ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1925

Το πραξικόπημα του στρατηγού ­ αλλά και αντιπροσώπου στην Εθνοσυνέλευση ­

Θεόδωρου Πάγκαλου εκδηλώθηκε τα ξημερώματα της 25ης Ιουνίου 1925. Και όπως τα

περισσότερα από τα 17 στρατιωτικά πραξικοπήματα, είχε προαναγγελθεί από πολύ

πριν. Ο ίδιος ο Πάγκαλος από τις αρχές του Ιουνίου πληροφορούσε τους

πολιτικούς, με άρθρα στην εφημερίδα του «Ελεύθερος Τύπος» (φ. 7, 14, 18

Ιουνίου 1925) ότι ο Στρατός πρόκειται να επέμβει στην πολιτική, για να σώσει

τη χώρα από την… κακοδιοίκηση! Εξάλλου, στο «Ελεύθερον Βήμα» της 25ης

Ιουνίου (σελ. 6) υπάρχει η προαναγγελία του πραξικοπήματος με τίτλο «Η φήμη

έφερεν ότι το κίνημα θα εκραγή σήμερον την 4.30 πρωϊνήν». Και ανέφερε: «Η

κυβέρνησις είχε χθες την πληροφορίαν ότι η μερίς των αξιωματικών του

ανατρεπτικού πρωτοκόλλου επρόκειτο να προβή εις κίνημα στρατιωτικόν,

ορισθείσης μάλιστα και της εκρήξεως αυτού διά την 4.30 πρωϊνήν ώραν της

σήμερον. Επί τη πληροφορία ταύτη ελήφθησαν όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα προς

ματαίωσιν του κινήματος. Αι πληροφορίαι έφερον ότι το κίνημα θα εξεδηλούτο

αρχικώς εν Θεσσαλονίκη. Καθ’ όλην την νύκτα παρέμενον συνεργαζόμενοι εν τω

υπουργείω των Στρατιωτικών οι κ.κ. Κονδύλης, Γονατάς, Μαρής και ο στρατηγός

Παπαθανασίου. Ο κ. Κονδύλης εν τω μεταξύ μετέβη εις τους στρατώνας και εξήτασε

την κατάστασιν, χωρίς όμως και να εξακριβώση ανησυχαστικήν τινά κίνησιν».

Την επόμενη ημέρα όλες οι εφημερίδες αφιερώνουν το σύνολο των σελίδων τους

(συνήθως 4 ή 6) στο πραξικόπημα Πάγκαλου: Πώς έγινε, πώς επικράτησε, πώς

παραιτήθηκε η κυβέρνηση Μιχαλοκοπούλου, πώς απέτυχε να σχηματίσει κυβέρνηση ο

Παπαναστασίου κ.λπ.

Το στρατηγείο του Κινήματος ήταν οι στρατώνες του Ρουφ, εν μέσω εργοστασίων

και λαχανοκήπων, όπου είχε έδρα το Σύνταγμα του Μηχανικού. Ο Θ. Πάγκαλος

βρίσκεται στο γραφείο του διοικητού του Συντάγματος, περιστοιχιζόμενος από

αξιωματικούς. Ο στρατηγός, γράφει ο δημοσιογράφος, φαίνεται ευχαριστημένος από

το έργο του. Μεταξύ δε μιας διαταγής, την οποία υπαγορεύει εις έναν

αξιωματικόν, διηγείται:

Ομιλεί ο αρχηγός

_* Η επανάστασις, κύριοι, επεβλήθη από της πρώτης στιγμής, διότι ήτο

εθνική ανάγκη. Η αλήθεια όμως είνε ότι διά την επιτυχίαν της επαναστάσεως

αυτής επέρασα κατά την τελευταίαν νύχτα τας πλέον αγωνιώδεις στιγμάς της ζωής μου.

Το κίνημα, καθώς γνωρίζετε, το είχα προαναγγείλη, από μακρού χρόνου, διότι

ήθελα να κάμω αυτήν την πρωτοτυπίαν: Να κάμω ένα κίνημα, αφού θα το είχα

προαναγγείλη και αφού διά την καταστολήν αυτού θα είχον λάβη οι κρατούντες

πάντα τα μέτρα των.

Χθες το απόγευμα, καθώς γνωρίζετε, επήγα εις την συνέλευσιν, με το μπαστουνάκι

μου, εκάθησα εις την θέσιν μου, ήσυχα-ήσυχα, άκουσα να λένε διάφορες ανοησίες

και όταν η συνεδρίασις διεκόπη, έδειχνα σαν ένας καλός πληρεξούσιος.

