Παιδικά και νεανικά – Οι ήρωες των μικρών

Η Σοφία Ζαραμπούκα είναι πολυτάλαντη καθώς συνδυάζει τη συγγραφή με την εικονογράφηση, κάτι που ξεκίνησε πολύ παλιά στον Κέδρο με τις σειρές της ελληνικής μυθολογίας και τις διασκευές αρχαίων έργων για παιδιά, μικρά και μεγαλύτερα. Τη φετινή χρονιά εκδόθηκαν οι ιστορίες της με θέμα «Τα αδέσποτα», βιβλία γεμάτα από αισθήματα ζωοφιλίας προς τους ανώνυμους συγκάτοικούς μας των ελληνικών πόλεων, καθώς και τα νέα εξώφυλλα που σχεδίασε για την επανέκδοση των βιβλίων της Αλκης Ζέη (Εκδ. Μεταίχμιο). «Η ιστορία του χαρτιού» (Εκδ. Αιώρα) είναι επίσης δική της δημιουργία που συνοδεύει τα παιδιά στην ομώνυμη έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη. Η ζωγραφική της με καθαρά χρώματα – άλλοτε παιδική και τρυφερή, άλλοτε πιο ελεύθερη ή να πλησιάζει στο κόμικς – φανερώνει προσωπικότητα που ψάχνει και ψάχνεται δοκιμάζοντας τα όρια της τέχνης της.

Σοφία Ζαραμπούκα, «Τα αδέσποτα», Μεταίχμιο

Ο ιρλανδός συγγραφέας ξεπέρασε τα σύνορα της πατρίδας του κι έγινε παγκόσμια γνωστός με το μυθιστόρημα «Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα», μια μυθοπλασία για τους παράλληλους βίους δυο 9χρονων αγοριών κατά τη διάρκεια του πολέμου, του Γερμανού Μπρούνο και του Σμουέλ, του έγκλειστου σε στρατόπεδο θανάτου. Στο «Ο Νόα το έσκασε» το κλίμα αλλάζει εντελώς και ο συγγραφέας περνά με τέχνη στο άλλο άκρο, αφήνει πίσω του τη σκοτεινιά του πολέμου και γράφει ένα ονειρικό παραμύθι για την παράξενη συνάντηση του αγοριού με έναν γεράκο παιχνιδοποιό που του μαθαίνει πλευρές της ζωής γεμάτες μαγεία. Ο Νόα, όταν δεν σκέφτεται τα προβλήματά του, νιώθει ανακούφιση, γι’ αυτό και το σκάει από το σπίτι του. Πού θα τον οδηγήσει όμως το ταξίδι με τον νέο του φίλο; Τι μαθήματα ζωής θα πάρει; Εξαιρετικό!

John Boyne «Ο Νόα το έσκασε», μτφρ. Λυδία Κολυδά,

Ψυχογιός

Ποιος κρύβεται πίσω από το όνομα Τζερόνιμο Στίλτον; Είναι ο συγγραφέας ή ο πρωταγωνιστής της ομώνυμης σειράς; Ας πούμε ότι είναι και τα δύο, ένας ποντικός/συγγραφέας χαρούμενος που μπλέκει σε απίστευτες περιπέτειες, όπως σ’ αυτή όπου προσπαθεί να ανακαλύψει ποιος έκλεψε το παραδοσιακό εγγλέζικο τυρί που έχει το όνομά του. Ο Τζερόνιμο προτείνει στα παιδιά μια εξαιρετικά θετική στάση προς τη ζωή και με τη δράση του προάγει διαχρονικές αξίες – την αλληλεγγύη, τη συνεργασία, τη μάθηση, τη φιλία, την τιμιότητα, την ισότητα. Εχει χιούμορ και με τη βοήθειά του πετυχαίνει τους στόχους του και νικά τους φόβους του, αγαπά τη δουλειά του (είναι δημοσιογράφος και εκδότης), είναι καλός συνεργάτης. Ο Τζερόνιμο δεν είναι υπερήρωας, αλλά κάποιος σαν κι εμάς! Κυκλοφορούν ήδη οκτώ ιστορίες, όμορφα εικονογραφημένες. Για αναγνώστες από 7 ετών.

