Υπάρχει ένα ανέκδοτο: ποια είναι η ελληνίδα εξαδέλφη του Φιντέλ Κάστρο; Η Φιλιώ Πυργάκη. Αν δεν είχε προσφάτως εξομαλυνθεί η σχέση Κούβας – ΗΠΑ, η μεγάλη δημοτική τραγουδίστρια θα ήταν κάτι σαν Φιντέλ στο είδος της. Κοινώς, η τελευταία των Μοϊκανών ενός ολόκληρου κόσμου. Η πιο παλιά στα «πατάρια» των δημοτικών κέντρων και των πανηγυριών της επαρχίας που αυτές τις μέρες κλιμακώνονται με ψητά, μπίρες, «ευγενή ποτά» και κυκλωτικούς χορούς μέχρι πρωίας. Εντάξει, τα πανηγύρια δεν είναι όπως παλιά. Τα περισσότερα εξ αυτών μοιάζουν με προσομοίωση σκυλάδικων. Οι ήχοι έχουν ομογενοποιηθεί. Οι χοροί το ίδιο. Γίνονται ακόμη και κρατήσεις τραπεζιών με φιάλες ουίσκι. Οι ορχήστρες είναι κατά κόρον ηλεκτρικές. Και προσφάτως –για να καταλάβετε τον μετασχηματισμό που έχουν υποστεί –σε πανηγύρι στην Ασωπία πελάτης ζήτησε παραγγελιά «Τα κορμιά και τα μαχαίρια» της Ελευθερίας Αρβανιτάκη!
Στο μεταίχμιο του παλιού και του νέου κόσμου η Φιλιώ Πυργάκη, ιέρεια και αρχόντισσα των ημερών, επιμένει έχοντας τον σεβασμό και την καθολική αποδοχή και της νεότερης γενιάς. Προσαρμοσμένη και εκείνη στα νέα ήθη, παίζει συχνά με νέους οργανοπαίκτες όπως ο κλαριντζής Μάκης Τσίκος και πάνω στον ήχο του λεγόμενου λαϊκοδημοτικού (σύζευξη τοπικών ιδιωμάτων και αστικού ήχου). Υπάρχει όμως μια διαφορά: «Είναι δουλευταρού. Θα τους χορέψει όλους μέχρι τις 7 το πρωί. Δεν είναι λουφαδόρισσα. Και είναι μια εξαιρετική γυναίκα» μου λέει ο πολύπειρος κρουστός Ανδρέας Παππάς που παλιότερα εργάστηκε δίπλα της.
Για να δούμε όμως λίγο τη γεωγραφία του είδους που υπηρετεί η Πυργάκη: η ίδια σήμερα θεωρείται βασίλισσα του λεγόμενου καμπίσιου. Ενα ιδιαίτερο ύφος, μια φόρμα πάνω στην οποία έχει φτιάξει σχολή. Ενας παλιότερος του ίδιου είδους θεωρείται ο Κώστας Ζωγράφος στην περιοχή της Βοιωτίας. Πάνω στον τρόπο της Φιλιώς μάλιστα έχουν πατήσει νεότεροι σταρ του λαϊκοδημοτικού όπως ο Γιώργος Βελισσάρης ή ο Γιάννης Σιέττος. Με επιρροές από βλαχορουμάνικα και «μυστήρια» μουσικά μεσοδιαστήματα το είδος αυτό σήμερα μοιάζει να αγαπιέται πολύ από τη νεολαία. Και η Φιλιώ σε πανηγύρια σε Ορχομενό, Λιβαδειά, Αττικοβοιωτία ή Πελοπόννησο είναι λατρεμένη. «Δόξα τω Θεώ, έχω επιτυχία. Δεν το βάζω κάτω. Το πανηγύρι έχει αλλάξει, δεν έχει παρέες παρέες, τώρα όλοι χορεύουν μαζί ενώ και η χαρτούρα έχει τελειώσει. Παραγγέλνουν μερικές μπίρες, το μπουκάλι το ουίσκι το παίρνουν βάζοντας όλοι μαζί ρεφενέ. Πάντως δεν έχω παράπονο, νιώθω όταν τραγουδώ πως είμαι κοριτσάκι. Εξάλλου, ό,τι σπείρεις θερίζεις. Τα πήρα τα γαλόνια με την αξία μου» μου έλεγε η ίδια πέρυσι και συμπλήρωνε: «Παλιά είχε καλά πανηγύρια στη Λιβαδειά και την Αττικοβοιωτία. Και η Τρίπολη και η ευρύτερη περιοχή έβγαλαν καλούς γλεντζέδες. Ακόμη και σήμερα πάντως υπάρχουν πελάτες που θέλουν τα παλιά δημοτικά και όχι τα νεότερα».
