Άγιος Θωμάς

Χωριό- μυστικό, ο Άγιος Θωμάς έχει πολλά να δείξει στον ταξιδιώτη. Ευτυχώς πολλοί είναι αυτοί που τον ανακαλύπτουν… θέλουν δεν θέλουν, λόγω των έργων που γίνονται στην Εθνική Οδό Ηρακλείου- Αγίας Βαρβάρας και στέλνουν τα αυτοκίνητα που κατευθύνονται προς Μοίρες υποχρεωτικά από εδώ.

Η παμπάλαια εκκλησία του Αγίου Θωμά ξεχωρίζει παρά το γεγονός πως βρίσκεται σε μία γειτονιά με τρεις εκκλησίες (Άγιος Παντελεήμονας, Άγιος Ιωάννης, ενώ όλο το χωριό έχει 49 εκκλησιές και ξωκκλήσια). Περπατώντας λίγα μέτρα στον κεντρικό δρόμο που συνεχίζει πίσω από την εκκλησία του Αγίου Θωμά, σύντομα θα φθάσετε στο σημείο (υπάρχει σχετική πινακίδα) που βρίσκεται το σπήλαιο- εκκλησάκι του Αγίου Ιωάσαφ, του θαυματοποιού Βασιλιά της Ινδίας, (ο μοναδικόςστην Κρήτη- άγιος από την Ινδία). Θα κατεβείτε τα σκαλούνια (σκαλοπάτια) και θα φθάσετε στο εκκλησάκι με την απίστευτη δροσιά. Είναι στην καρδιά ενός βράχου και έχει παμπάλαιες εικόνες στο τέμπλο και αρχαία στην αυλή.

Επιστρέψτε στην εκκλησία του Αγίου Θωμά και περπατήστε στο στενό που αρχίζει απέναντι από την πόρτα και το καμπαναριό του. Στρίψτε αριστερά στο πρώτο στενό και κατόπιν δεξιά, επίσης στο πρώτο. Σύντομα θα δείτε κάποια από τα παλαιά σπίτια που είναι χτισμένα στις ρίζες τεράστιων βράχων.

Στην άλλη άκρη του χωριού ο λόφος που φιλοξενεί το εκκλησάκι του Δεσπότη Χριστού κρύβει ένα μυστικό. Μία καταπράσινη πλευρά με ρωμαϊκούς τάφους στην καρδιά πελώριων μονολιθικών βράχων.

Λίγο έξω από το χωριό, οδηγώντας προς τον ξενώνα «Αγροικίες», αξίζει να δείτε τη Μονή της Παναγίας Καρδιώτισσας (13ου αιώνα). Σε καταπράσινη τοποθεσία με τρεχούμενα νερά και πολύχρωμα λουλούδια στην αυλή. Δίπλα σε έναν βράχο θα δείτε το σημείο που βρέθηκε η φορητή εικόνα του Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου, το 1912. Την ονειρεύτηκε η Κυριακή Ανωπολιτάκη, κάτοικος Αγίου Θωμά.

Τα Καπετανιανά

Τοπίο μοναδικό. Με φόντο τις γυμνές πλαγιές των Αστερούσιων, την κορυφή του Κόφινα και το Λιβυκό Πέλαγος, τα Καπετανιανά σαγηνεύουν τον ταξιδιώτη. Εν αρχή είναι τα Άνω Καπετανιανά . Αφήνετε το αμάξι στον χώρο στάθμευσης εκεί που αρχίζει ο χωματόδρομος για την παραλία του Αγίου Ιωάννη και περπατάτε δίπλα στο ρυάκι το κεντρικό σοκάκι μέχρι την πανσιόν του χωριού. Στα Κάτω Καπετανιανά ξεχωρίζει ο ξενώνας «Θαλώρη». Πρόκειται για ένα συγκρότημα που αποτελείται από παλαιά σπίτια του χωριού τα οποία ανακαινίστηκαν. Αξίζει όμως να περπατήσετε μέχρι την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου (13ου αιώνα). Χωματόδρομος μήκους περίπου 6 χλμ. θα σας οδηγήσει στην παραλία του Αγίου Ιωάννη. Από εκεί αξίζει να επισκεφτείτε- με τα πόδια- τη Μονή Κουδουμά (πεζοπορία 3 χλμ.). Στον αστερισμό των Αστερούσιων

Τα Αστερούσια… αδικούνται. Άγριος, πανέμορφος και σχεδόν ανεξερεύνητος τόπος, μένει στην τουριστική σκιά του Ψηλορείτη και των Λευκών Ορέων. Όσοι αψηφήσουν τους φιδωτούς δρόμους με τις κλειστές στροφές θα ανταμειφθούν ανακαλύπτοντας μαγευτικές εικόνες, γαλήνιους οικισμούς και φιλόξενους ανθρώπους. Μία μεγάλη ευθεία υπό τη σκιά τεράστιων ευκαλύπτων οδηγεί από τον κεντρικό δρόμο Μοιρών- Πύργου στον Χάρακα. Εδώ στην κορυφή ενός πελώριου, απόκρημνου βράχου (ύψους 35 μ.) που θυμίζει Μετέωρα, είναι τα ερείπια παλαιού ενετικού φρουρίου και το πανέμορφο βυζαντινό εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού. Η θέα στην πεδιάδα της Μεσσαράς μέχρι τον Ψηλορείτη είναι απολαυστική. Αυτός ο βράχος έδωσε το όνομά του στο χωριό, καθώς «χαράκια» ονομάζονταν παλαιότερα τα βράχια. Λόγω μεγέθους τούτος ο βράχος ονομάστηκε χάρακας βαφτίζοντας το χωριό.

Συνεχίζοντας προς Καστελιανά θα δείτε την πινακίδα που οδηγεί στην Εθιά, ένα χωριό- πρότυπο. Απόλυτη γαλήνη κυριεύει τον ταξιδιώτη, περπατώντας ανάμεσα στα ερειπωμένα ή τα αναστηλωμένα σπίτια της Εθιάς, με τα πολύχρωμα λουλούδια. Από το 1980 έως το 1994 η Εθιά είχε σχεδόν ερημώσει. Μόλις 10 οικογένειες, μεγάλης ηλικίας, παρέμειναν εδώ. Το 1994 οι χωριανοί που έμεναν στο Ηράκλειο αποφάσισαν να δώσουν ξανά ζωή στο χωριό. Ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος Ανάπλασης Εθιάς και ένα από τα πρώτα μέτρα ήταν η φύτευση 15.000 δέντρων στη γύρω περιοχή. «Φέραμε ύδρευση και αποχέτευση. Έγιναν πλακοστρώσεις και άλλα που έκαναν τις συνθήκες πολύ καλύτερες από τις κοντινές κωμοπόλεις. Γι΄ αυτό πολλά σπίτια ανακαινίστηκαν», μας λέει ο κ. Νίκος Μαθιουδάκης, πρόεδρος του συλλόγου. Το παλαιό δημοτικό σχολείο (κτίριο του 1882) στεγάζει πλέον το Μουσείο Φωτογραφιών με παλαιές φωτογραφίες, από τα σπίτια πριν και μετά την ανάπλαση, από τα μιτάτα που είναι έξω από το χωριό.