Geronymo Stilton, «Ο μυστηριώδης κλέφτης του τυριού», Κέδρος

Ντάβιντε Καλί – Σερζ Μπλοκ

Ελάχιστο κείμενο, πυκνά νοήματα και απόλυτα αρμονική συνεργασία μεταξύ δύο ιδεολόγων του κινήματος για την ειρήνη, του ιταλού συγγραφέα Ντάβιντε Καλί και του Σερζ Μπλοκ, εικονογράφου πολλών μεγάλων αμερικανικών εντύπων, όπως οι «New York Times», η «Wall Street Journal», το «Time Magazine». Ενας στρατιώτης παρατημένος και μόνος σ’ ένα χαράκωμα αναρωτιέται πώς είναι ο εχθρός του, αυτό το τέρας, όπως του τον έχουν περιγράψει. Κεντρική ιδέα των δυο συνεργατών είναι να δείξουν όχι μόνο τη φρίκη του πολέμου, αλλά και την ιδεολογία, τις εικόνες, που κάποιοι αόρατοι αρχηγοί διαμορφώνουν στα απλά μυαλά του κοσμάκη. Το βιβλίο αναιρεί όλα τα στερεότυπα που σχετίζονται με την εικόνα του άλλου και μαζί με την εικονογράφηση, εκφραστική στην απλότητά της, δημιουργεί συναισθήματα και σκέψεις ότι ο άλλος είναι το διπλό μας που αντιμετωπίζει τα ίδια ζητήματα.

Davide Cali – Serge Bloch,

«Ο εχθρός», μτφρ. Φίλιππος Μανδηλαράς, Πατάκης

Γεννημένος το 1967, ο φλωρεντινός συγγραφέας, παράλληλα με τη συγγραφή βιβλίων για παιδιά, εργάστηκε ως πολιτικός επιστήμονας σε θέματα που αφορούν τη μνήμη και την ταυτότητα. Οι ιστορίες του, ανθρώπινες και συγκινητικές, διδάσκουν ανθρωπιστικές αξίες και τον αγώνα των ανθρώπων για μια αξιοπρεπή ζωή. Ενας παππούς μιλάει στον εγγονό του για μια Ρόζα, εκείνη τη Ρόζα από την Αλαμπάμα, που τα Χριστούγεννα του 1955 έσπασε με τη σθεναρή της στάση και την αυτοπεποίθησή της την εικόνα των καταπιεσμένων έγχρωμων πολιτών της Αμερικής: κουρασμένη από τη δουλειά, δεν έδωσε στο λεωφορείο τη θέση της σε έναν λευκό και υπέστη τις κυρώσεις που προέβλεπε ο νόμος για τους απείθαρχους μαύρους. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ την υπερασπίστηκε ως δικηγόρος, οι νόμοι και οι αντιλήψεις άλλαξαν, ένας έγχρωμος πρόεδρος κατοικεί πλέον στον Λευκό Οίκο.

Fabrizio Silei, «Το λεωφορείο της Ρόζας», εικ. Maurizio Α. C. Quarello, Κόκκινο

Ο Αντώνης Παπαθεοδούλου (1977), πρώην γεωλόγος και νυν διαφημιστής, λέει σε μια συνέντευξη ότι μικρός έφτιαχνε κόσμους με playmobil. Τώρα φτιάχνει κόσμους με λέξεις και βραβεύεται για τη δουλειά του, όχι μόνο επειδή διαθέτει αστείρευτο χιούμορ και κέφι αλλά γιατί εμπλέκει πάντοτε πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά. Το τελευταίο του βιβλίο, μια πειρατική και άκρως αστεία ιστορία, δείχνει στους αναγνώστες τους δρόμους για να λύσουν έκτακτες καταστάσεις, όπως για παράδειγμα η βία και η επιθετικότητα που υφίστανται. Οταν λοιπόν συναντιούνται δυο πειρατικά πλοία στο πέλαγος, οι καλοί πειρατές κάνουν σκόνη τους κακούς, καθώς με τις πλάκες και τις χαριτωμένες τους ατάκες διαλύουν τη φοβερή εικόνα που προσπαθούν να τους περάσουν και ανατρέπουν όλα τα στερεότυπα των θρυλικών ηρώων. Κανένας δεν είναι μονοδιάστατος, όλοι, καλοί και κακοί, έχουμε πολλές πλευρές.

Αντώνης Παπαθεοδούλου, «Οι καλοί και οι κακοί πειρατές», εικ. Ιρις Σαμαρτζή, Παπαδόπουλος

Φιλίπ – Ανρί Τουρίν

Ο Κάρολος είναι δράκος, έχει τεράστια φτερά και δυνατά πόδια, όμως μένει μακριά από τους σκανταλιάρηδες συμμαθητές του στο σχολείο των δράκων. Το μόνο που τον συγκινεί είναι η ποίηση, μια ποίηση μελαγχολική κι εσωτερική. Παρά τις προσπάθειες της δασκάλας, ο Κάρολος δεν κάνει τίποτε από αυτά που πρέπει: δεν βγάζει φωτιές, δεν τρομάζει τον κόσμο, δεν πετάει όπως οι άλλοι. Και τον κοροϊδεύουν που είναι διαφορετικός… Απλό και καλογραμμένο παραμύθι που ξεχωρίζει για την εικονογράφηση του Φιλίπ – Ανρί Τουρίν. Οι μεγάλες σελίδες του βιβλίου έδωσαν την ευκαιρία στον εικονογράφο να ξεδιπλώσει την άψογη τεχνική του και τη χρωματική του γκάμα, να φανταστεί τους δράκους και να δώσει χαρακτήρα στον καθένα, να οργανώσει με λεπτομέρεια το περιβάλλον των ηρώων, να δώσει κίνηση στις ζωγραφιές του, να σπρώξει το βλέμμα να ψάξει ξανά και ξανά στον πλούτο των εικόνων.

