί ηγέτες, αλλά και κάποιοι «μετανοημένοι» στοχαστές απαξιώνουν. Η σχέση όμως σοσιαλδημοκρατίας και ευρωκομουνισμού, όπως την αναλύει ο συγγραφέας, δεν φτάνει ώς το σημείο να αναγνωρίσει ότι τουλάχιστον ο ιταλικός ευρωκομουνισμός δεν ήταν τίποτα άλλο παρά μια «ντροπαλή» σοσιαλδημοκρατία ή αλλιώς ο ιταλικός δρόμος προς τη σοσιαλδημοκρατία. Κάτι που δεν είχε πολλά κοινά με τη ριζοσπαστικοποιημένη Αριστερά.
Αυτό όμως που αποτελεί καρφί στο μάτι των κυρίαρχων σήμερα συντηρητικών αντιλήψεων περί κομματοκρατίας, αντιλήψεις που κατ' ουσίαν κρύβουν μια έντονη αντιπολιτικότητα, είναι η θέση του συγγραφέα πως σοσιαλδημοκρατία σημαίνει πρωτίστως προάσπιση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και ότι χωρίς τη «δημοκρατία των κομμάτων» δεν υπάρχει χώρος για καμία αντιπροσωπευτικότητα.
Δικαιώματα
Δεν διστάζει να δυσαρεστήσει τους «κατεστημένους»
Αυτό το βιβλίο θα το διαβάσει κανείς λανθασμένα αν το αντιμετωπίσει μόνο ως μια προάσπιση της σοσιαλδημοκρατίας. Μαζί με αυτή την προάσπιση ο συγγραφέας υπερασπίζει την αστική φιλελεύθερη δημοκρατία, αλλά και την αναγκαιότητα της ύπαρξης σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Βεβαίως με νέο χαρακτήρα και ρόλους. Αλλά πάντα στο πλαίσιο της αντιπαλότητας με την αντισυστημική έκρηξη, τις αντικοινοβουλευτικές διαθέσεις, την αντίθεση στη «δημοψηφισματική δημοκρατία», αλλά και την αντίθεση στον «τεχνοκρατισμό» ή, από την άλλη, τη σύγκρουση με τον κρατισμό. Τέλος και με τις μεταβολές στην κοινωνική βάση της σοσιαλδημοκρατίας.
Σοσιαλδημοκρατία δεν είναι να παίζεις το κρυφτούλι με την παγκοσμιοποίηση ή να κάνεις τη στρουθοκάμηλο (αν και αδικώ εδώ το συμπαθές ζωάκι που ποτέ δεν κρύβει το κεφάλι του, όπως λανθασμένα του αποδίδεται κάτι τέτοιο), ούτε όμως σημαίνει να επιστρέφεις στις παλιές εθνοκεντρικές εμμονές. Το να είσαι σοσιαλδημοκράτης σημαίνει να κοιτάς την παγκοσμιοποίηση στα μάτια γιατί ακριβώς δεν φοβάσαι να κοιτάξεις τον ίδιο σου τον εαυτό. Αυτό σημαίνει ότι οφείλεις, όπως εξάγεται από αυτό το βιβλίο, να επανεξετάσεις τον προγραμματικό σου λόγο και την πολιτική σου δράση για ζητήματα όπως το νέο κράτος πρόνοιας - που δεν μπορείς να το πετάς στον κάλαθο των αχρήστων αλλά και δεν μπορείς να εμμένεις στις γενικευμένες μορφές του -, η πραγματική και αναγκαία ισότητα των φύλων, οι εγγυήσεις και ο εμπλουτισμός των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Για όλα αυτά έχει προτάσεις ο Κοντιάδης, που δεν διστάζει πολλές φορές να γράφει πράγματα δυσάρεστα για τους «κατεστημένους» σοσιαλδημοκράτες.
Ο συγγραφέας τονίζει ότι στη σημερινή μεταδημοκρατία (αν και κατά τη γνώμη μου αναλύει εδώ λιγότερο βαθιά το τι σημαίνει σήμερα μεταδημοκρατία) μεταλλάσσονται οι σχέσεις αντιπροσώπευσης. Οι λαϊκισμοί της Αριστεράς και της Δεξιάς, η αποϊδεολογικοποίηση της πολιτικής, η κυριαρχία του πνεύματος της βεντέτας (εμείς ή αυτοί;) δυσχεραίνουν το έργο της σοσιαλδημοκρατίας. Αν σ' αυτούς προσθέσουμε και τις «δουλείες» της παγκοσμιοποίησης, τη διάβρωση της κρατικής κυριαρχίας, τις ασυμμετρίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης, τότε μπορούμε να συμπεράνουμε πως ο συγγραφέας καλεί τη σημερινή σοσιαλδημοκρατία να θυμηθεί ποια είναι. Και επιστρέφουμε έτσι στην αρχή,  για να ξαναδούμε ότι σοσιαλδημοκρατία, πριν και πάνω απ' όλα, σημαίνει κόμμα των διαρκών μετασχηματισμών. Των δικών της και της κοινωνίας.

Ξενοφών Κοντιάδης
Η Σοσιαλδημοκρατία σήμερα
Εκδ. Πόλις, 2017, σελ. 240
Τιμή: 14 ευρώ