«Όταν θα έρθει η αποκάλυψη, το βασικό πρόβλημα θα είναι το πάρκινγκ!». Με τέτοιους ειρωνικούς αφορισμούς, ο Τζέι Τζι Μπάλαρντ σού άνοιγε την πόρτα του κόσμου του. Αυτός ο προφητικός συγγραφέας κατάφερε να συνδυάσει τη μελλοντολογική θέαση της οικουμένης με την πλέον διεισδυτική ματιά στη σύγχρονη κοινωνία και ένα μοναδικό λογοτεχνικό στυλ. Στον αγγλοσαξονικό κόσμο θεωρείται ένας σύγχρονος κλασικός, στην κοντόθωρη όμως Ελλάδα του παραδοσιακού Κανόνα, αντιμετωπιζόταν επί χρόνια ως μετρ του περιθωρίου, αν όχι της παραλογοτεχνίας, που δεν μπορούσε να «τραβήξει» στην αγορά. Έτσι, μεταφράστηκαν αποσπασματικά μόνο έξι βιβλία του (κυκλοφορούν τα: Crash, Άνθρωποι του Μιλένιουμ, Έκθεση ωμοτήτων, Εκτός ελέγχου , Νύχτες κοκαΐνης ) και εξακολουθούμε να αγνοούμε την ουσία του έργου του. Ευτυχώς λοιπόν που πέθανε πριν από λίγο καιρό (στα 79 του), και που τον δόξασε ο διεθνής Τύπος, για να του δώσει η ελληνική βιβλιοπαραγωγή μια δεύτερη ευκαιρία… Σύντομα αναμένεται η αυτοβιογραφία του Τα θαύματα της ζωής (Οξύ), ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα μυθιστόρημα-καλτ του 1966- πιο καίριο ίσως σήμερα απ΄ ό,τι τότε- ο Κρυστάλλινος κόσμος (Αrs Νocturna, με εισαγωγή και μετάφραση Περικλή Μποζινάκη). Είναι ένα μυθιστόρημα οντολογικής αγωνίας για την επίδραση των απρόβλεπτων περιβαλλοντικών μεταβολών στον ανθρώπινο ψυχισμόκαι στις αξίες του δυτικού πολιτισμού. Ο Μπάλαρντ δεν μιλάει από οικολογική σκοπιά, δεν μεταφέρει δηλαδή ένα δυσοίωνο μήνυμα για το μέλλον της ανθρωπότηταςπου-πληγώνει-τη-φύση. Μιλάει από φιλοσοφική- υπαρξιακή σκοπιά για τον επαναπροσδιορισμό της ανθρώπινης συνθήκης, σαν να μας λέει ότι πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τις αλλαγές που θα φέρει η μεταμόρφωση του πλανήτη. Το μυθιστόρημά του αποπνέει μια απόκοσμη γοητεία και τυλίγει τον αναγνώστη με μεγαλειώδεις νεογοτθικές εικόνες που εναλλάσσονται με σκηνές καταιγιστικής δράσης. Βρισκόμαστε σε μια νεκρή ζώνη στον Ισημερινό της Αφρικής, στο πρώην γαλλικό Καμερούν, με τα ορυχεία διαμαντιών να τα εκμεταλλεύονται αδίστακτοι Ευρωπαίοι και τη λέπρα να τρώει τις σάρκες των ντόπιων, προσβάλλοντας καμιά φορά και τους λευκούς γιατρούς. Εκεί παρουσιάζεται ένα παράξενο φαινόμενο σταδιακής κρυσταλλοποίησης του τροπικού δάσους, που επεκτείνεται σε ζώα και ανθρώπους εφόσον δεν κινούνται. Ο πρωταγωνιστής, ένας γιατρός λεπρών που αναζητά τα ίχνη μιας πρώην αγαπημένης του γιατρίνας και διασταυρώνεται με διάφορους μυστήριους τύπους, εισχωρεί στην πρισματική ζούγκλα, συνειδητοποιώντας ότι εκεί η ζωή και ο θάνατος αποκτούν ένα διαφορετικό νόημα καθώς η ταυτότητα της ύλης που παγώνει στον χρόνο, διαθλάται και πολλαπλασιάζεται.

