Σε λίγες ημέρες θα έχουμε μία ακόμη επέτειο του Πολυτεχνείου, του «ελληνικού Μάη του 1968», όπως λέγεται, που ήρθε με πέντε χρόνια καθυστέρηση. Την προηγούμενη εβδομάδα είδαμε τις συγκρούσεις του πρύτανη του Πανεπιστημίου της Αθήνας με φοιτητές, ενώ πριν από λίγες ημέρες ζήσαμε και τις αιφνίδιες καταλήψεις κάπου 500 σχολείων, έπειτα από ένα κάλεσμα μέσω facebook και με αφορμή τις αλλαγές στο Λύκειο.
Ολα αυτά καθιστούν απολύτως επίκαιρο ένα συνέδριο που πραγματοποιείται την Τρίτη στο Πάντειο και έχει θέμα τη νεανική αμφισβήτηση. Ο τίτλος του είναι «Νεανικές κουλτούρες αμφισβήτησης στη μεταπολεμική Ελλάδα». Αλλά το κέντρο βάρους του δεν είναι η πολιτική αμφισβήτηση. Είναι κυρίως άλλες αταξινόμητες εκφάνσεις νεανικής συμπεριφοράς που μόλις τώρα, τα τελευταία χρόνια, έχουν αρχίσει να απασχολούν την ελληνική ιστοριογραφία: ρόκερ, χούλιγκαν, χίπηδες, τεντιμπόηδες, παραβατικοί νέοι και τρόφιμοι ιδρυμάτων «σωφρονισμού», χεβιμεταλάδες και «φρικιά», των οποίων οι συμπεριφορές και δράσεις έχουν ελάχιστα μελετηθεί σε σχέση με νεανικές πολιτικές οργανώσεις (ΕΠΟΝ, Λαμπράκηδες, φοιτητές του αντιδικτατορικού αγώνα κ.λπ.) που από καιρό είχαν μπει στο κάδρο της επιστημονικής μελέτης.  
Το πράγμα, άλλωστε, έχει ψωμί. «Υπήρξε δύσκολο για τους αναλυτές να δοθεί περιεχόμενο στη νεανική δυσφορία της δεκαετίας του 1960. Η ασυνεννοησία των νέων με τους γονείς τους ήταν πλήρης» λέει στο «Βιβλιοδρόμιο» ο ιστορικός της νεότερης γενιάς Κώστας Κατσάπης, από τους ομιλητές του συνεδρίου και συγγραφέας δύο βιβλίων με μεγάλο ενδιαφέρον: του «Ηχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967» (Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών) και του πρόσφατου «Το "Πρόβλημα Νεολαία". Μοντέρνοι νέοι, παράδοση και αμφισβήτηση στη μεταπολεμική Ελλάδα 1964-1974» (Απρόβλεπτες Εκδόσεις).
Το τελευταίο αυτό βιβλίο του, όπως και το επίσης πρόσφατο «"Νέοι εν κινδύνω". Επιτήρηση, αναμόρφωση και δικαιοσύνη ανηλίκων μετά τον πόλεμο» της Εφης Αβδελά (Πόλις), αποτέλεσαν αφορμή για την πραγματοποίηση του συνεδρίου, το οποίο οργανώνουν το Κέντρο Ερευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ) του Παντείου και η Εταιρεία Μελέτης Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ).
«Το φαινόμενο ήταν πλανητικό. Αλλά άλλες αφορμές τροφοδότησαν τη δυσφορία στις ΗΠΑ (Βιετνάμ, καταπίεση Αφροαμερικανών), άλλες στην Ευρώπη και άλλες στην Ελλάδα (κοινωνικός συντηρητισμός, πολιτικός αυταρχισμός)» λέει ο Κώστας Κατσάπης. «Το κίνημα αμφισβήτησης στην Ελλάδα είχε διττή υπόσταση: ήταν πρώτον ένα φοιτητικό, δημοκρατικό κίνημα που εκδηλώθηκε πολιτικά - κυρίως με τους Λαμπράκηδες - και ήταν δεύτερον και ένα κίνημα αμφισβήτησης της καθημερινότητας και των αξιακών κωδίκων που επικρατούσαν στον κόσμο των ενηλίκων. Δεν πρόκειται βέβαια για ελληνική ιδιαιτερότητα, αν και στην Ελλάδα υπάρχουν ορισμένα διακριτά στοιχεία. Η κοινωνία από αγροτική, που ήταν μέχρι τα τέλη του '40, μετατρέπεται σταδιακά σε αστική. Το '50 και το '60 εκδυτικίζεται. Και δημιουργούνται φόβοι στον κόσμο των ενηλίκων που, μάλιστα, δεν έχουν πολιτικό πρόσημο. Δηλαδή ο χώρος της Δεξιάς φοβάται τον εκδυτικισμό καθώς στους κόλπους της υπάρχει διάχυτη καχυποψία για τη Δύση, η οποία εκλαμβάνεται από πολιτισμική άποψη ως μήτρα κάθε κακού. Αλλά και ο χώρος της Αριστεράς δεν έχει πολύ διαφορετικά επιχειρήματα. Εδώ ο αντιδυτικισμός εκδηλώνεται ως αντιαμερικανισμός. Και οι φόβοι των ενηλίκων αφορούν τη νεολαία, το θεωρούμενο πιο "ευπαθές" τμήμα της κοινωνίας που εκδυτικίζεται ή εξαμερικανίζεται με γοργούς ρυθμούς. Στο μεταξύ, η νεανική κουλτούρα εξελίσσεται προς την κατεύθυνση της πλήρους ριζοσπαστικοποίησης».
