Η ιερά οργή για τον ΕΝΦΙΑ δεν ήταν αρκετή. Χρειάστηκε η μεσολάβηση του Αγίου Πνεύματος. Και το λιβάνισμα των εικονισμάτων του καραμανλισμού για να φτάσει ο ΣΥΡΙΖΑ να απορροφά το ένα δέκατο των ψηφοφόρων της ΝΔ. Η ιστορία ενός προσηλυτισμού που είχε αφοπλίσει τον αντικομμουνισμό πολύ πριν δοκιμάσει η ΝΔ να τον ανασύρει ως προεκλογικό φόβητρο

Είναι πάνω-κάτω το 3% του εκλογικού σώματος. Είναι η κρίσιμη μάζα που εκτιμάται ότι θα γείρει την πλάστιγγα της εκλογικής αναμέτρησης. Είναι οι ψηφοφόροι που κάνουν το μεγάλο δρομολόγιο χωρίς ενδιάμεση στάση: από τη Νέα Δημοκρατία στον ΣΥΡΙΖΑ.

Η τάση δεν είναι νέα. Οι δημοσκόποι ήδη πριν από τις ευρωεκλογές είχαν αρχίσει να ανιχνεύουν ροή συντηρητικών ψηφοφόρων στον ΣΥΡΙΖΑ. Το κύμα καταγράφηκε καθαρά στις ευρωεκλογές και συνέχισε να φουσκώνει και μετά τον Μάιο. Οι πιο πρόσφατες μετρήσεις δείχνουν ότι περίπου το 10% όσων ψήφισαν ΝΔ το 2012 δηλώνουν έτοιμοι να επιλέξουν στην κάλπη τον ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί δεν κατευθύνθηκαν σε κάποια από τις άλλες συνιστώσες της Δεξιάς; Γιατί δεν σταμάτησαν σε κάποιο από τα κόμματα του Κέντρου;
Σε μία ερώτηση, πάντως, η απάντηση είναι εύκολη: Γιατί τους έχασε η ΝΔ; Ολοι όσοι διαβάζουν τις δημοσκοπήσεις απαντούν μονολεκτικά: ΕΝΦΙΑ. Πρόκειται, όπως το λέει δημοσκόπος με μεγάλη πείρα, για τους «τσουρουφλισμένους» από τον φόρο στα ακίνητα, που για να τιμωρήσουν τη ΝΔ επιλέγουν τον μεγάλο αντίπαλό της.
«Ο φόρος στα ακίνητα ήταν ο καταλύτης» συμφωνεί έτερος πολιτικός αναλυτής. Οι γαλάζιοι που γίνονται κόκκινοι είναι για τον ίδιο «νοικοκυραίοι που εκδικούνται το κόμμα των νοικοκυραίων επειδή τους πρόδωσε, βάζοντας χέρι στην περιουσία τους. Τώρα παίρνουν την εκδίκησή τους». Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, οι μετακινήσεις θα ήταν λάθος να αποδοθούν στη λεγόμενη στροφή του ΣΥΡΙΖΑ προς τον μεσαίο χώρο. «Δεν υπάρχει μεσαίος χώρος, επειδή έχει διαλυθεί η μεσαία τάξη. Υπάρχει όμως η οργή της πρώην μεσαίας τάξης, η οποία μεταφράζεται σε ψήφο εκδικητικής ανατροπής» επισημαίνεται χαρακτηριστικά.
Πηδώντας τον φράχτη
Ακόμη όμως και αν η εξήγηση για τις διαρροές της ΝΔ είναι προφανής, δεν ισχύει το ίδιο και για τον προορισμό των δυσαρεστημένων. Πώς ένας συντηρητικός ψηφοφόρος πηδάει τον αξιακό φράχτη που τον χωρίζει από ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς;
Μια πρώτη απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει καμία ενδιάμεση λύση για να τον κρατήσει στο Κέντρο. «Τέτοιες μετακινήσεις έχω να δω από τις εκλογές του ’77» διαπιστώνει παλαιός αναλυτής. Τότε είχε καταρρεύσει το ανάχωμα της Ενωσης Κέντρου, με αποτέλεσμα οι δυσαρεστημένοι από τη ΝΔ ψηφοφόροι να καταλήγουν στο ΠΑΣΟΚ.
Επίθεση γοητείας
Δεν είναι όμως μόνο οι αλλαγές στην πολιτική γεωγραφία. Πολύ πριν ο Αλέξης Τσίπρας απευθύνει –προχθές από την Πάτρα –ανοιχτή πρόσκληση στους συντηρητικούς ψηφοφόρους, είχε συστηματικά εργαστεί για να τους προσεταιριστεί. Πρόκειται για μια στρατηγική «αποδαιμονοποίησης» της Αριστεράς στα μάτια των παραδοσιακών οπαδών της Δεξιάς που ξεδιπλώθηκε βήμα βήμα.
