σαμπάν

ΜΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΟΥ «ΑΠΑΝΤΑ» ΣΕ ΠΡΟΤΑΣΗΑΠΟΨΗ
Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΔΙΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΠΟΤΕ ΑΞΙΖΕΙ
ΑΡΑΓΕ ΝΑ ΜΑΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΕΙ ΑΛΛΟ ΑΠ΄ ΤΟ
ΝΑ ΥΠΟΔΕΙΞΟΥΜΕ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΨΕΜΑ ΤΗΣ;
Δ υστυχώς ναι, όταν υπογράφεται από πανεπιστημιακό δάσκαλο, ιδιαίτατα μάλιστα προβεβλημένο. Αναφέρομαι στην επιστολή του κ. Μπαμπινιώτη ( Νέα 23.7.05), στην οποία αφιέρωσα την περασμένη επιφυλλίδα, σχολιάζοντας ακριβώς ότι απαντά σε ανύπαρκτη «κατηγορία», ενώ αποσιωπά τη βασική μου επισήμανση, για την ασυνέπεια που χαρακτηρίζει το λεξικό του ως προς τα ορθογραφικά, οπότε και δυναμιτίζει το όλο εγχείρημά του. Τι έμεινε τότε να σχολιαστεί;

Απλώς, άλλη μια φορά αλλά γενικότερα και σφαιρικά το λεξικό, με αφορμή την υπογράμμιση του κ. Μπ., παλαιότερα αλλά και τώρα, ότι το χρησιμοποιώ κι εγώ μαζί με χιλιάδες άλλους, «ψωμίζομαι» μάλιστα από αυτό, και αποπάνω «φτύνω εκεί που τρώω»!

Καταρχήν είναι τουλάχιστον παράδοξο να κομπάζει ο κ. Μπ. ότι χρησιμοποιώ το λεξικό του, εφόσον ξέρει ότι ένας επαγγελματίας διορθωτής, επιμελητής, μεταφραστής, γραφιάς (οφείλει να) έχει και (να) χρησιμοποιεί όσο το δυνατόν περισσότερα λεξικά: 35 χρόνια επαγγελματίας, έχω, όπως είναι φυσικό, σχεδόν όλα τα λεξικά, παλαιά, παλαιότερα και νεότερα, γενικά και ειδικότερα, τεράστια, μεγάλα και μικρά, καλά και μέτρια και κακά: δεν είναι σοβαρές κουβέντες τώρα αυτές. (Όσο ότι «ψωμίζομαι» από αυτό, έπειτα από τα μύρια όσα έχω ήδη επισημάνει, κι εγώ και τόσοι άλλοι; Θα το είχα κλείσει τότε προ πολλού το μαγαζί!)

Το θέμα λοιπόν δεν είναι να λάβει ο κ. Μπ. την απάντησή του όσο να μάθει ο χρήστης του Λεξικού Μπαμπινιώτη (ΛΜπ) να αποφεύγει τις κακοτοπιές (αν και είναι εξαιρετικά δύσκολο αυτό, ακόμα και για ειδικόν) και να καταφεύγει πάντοτε (κατά τον γενικό άλλωστε κανόνα) σε δεύτερο και σε τρίτο λεξικό. Μπορεί όμως να κάνει κάτι τέτοιο ο κάθε απλός χρήστης; Προφανώς όχι. Μένει τότε να πειστεί αυτός που θέλει οπωσδήποτε, αυστηρώς και μόνο Μπαμπινιώτη, και ειδικά τώρα οι υπερδεκαπέντε χιλιάδες κάτοχοι της α΄ έκδοσης και κάποιες, φαντάζομαι, χιλιάδες της λεγόμενης «επανεκτύπωσης», να το πετάξουν παρευθύς το αντίτυπό τους, να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη και να αγοράσουν τη λεγόμενη β΄ έκδοση, που είναι οπωσδήποτε αισθητά βελτιωμένη. Και βλέπουμε.