Ολα αυτά άρχισαν να αλλάζουν άρδην από τη δεκαετία του '80 με τον καταναλωτισμό και τον ατομικισμό. Σήμερα, πάλι, πιστεύει ο Κώστας Κατσάπης, «είναι δύσκολο να παρακολουθήσουμε τις αλλαγές και κάπως πρόωρο για να τις μελετήσουμε. Η ραγδαία τεχνολογικοποίηση δημιουργεί άλλους κώδικες επικοινωνίας στη νεολαία που στους μεγαλύτερους προκαλούν αμηχανία. Και η πολιτική έκφραση έχει πάρει νέες μορφές.
Ο αφισοκολλητής του '80 είναι σήμερα αυτός που ποστάρει στο facebook. Και ένα γκρουπ στο facebook μπορεί να είναι το αντίστοιχο ενός μικρού κινήματος της δεκαετίας του '80».
Στο συνέδριο (επιστημονική επιτροπή: Χριστίνα Κουλούρη, Θανάσης Καλαφάτης, Δέσποινα Παπαδημητρίου, Κώστας Κατσάπης) θα αναλυθεί μεγάλη ποικιλία θεμάτων, από την κουλτούρα των σπορ μέχρι τα youth hostels της Δυτικής Γερμανίας. Με ομιλητές τόσο νεαρούς διδάκτορες όσο και καθηγητές - λ.χ. ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης θα μιλήσει για το φοιτητικό κίνημα.
Ενας από τους νεαρότερους ομιλητές, ο Δημήτρης Σκλαβενίτης, κάνει διδακτορικό πάνω στο θέμα των μαθητικών καταλήψεων στα δημόσια σχολεία.
Μας λέει ότι ο μαθητικός συνδικαλισμός υπάρχει από την αρχή της Μεταπολίτευσης αλλά με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ ο θεσμός των μαθητικών κοινοτήτων αποκτά περισσότερο κύρος και ελευθερία. Μέχρι το 1985-86 οι μαθητικές εκλογές απασχολούν τον Τύπο στο πρότυπο των φοιτητικών εκλογών. Οι πρώτες μαζικές καταλήψεις σχολείων γίνονται τον Δεκέμβριο του 1986 και οι τρεις μεγαλύτερες μαθητικές παρατάξεις (ΜΑΚΙ, μαθητές ΚΝΕ και ΠΑΜΚ) που δεν τις ενστερνίζονταν και δεν μπορούσαν να τις ελέγξουν, σταδιακά υιοθέτησαν μια πιο ελαστική στάση απέναντι σε αυτή τη μορφή δράσης.
Στα τέλη του 1990 υπήρξαν μεγάλες κινητοποιήσεις εναντίον των Προεδρικών Διαταγμάτων του Βασίλη Κοντογιαννόπουλου που θεωρήθηκαν αναχρονιστικά (έπαρση σημαίας, εκκλησιασμός, ποινολόγιο μαθητών, ευπρεπής αμφίεση, δικαίωμα καθηγητών να τιμωρούν μαθητή για εκτός σχολείου δραστηριότητα που είδαν τυχαία στον δρόμο). Από τον Δεκέμβριο του 1999, λίγους μήνες μετά τις κινητοποιήσεις κατά της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης Αρσένη, η κατάληψη ποινικοποιείται. «Από τότε σταδιακά η μορφή αυτή δράσης αρχίζει να εκφυλίζεται, παίρνοντας μιμητικά χαρακτηριστικά» λέει ο Δημήτρης Σκλαβενίτης. Η κατάληψη γίνεται εθιμικά σε κάποια σχολεία, σχεδόν πάντα Νοέμβριο και πάει μέχρι τα Χριστούγεννα. «Λόγω, πάντως, της τεχνογνωσίας των νέων, κανείς δεν ξέρει πότε μπορεί να γίνει πάλι ένα μεγάλο μπαμ».
INFO
Το συνέδριο «Νεανικές κουλτούρες αμφισβήτησης στη μεταπολεμική Ελλάδα» οργανώνεται την Τρίτη 11 Νοεμβρίου (10.00-19.30) στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αίθουσα ΔΕΣΚΟΙ
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από