Η στρατηγική περιελάμβανε συμβολικές κινήσεις κατευνασμού της Δεξιάς –όπως η επίσκεψη στο Αγιον Ορος και στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας. Αλλά εκτιμάται ότι περισσότερο αποδοτική ήταν η υποδόρια προσέγγιση του ακροατηρίου της Νέας Δημοκρατίας, και συγκεκριμένα της καραμανλικής ραχοκοκαλιάς της γαλάζιας βάσης.
Αξιοποιώντας τις προσβάσεις του σε νεοφυή μέσα ενημέρωσης με ισχυρή αναφορά στη λαϊκή Δεξιά, η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ διαχώριζε σε κάθε ευκαιρία τη σαμαρική από την καραμανλική ΝΔ. Η προσέγγιση αυτή βασίστηκε στο γεγονός ότι αμφότερες οι πλευρές είχαν κοινό αφήγημα για την κρίση: την κρίση την έφερε το Μνημόνιο. Και για να έρθει το Μνημόνιο χρειάστηκε να συκοφαντηθεί η Ελλάδα και η δημοσιονομική της κατάσταση.
Η ώσμωση με τους καραμανλικούς πήρε μάλιστα και χαρακτήρα ανοιχτής σύμπλευσης, όταν οι καραμανλικοί βουλευτές βρέθηκαν να αντιπολιτεύονται μαζί με τον ΣΥΡΙΖΑ τους «σημιτικούς» υπουργούς Οικονομικών που είχε επιλέξει ως εφαρμοστές της μνημονιακής πολιτικής ο Σαμαράς. Αρκεί κανείς να θυμηθεί τα διασταυρούμενα –γαλάζια και κόκκινα –πυρά στα οποία είχε βρεθεί ο Γιάννης Στουρνάρας όταν είχε τολμήσει να μιλήσει για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό του 2008.
Με χειρονομίες ευλάβειας, λιβάνισμα του Καραμανλή και μια ρητορική κατά των φόρων, που μάλλον θυμίζει το νεοφιλελεύθερο Tea Party παρά κόμμα της Αριστεράς, ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να καταπραΰνει τα φοβικά αντανακλαστικά απέναντι στην Αριστερά. Γι’ αυτό και η όψιμη προσπάθεια του Αντώνη Σαμαρά να διεγείρει προεκλογικά αυτές τις φοβίες φαίνεται ότι δεν αποδίδει. Οταν αποφάσισε να υποδαυλίσει τον αντικομμουνισμό, αυτός είχε ήδη εξουδετερωθεί.
Αρχηγική βιτρίνα
Μπορεί κανείς όμως να μιλάει για μετατόπιση του ΣΥΡΙΖΑ προς μια συντηρητική ατζέντα; Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν άλλαξε το πρόγραμμά του. Το κόμμα, τουλάχιστον στο επίπεδο των διακηρύξεων, έμεινε πιστό στο πλαίσιο της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Εκείνο που άλλαξε και μάλιστα αισθητά ήταν το προφίλ του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ.
Οπως παρατηρεί πολιτικό στέλεχος με γνώση των δημοσκοπήσεων, ο Τσίπρας προσωπικά ανέλαβε τις επικοινωνιακές πρωτοβουλίες που καθησύχασαν το κοινό της ΝΔ.
Η κατασκευή μιας αρχηγικής βιτρίνας που εξωραΐζει το κόμμα ήταν μια τακτική –όπως διαπιστώνει το ίδιο στέλεχος –που είχε ακολουθήσει και ο Κώστας Καραμανλής, όταν διεκδικούσε την εξουσία. Αλλαξε ο ίδιος, εμφανιζόμενος ως πολιτικός του μεσαίου χώρου, ενώ πίσω του παρέμενε ενεργός όλη η δημογεροντία της παλαιάς Δεξιάς.
Στην περίπτωση του Τσίπρα η προσπάθεια δεν ήταν εύκολη. Την απείλησαν σε αρκετές περιπτώσεις οι αριστερίστικοι αυτοματισμοί των στελεχών του. Ο ίδιος χρειάστηκε να κρατήσει τον χαλινό σε ακτιβισμούς που θα μπορούσαν να ερεθίσουν τους συντηρητικούς ψηφοφόρους. Το έκανε στην αναμέτρηση με τον Φορτσάκη στο Πανεπιστήμιο, όπου εκ μέρους του ΣΥΡΙΖΑ στο πεδίο της αντιπαράθεσης εμφανίστηκαν αυτόνομα μόνο δυο-τρεις βουλευτές. Και το πέτυχε στην υπόθεση της απεργίας πείνας του Ρωμανού, φροντίζοντας αθόρυβα να βρεθεί συμβιβασμός πριν η αντιπαράθεση ξεφύγει εκτός ελέγχου.
Οι περιπτώσεις είναι ενδεικτικές για το πώς ο Αλέξης Τσίπρας κατάφερε να θέσει τον παλαιό του ριζοσπαστισμό σε ψηφοθηρική νάρκη. Το 2012 είχε απορροφήσει μέρος του ΠΑΣΟΚ. Μένει να φανεί αν το 2015 το πέτυχε και με τη ΝΔ.