Προσφάτως ένα μικρό πρόβλημα υγείας την ανάγκασε για λίγο να αποσυρθεί. Οι αφίσες με το πρόσωπό της όμως για πανηγύρια και του τρέχοντος καλοκαιριού γεμίζουν τους δρόμους της επαρχίας και τους στύλους της ΔΕΗ. Ο γνωστός πολύπειρος κρουστός «Βραζιλιάνος» κάνει χρέη μάνατζέρ της. Και δεν είναι μόνο πως η Πυργάκη μοιάζει ακούραστη ή πως έχει προλάβει την παλιά «ζυγιά» (κομπανία) χωρίς μικρόφωνα και την εποχή που το πανηγύρι ήταν σπουδαίο κοινωνικό γεγονός. Εχει συνεργαστεί με τα κορυφαία κλαρίνα: Γιαούζο, Κοκοντίνη, τον Βασίλη και τον Βαγγέλη τον Σούκα, τον Σαλέα, τον Γιάννη Βασιλόπουλο, τον Γιώργο Μάγγα (πριν ο τελευταίος φορέσει τα εκκεντρικά του άμφια). Εχει όμως ζήσει και σκληρά πράγματα. Για παράδειγμα, έχει γεννήσει την κόρη της πάνω σε πατάρι πανηγυριού. Και έχει δει και χορέψει μεγάλους γλεντζέδες σε ζόρικα πανηγύρια με λίστα παραγγελιών όπου η παρεξήγηση καραδοκούσε και οι καβγάδες ήταν κάτι συνηθισμένο.
Αυτοδίδακτη, έπιασε το τραγούδι από 14 ετών. Γεννήθηκε στον Ασπρόκαμπο Κορινθίας. Οι γονείς δεν ήταν τραγουδιστές ή μουσικοί. Ηταν όμως φιλόμουσοι. Και από αυτούς κόλλησε να τραγουδάει. Κάπως έτσι άρχισαν όλα. Σε πανηγύρι στην Κόρινθο την άκουσε ο κλαριντζής Κώστας Κοντογιώργης και την πήρε μαζί του. Για να καταλάβετε τον κώδικα των παλιών, πριν από χρόνια έγινε χοροεσπερίδα του Συλλόγου Αλληλοβοήθειας των παραδοσιακών μουσικών σε κέντρο στην Ομόνοια. Η Φιλιώ σηκώθηκε να τραγουδήσει και ζήτησε δίπλα της τον μπαρμπα-Κώστα, τον παλιό της δάσκαλο. «Σε αυτόν τα χρωστάω όλα» συνηθίζει να λέει. Στα 17 της κάνει τον πρώτο της δίσκο στην Αθήνα με τίτλο «Βαρέθηκα τα νιάτα μου» ενώ σήμερα έχει ξεπεράσει τους διακόσιους. Πολλούς εξ αυτών στην περίφημη General του Ανδρέα Σταματελάτου, την εταιρεία του λαϊκοδημοτικού. Χειμώνα – καλοκαίρι η Φιλιώ ακούραστα τραγουδάει. Στα εναπομείναντα κέντρα της Αθήνας, όπως για χρόνια στα Χίλια Αστέρια στην Αχαρνών με τον κλαριντζή Πάνο Πλαστήρα. Και στα πανηγύρια της επαρχίας. Η Φιλιώ πρόλαβε τα ξακουστά κέντρα και της πρωτεύουσας όπως τον Πετροκότσυφα όπου δούλεψε με τον μυθικό Τάκη Καρναβά, τον Ελατο στην Πλατεία Λαυρίου ή τους Σταλακτίτες στις Τρεις Γέφυρες όπου συνεργάστηκε με τον κορυφαίο βιολιτζή του δημοτικού Γιώργο Κόρο. Η Φιλιώ Πυργάκη σήμερα μοιάζει με πρέσβειρα ενός κόσμου που χάνεται σιγά σιγά. Η Σοφία Κολλητήρη και η Τασία Βέρρα εξάλλου, συνομήλικές της και ισάξιες, έχουν σχεδόν αποσυρθεί. Ενας θηλυκός Φιντέλ σε έναν κόσμο παγκοσμιοποίησης.

Είπε:

Η ζωή μου όλη είναι το τραγούδι. Οσο αντέχωκαι βλέπω ότιο κόσμοςμε αποδέχεταικαι με αγαπάει,θα συνεχίσω να τραγουδάω

Είπανγι’ αυτήν:

Είναιη αναμφισβήτητη βασίλισσατου καμπίσιου είδους και μια υπέροχη γυναίκα

Ανδρέας Παππάς, μουσικός