Ο Τειρεσίας των βρετανικών γραμμάτων – έτσι τον αποκάλεσαν- είχε δώσει στοιχεία της αυτοβιογραφίας του το 1984, στην Αυτοκρατορία του ήλιου που έγινε και ταινία από τον Σπίλμπεργκ. Τώρα, στα Θαύματα της ζωής που έγραψε πριν πεθάνει, μιλά περισσότερο για τα παιδικά του χρόνια στη Σαγκάη όπου ο πατέρας του εμπορευόταν υφάσματα, για την καθοριστική διετή εμπειρία του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου οδηγήθηκαν οι Άγγλοι όταν τα ιαπωνικά στρατεύματα κατέλαβαν την πόλη το 1941, για την εγκατάστασή του στην Αγγλία το 1946, για τον πρόωρο θάνατο της γυναίκας του και το μεγάλωμα των τριών παιδιών του… Ο James Graham (J.G.) Βallard αγαπήθηκε από τον εναλλακτικό χώρο όμως δεν ξεκίνησε από εκεί. Μπήκε στο Κέμπριτζ να σπουδάσει ιατρική αλλά τα παράτησε, μπήκε στη ΡΑΦ αλλά εγκατέλειψε, και το 1956, με το πρώτο δημοσιευμένο διήγημά του, εντάχθηκε στο νέο κύμα της βρετανικής επιστημονικής φαντασίας (με τους Αldiss, Ρriest, Βrunner κ.ά.). Γύρισε την πλάτη στις μοδάτες space operas και επέστρεψε στα κλασικά θέματα του είδους, αφομοιώνοντας την επίδραση του φροϋδισμού και του σουρεαλισμού και «συνομιλώντας» με τον Πόε και τον Κάφκα αλλά και με ζωγράφους όπως ο Μπαλτίς, ο Νταλί, ο Ντελβό κ.ά.- κάτι που έδωσε στα γραπτά του μια σαγηνευτική αισθητική. Κύριος στόχος του, να σχολιάσει τον άνθρωπο που χάνει το κέντρο του και τον σύγχρονο κόσμο που μεταλλάσσεται σε εφιάλτη ιδιαίτερα επικίνδυνο επειδή κρύβεται πίσω από την ελκυστική βιτρίνα της καταναλωτικής κοινωνίας. Το έργο του επηρέασε την pop κουλτούρα των δεκαετιών ΄80 και ΄90- όχι μόνο συγγραφείς- σταρ (Μπρετ Ίστον Έλις, Ντάγκλας Κόπλαντ, Ουίλ Σελφ, Τσακ Πάλανιουκ, Ουίλιαμ Γκίμπσον) αλλά και μουσικούς (Μπάουι, Τζόι Ντιβίζιον κ.ά.) ή κινηματογραφιστές (Σπίλμπεργκ, Κρόνενμπεργκ)- και αναδείχθηκε σε ένα από τα πλέον οραματικά της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Μέγας θαυμαστής του, ο Μάρτιν Έιμις τον είχε επισκεφθεί στα περίχωρα του Λονδίνου για να δει ποια θέα τον ενέπνεε. Κι όταν διαπίστωσε πόσο ασήμαντη ήταν, υποκλίθηκε στο μεγαλείο του. «Ο Μπάλαρντ», είπε, «βλέπει ό,τι θέλει»!

«Όλοι με ρωτούν αν θεωρώ τον εαυτό μου συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας, και περιμένουν πως θ΄ απαντήσω “Όχι!”. Ε! λοιπόν εγώ πάντα λέω “Ναι!”». Αυτό τόνιζε ο Μπάλαρντ χωρίς κόμπλεξ. Και δικαίως, αφού με την τέχνη του ανέδειξε τη φαντασία σε επιστήμη. «Είδε» την αποσάθρωση του κοινωνικού ιστού στις απάνθρωπες μεγαλουπόλεις, «είδε» τον καταναλωτισμό σαν ανίατη ασθένεια που μετατρέπει τα μεσοαστικά στρώματα των βολεμένων σε πυριτιδαποθήκη, «είδε» τις μεταλλάξεις που προκαλούν οι υπερβολές της τεχνολογίας και η περιφρόνηση της φύσης, «είδε» το ηθικό κενό των δυτικών κοινωνιών. Πόσοι συγγραφείς συλλαμβάνουν τις τάσεις του καιρού τους με μεγαλύτερη διεισδυτικότητα από εκείνη των κοινωνιολόγων;