Τότε συνάντησα τον τέως υπουργόν των Στρατιωτικών κ. Γόντικαν, ο οποίος με

ηρώτησεν αν θα έκαμνα επανάστασιν. Εγώ του το εβεβαίωσα και αυτός μου

ανήγγειλεν ότι πηγαίνει να το αναγγείλη εις την κυβέρνησιν και να λάβη μέτρα

εναντίον μου. Τον ηυχαρίστησα διά την πληροφορίαν και τον αποχαιρέτησα.

Ενώ όμως αργότερα επήγαινα εις το σπίτι μου, κατά τας 9 το βράδυ, είδα τον

Γάλλον ανταποκριτήν κ. Ρατώ, ο οποίος με πληροφόρησεν ότι η κυβέρνησις έλαβε

πλέον όλα τα μέτρα εναντίον μου και απεφάσισε μάλιστα και την σύλληψίν μου.

Τον ηυχαρίστησα και αυτόν διά την είδησιν.

Εις τον δρόμον, ενώ εβάδιζα προς την οικίαν μου, είδα εξαιρετικήν κίνησιν.

Περίπολοι, χωροφύλακες, κυνηγοί, αξιωματικοί, υπουργοί, αυτοκίνητα. Άρχισα να

πιστεύω και εγώ ότι όλα τα μέτρα, προς κατάπνιξιν του κινήματος, είχαν ληφθή

και επήγα εις το σπίτι μου και εσκέφθην και, με αγωνίαν, με πολλήν συγκίνησιν,

σας ομολογώ, επήρα εις το χέρι μου την πέννα διά να γράψω μίαν διαταγήν,

αναστέλλων πάσαν κίνησιν επαναστατικήν. Έμεινα με αυτάς τας σκέψεις επί μισήν

ώραν, όταν ήλθον διάφοροι φίλοι μου· και συνωμιλήσαμεν. Εν τέλει απεφάσισα να

ρίξω τον κύβον και να πάψω την επανάστασιν.

Συνειργάσθην με τους φίλους μου οι οποίοι ήρχοντο απρόσκλητοι, πρόθυμοι και

ελάμβανον διαταγάς. Εντός ολίγου το σχέδιον της εκρήξεως του κινήματος είχεν

ετοιμασθή, αι αποφάσεις είχαν ληφθή και ωρίσθη ως ώρα εκρήξεως του κινήματος η

4η και ημισεία πρωινή.

Περί το μεσονύκτιον επληροφορήθην και πάλιν ότι θα συνελαμβανόμην. Και

αποφάσισα τότε να φύγω. Συνοδευόμενος, πράγματι, από ολίγους φίλους, μετέβην

δι’ αυτοκινήτου εις την επί της οδού Κουμουνδούρου αριθ. 3 οικίαν, μιας

εξαδέλφης μου, και εκεί εγκατέστησα το πρώτον στρατηγείον μου. Συνηθροίσθημεν

και εξεδώσαμεν περί τας δεκαπέντε διαταγάς, αι οποίαι εκοινοποιήθησαν και

εφηρμόσθησαν ταχέως και μεθοδικώς.

Παρεμείναμεν συσκεπτόμενοι μέχρις ότου, κατά τα εξημερώματα, ειδοποιήθημεν διά

την έκρηξιν του κινήματος και ηκούσαμεν τους πυροβολισμούς. Τότε, ανεχωρήσαμεν

από το σπιτάκι της οδού Κουμουνδούρου και ήλθομεν εδώ, οπόθεν αναχωρούμεν την

4ην απογευματινήν, διά να εγκατασταθώμεν εις τας Αθήνας.

Ο ενθουσιασμός λαού και στρατού είνε, καθώς βλέπετε, πρωτοφανής. Από τα

διάφορα συντάγματα μου αναγγέλλονται αθρόαι προσχωρήσεις χωρίς καν να τας προκαλώ.

Ήδη ο κ. Παπαναστασίου μου ανήγγειλεν ότι του ανετέθη εν λευκώ η εντολή του

σχηματισμού κυβερνήσεως και μου εζήτησε να συμμετάσχω και εγώ, μετά του

στολάρχου. Αλλά εγώ είμαι επαναστάτης. Δεν θέλω να γίνω υπουργός, πριν

συνεννοηθώ με τον στόλαρχον. Επεφυλάχθην να απαντήσω και εδήλωσα εις τον κ.