Αναδρομή γι΄ αυτό στην α΄ έκδοση, και για να δείξω κυρίως,επιπλέον,γιατί ένα τέτοιο πρώτο υλικό δύσκολα,κατά τη γνώμη μου,μπορεί να μεταπλαστεί εξολοκλήρου και να αποτελέσει αξιόπιστο εργαλείο . «Βιαστικογραφία» ονόμασε, σαν ηπιότερη εκδοχή, φίλος και συνάδελφος αυτό που κατεξοχήν χαρακτηρίζει το ΛΜπ, ένα λεξικό που θα μπορούσε, όπως έχω ξαναγράψει, να αποβεί το πλέον χρηστικό, «καθώς αποτελεί συνδυασμό ετυμολογικού, ερμηνευτικού αλλά και εγκυκλοπαιδικού λεξικού,

Ένα λεξικό που χρειάστηκε δύο εκδόσεις για να ανακαλύψει την κίσσα και τον ευμεγέθη ενώ είχε λήμματα υπεκκαίω και σαμπόδρομος, ή έδινε για υποκοριστικά τού Κυριάκου την Κούλα και την Κίτσα, δύσκολα πείθει ότι μπορεί ουσιαστικά να βελτιωθεί

με πλήθος σχόλια για γραμματικά και συντακτικά προβλήματα, εκτενείς πίνακες κ.ά.» ( Νέα 8.5.1999, τώρα με εκτενείς προσθήκες στο βιβλίο μου Η γλώσσα,τα λάθη και τα πάθη, β΄ έκδ. 2003,

σ. 38-44).

Όταν πρωτοκυκλοφόρησε λοιπόν το πολλά υποσχόμενο και πολύ περισσότερο διαφημισμένο σαν εθνικό έργο ΛΜπ, δέχτηκε σκληρή κριτική από διακεκριμένους φιλολόγους και γλωσσολόγους, άλλους ειδικούς επιστήμονες, καθηγητές πανεπιστημίου και ερευνητές, ίσαμε το σατιρικό Ποντίκι. Σφάλματα και ατοπήματα ανήκουστα για επιστημονικό έργο επισημαίνονταν ακόμα και με απλό φυλλομέτρημα. Δεν θα επαναλάβω εδώ τα πλήθος ονόματα κριτών που παρέθετα στην παλιά μου επιφυλλίδα, ούτε και έχει νόημα να επιμείνω στη κριτική για την ιδεολογία που το διέπει-έτσι κι αλλιώς για την ιδεολογία του κυρίως αγοράστηκε. Θα μείνω στα πολύ απλά, αυτά που αναζητεί ακόμα και ο πιο απλός χρήστης, αναπαράγοντας παλιές επισημάνσεις και νεότερες. Στο βιβλίο μου διατρέχω ενδεικτικά μία και μόνο σελίδα του ΛΜπ, όπου υπάρχει λήμμα σαμπόδρομος, για το δρόμο όπου παρελαύνουν οι σχολές της σάμπας στο καρναβάλι του Ρίο στη Βραζιλία· σαμπάν, πλοιάριο-κατοικία στη ΝΑ Ασία και την Ιαπωνία· σαμπούκ , πλοιάριο στην Ερυθρά Θάλασσα· εκπληκτικά ανελλήνιστη διατύπωση στο ερμήνευμα για τους Σαμνίτες, ιταλικά φύλα του 4ου και 3ου αι. π.Χ., και τους Σαμογέτες, μογγολοειδείς φυλές στη Σιβηρία· λήμμα Σαμόα που παρέπεμπε σε ανύπαρκτο λήμμα Δυτική Σαμόα · το σαμούρι, λαϊκή ονομασία της νυφίτσας, άκρως εξειδικευμένες πληροφορίεςλήμματα, δηλαδή, σ΄ ένα λεξικό όπου δεν υπάρχουν π.χ. ο εντελής, ο κοινοτικός, ή και η μελαμίνη!