Alex Cousseau, «Ο Κάρολος στο σχολείο των δράκων»,

εικ. Philippe – Henri Turin, Νεφέλη

Ερίκ Καρλ

Τα τελευταία 40 χρόνια ο Ερίκ Καρλ έκανε σχολή δημιουργώντας ευφάνταστα βιβλία για πολύ μικρά παιδιά. Βιβλία με έντονα καθαρά χρώματα, μικρού μεγέθους, κατάλληλα για μικρά χεράκια, βιβλία με τρύπες για να εξερευνούν τα δαχτυλάκια, με διαφορετικό υλικό σε κάθε σελίδα για να εξασκείται η αφή, βιβλία που μιλούν και τραγουδούν, με κινούμενες εικόνες ή άλλα που παίζουν κρυφτό με τις εικόνες… Φόντο η έγνοια του για γνώσεις και δεξιότητες, νοητικές, κινητικές, κοινωνικές, και θέμα οτιδήποτε μπορεί να κεντρίσει τη φυσική περιέργεια των παιδιών. Η παρατήρηση των εικόνων και η απομνημόνευση, η αναγνώριση, τα σχήματα, τα χρώματα, τα αντικείμενα, ζώα, φυτά, τρόφιμα, οι καθημερινές δραστηριότητες όπως ντύνομαι, τρώω, κοιμάμαι, παίζω, ανοίγω, κλείνω, τραβάω, αγγίζω, έννοιες όπως πάνω, κάτω, έξω, μέσα, ήχοι, ανοίγουν διάλογο με τα πολύ μικρά παιδιά.

Eric Carle, «Η κατσούφα πασχαλίτσα», Καλειδοσκόπιο

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Τα νεανικά και παιδικά του μυθιστορήματα διδάσκονται στα πανεπιστήμια σε μετεκπαιδευόμενους δασκάλους. Εχει τιμηθεί με βραβεία (Κρατικό Βραβείο και βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω» για τις χρονιές 2008, 2010). Είναι ένας δυναμικός συγγραφέας στο δύσκολο πεδίο των εφηβικών βιβλίων. Ο Παπαθεοδώρου δεν αρκείται σε αυτά που ξέρει καλά, αλλά δοκιμάζεται και στις μικρότερες ηλικίες. Με όχημα το γκροτέσκο και το χιούμορ, ασκεί κοινωνική κριτική, όπως στις «Ιπτάμενες σελίδες», το οποίο έχει ως θέμα τη δύναμη των βιβλίων και τον φόβο των κρατούντων γι’ αυτά. Σ’ αυτό το πλούσιο σε νοήματα μυθιστόρημα ο συγγραφέας εμπλέκει ένα πλήθος από κοινωνικά θέματα και μιλάει στους αναγνώστες για τον ολοκληρωτισμό, την παιδική εργασία, τη σεξουαλική παρενόχληση, την κοινωνική υποκρισία, τον δογματισμό, αλλά και για τη μοναξιά, την εκμετάλλευση, τους κινδύνους που κρύβονται στα δήθεν αθώα ηλεκτρονικά παιχνίδια.

Βασίλης Παπαθεοδώρου, «Ιπτάμενες σελίδες»,

εικ. Πέτρος Μπουλούμπασης, Καστανιώτης

Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίσαμε τον «Πόλεμο των κουμπιών» από την ταινία του 1961. Μας συνεπήραν οι χαρακτήρες και η ζωντάνια των αγοριών, η εφευρετικότητά τους, η χαρά της συμμετοχής σε μια ομάδα, ακόμα κι όταν ο σκοπός ήταν… πολεμικός. Ο Λουί Περγκό (1882-1915), δάσκαλος και λογοτέχνης βραβευμένος με το Βραβείο Γκονκούρ, δεν έζησε για να δει το έργο του να γίνεται κλασικό. Πέθανε νωρίς, κατά λάθος, από τα πυρά των δικών του στα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο μυθιστόρημα ο πόλεμος κατεβαίνει στο επίπεδο των παιδιών, χωρίς να χάνει τα χαρακτηριστικά του. Διαβάζουμε για αρχηγούς, θαρραλέους και φοβητσιάρηδες, προδότες, τραυματίες και φανταστικούς νεκρούς και κυρίως για αλλαγή στα ήθη, καθώς οι ήρωες βγάζουν το άχτι τους προς τους κοινωνικούς θεσμούς, την οικογένεια και το σχολείο που τους καταπιέζει.

Louis Pergaux, «Ο πόλεμος των κουμπιών»,

μτφρ. Φώντας Κονδύλης, Πατάκης