Παπαναστασίου ότι, οπωσδήποτε, το επαναστατικόν καθεστώς θα εξακολουθήση

ισχύον και η επανάστασις θα είνε ελευθέρα να λάβη και να εφαρμόση όλα τα

μέτρα, όσα θα θεωρήση αναγκαία.

Έχομεν την απόφασιν να αρχίσωμεν εφαρμόζοντες αμέσως μόλις ανέλθωμεν εις

Αθήνας, πολιτικήν πυγμής και αποφασιστικότητος. Θα μεταβάλωμεν άρδην την

Ελλάδα και θα την κάμωμεν Ελλάδα του Λυκούργου και οι Έλληνες θα γίνουν όλοι

Σπαρτιάται και θα τρώγωμεν μέλανα ζωμόν _*.

­ Και αι συμβάσεις: ηρωτήσαμεν τον αρχηγόν της επαναστάσεως.

­ Αι συμβάσεις του Μιχαλακοπούλου! μας απήντησε. Δεν βαριέστε! Κουρελόχαρτα.

Πρέπει να κυττάξουμε άλλα πράγματα.

­ Ανερχόμενος εις Αθήνας, τι σκέπτεσθε να κάμετε;

­ Θα εγκατασταθώ εις το υπουργείον των Στρατιωτικών, θα αντικαταστήσω αμέσως

τας κυριωτέρας στρατιωτικάς αρχάς και θα έλθω εις επαφήν με τον πρόεδρον της δημοκρατίας.

­ Και αν συναντήσετε καμιάν δυσχέρειαν;

­ Δεν πιστεύω να βρεθή κανείς τρελλός που θα θελήση να μου αντισταθή.

Εις το σημείον αυτό ετερματίσθη η συνομιλία μας με τον κ. Πάγκαλο.

*Μια από τις πρώτες ενέργειες του δικτάτορα ήταν να στείλει στο Άγιον Όρος να

καλογερέψουν τον Πρωθυπουργό Μιχαλακόπουλο και τον Καφαντάρη.

*Αλλά, ένα χρόνο αργότερα το καθεστώς Πάγκαλου θα κατέρρεε, ύστερα από

συνωμοσία και εξέγερση των «Δημοκρατικών Ταγμάτων», δηλαδή των πραιτωριανών

του ίδιου του δικτάτορα.

Επιδημία… αυτοκτονιών

Κι ενώ ο Πάγκαλος έκλεινε εφημερίδες, φυλάκιζε πολιτικούς και κομμουνιστές και

ξήλωνε τους ποδόγυρους στις φούστες των γυναικών, έπεσε στην Αθήνα μια

επιδημία αυτοκτονιών ερωτευμένων (και μη) από τον Βράχο της Ακρόπολης.

Το κακό μάλιστα άρχισε στο Φάληρο, όταν στις 22 Ιουλίου ένας νέος και μία

ηθοποιός αυτοκτόνησαν σ’ ένα κεντράκι σχεδόν μπροστά στα μάτια τού

καταστηματάρχη και των γκαρσονιών. Ο λόγος; «Ηυτοκτόνησαν διότι δεν ηδύναντο

να ενωθούν». («Ελεύθερον Βήμα», 23-7-1925, σελ. 3).

Λίγες μέρες αργότερα, στις 31 Ιουλίου, η Γαλάτεια Φραντζή αυτοκτονεί πέφτοντας

από τη νοτιοανατολική πλευρά της Ακρόπολης, μάλλον για λόγους ερωτικούς.

Στις 31 Ιουλίου επίσης αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει ο Κ. Καρλούτας, διότι

έμεινε έλλειμμα 1.700 δραχμές στη χαρτοπαικτική λέσχη που ήταν ταχίας. Αλλά

τον πρόλαβαν οι χωροφύλακες.

Επίσης την ίδια μέρα αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει στην Ακρόπολη και ο σοφέρ Δ.

Γεωργιάδης από το Γύθειον «λαβών δόσιν υπερμαγκανικού καλίου».

Δύο μέρες αργότερα αυτοκτόνησε με περίστροφο στην Ακρόπολη ο Αλέξανδρος

Πλέλλης, από τον Πειραιά, υπάλληλος στο εργοστάσιο εριουργίας του Κυρκίνη.

Η επιδημία των αυτοκτονιών έκανε τέτοια εντύπωση, που ο τότε Αρχιεπίσκοπος

Αθηνών Χρυσόστομος έβγαλε εγκύκλιο κατά των αυτοκτονιών.