Σαμπόδρομος λοιπόν, ενώ, συνεχίζω με επισημάνσεις άλλων, απουσιάζουν εκηβόλος, ίνδικτος, μανικοκόλληση (επισημάνσεις της καθηγήτριας της γλωσσολογίας Άννας Ιορδανίδου, «Λεξικά για τα ελληνικά του 21ου αιώνα», Καθημερινή 5.11.2000), ή αλίπεδο, αποξήλωση, βαθύπεδο, βαλλίστρα, ενδοσωματικός , εξυπονοείται, επίχωση, ευμεγέθης, ευποιία, κάνναβος, καταφέρω, κίσσα, μοριοσανίδα, μουβιόλα, πέραμα, περαματάρης, πλαστρόν, ράδα, συγκεράζω, συμβεβηκός, συνυποψήφιος -για να σημειώσω λίγα από τα πάμπολλα με τα οποία με βομβαρδίζει ο φίλος μεταφραστής Κώστας Κουρεμένος, ο ίδιος που επισήμανε και το νόστιμο (!) τυπογραφικό σφάλμα (σχόλιο κάτω από το λήμμα δάσος ) ότι το άλσος «συνδέεται ετυμολογικά με το Άλπεις, το ιερό της Ολυμπίας» (=Άλτις). Πολλά από αυτά, όλα κοινά στον στοιχειώδη επιστημονικό ή φιλοσοφικό, αλλά και στον καθημερινό, λαϊκό λόγο, που υπάρχουν λ.χ. στο Λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη (1998, αμέσως μετά το ΛΜπ), στη β΄ έκδοση συμπληρώθηκαν. Διορθώθηκαν και τυπογραφικά ή άλλα σφάλματα, π.χ. η επανάληψη του ίδιου ερμηνεύματος στα λήμματα ότι και ό,τι (για το χρονικό: ό,τι λέγαμε για σένα ) που είχα επισημάνει και εγώ· το ανήκουστο και για πρωτοετή της Νομικής ότι «ασκείται έφεση στον Άρειο Πάγο» (επισήμανση Ε. Χ. Μαραβέλια)· ότι η Κούλα, η Κίτσα και η Κική είναι υποκοριστικά τού Κυριάκου (επισήμανση Α.-Φ. Χριστίδη)! Διορθώθηκαν τα αρκτικόλεξα που, κατά σατανική σύμπτωση (σύμφωνα με το Ποντίκι ), αφορούσαν την Αριστερά: ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, ΠΕΕΑ, μαζί με το χωροφυλακίστικο «κΟΥμουνιστικός», όχι άπαξ αλλά τρις (λ. ΚΚ, ΚΚΕ, ΚΚΕ-ΑΑ). Και ετυμολογικά πολλά διορθώθηκαν, όπως υποδεικνύει ο Ν. Σαραντάκος. Πότε θα διορθωθούν τα άλλα, πόσα και ποια, και σε ποια έκδοση, άγνωστο.

Ώς τότε, λ.χ., θα μάθει ο μαθητής, πηγαίνοντας (επισήμανση Παντ. Μπουκάλα) στο λ. τρεισήμισι (κι ενώ δεν υπάρχει π.χ. το δυόμισι, ή το «προβληματικό» στην ορθογράφησή του εξήμισι ), ότι μαζί με τα ορθά τρεισήμισι ημέρες ή σελίδες θα μπορεί να λέει και τρεισήμισι (αντί τριάμισι ) εκατομμύρια: σύνηθες βέβαια το σφάλμα αυτό, όμως δεν επισημαίνεται σ΄ ένα κατεξοχήν κανονιστικό λεξικό (που έχει λ.χ. σχόλιο γιατί χειρουργός κι όχι χειρούργος!), αλλά δίνεται σαν ισότιμος τύπος, άρα θα λέμε και «τρεις εκατομμύρια», «τρεις ποτήρια» κ.ο.κ.

Το αμείλικτο συμπέρασμα, με τα απειροελάχιστα που χωρούν εδώ, είναι ότι η πρώτη έκδοση, μόνιμος κίνδυνος ιδίως για έναν κοινό χρήστη, έναν μαθητή κτλ., θα έπρεπε δυστυχώς να αξιοποιηθεί στην ανακύκλωση χαρτιού. Μοιραία συνάγεται ότι, πλάι στις λοιπές γενετικές ανωμαλίες του ΛΜπ, παρ΄ όσες διορθώσεις κι αν έγιναν στο μεταξύ, θα αργήσουμε να αποκτήσουμε ένα αξιόπιστο και συνεπές έστω ως προς τον εαυτό του βοήθημα.