Πριν από λίγα χρόνια, είχα την αίσθηση ότι η μακρόχρονη κουλτούρα έντονου διαλόγου της Κίνας γύρω από την οικονομική πολιτική θα εξαφανιζόταν. Και αυτό είναι το μήνυμα που στέλνει η θλιβερή παρακμή του Φόρουμ Ανάπτυξης της Κίνας (CDF), μιας συνάντησης στην οποία είχα το προνόμιο να συμμετέχω από την ίδρυσή της.
Μέχρι φέτος, δηλαδή. Επειτα από συμμετοχή σε 25 συνεχόμενα Φόρουμ Ανάπτυξης της Κίνας – γεγονός που με καθιστούσε τον ξένο σύνεδρο με τη μακροβιότερη παρουσία – δεν προσκλήθηκα το 2026. Οι απόψεις μου για την Κίνα (και ιδιαίτερα για το Χονγκ Κονγκ) είχαν γίνει πιο επιφυλακτικές και μου ειπώθηκε ότι τα σχόλιά μου για την κινεζική οικονομία είχαν «προκαλέσει έντονη προσοχή και ακόμη και αντιπαράθεση» στον κινεζικό και διεθνή Τύπο, κάτι που τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε παρέμβασή μου στο Φόρουμ θα «παρερμηνευόταν ή ακόμη και θα παρουσιαζόταν με υπερβολικό τρόπο» από τα μέσα ενημέρωσης.
Το CDF είναι πλέον κατά μία ημέρα συντομότερο, καθώς από τριήμερο έγινε διήμερο το 2024, ενώ ο πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ εκφώνησε εναρκτήρια ομιλία για τρίτη συνεχόμενη χρονιά αντί να συμμετάσχει σε διαδραστικό διάλογο στο τέλος. Ενα αποσπασματικό πρόγραμμα, γεμάτο από σύντομες παρεμβάσεις πολλών ομιλητών, δεν είναι ικανό να καλλιεργήσει ουσιαστικό διάλογο για κανένα θέμα, πόσω μάλλον για ένα νέο πενταετές σχέδιο. Κατά την άποψή μου, το 15ο Πενταετές Σχέδιο είναι απογοητευτικό, καθώς ουσιαστικά επαναλαμβάνει τη γραμμή του μόλις ολοκληρωμένου 14ου Πενταετούς Σχεδίου.
Η ύψιστη προτεραιότητα παραμένει η ανάπτυξη νέων, υψηλής ποιότητας παραγωγικών δυνάμεων, ιδίως στον τομέα της προηγμένης τεχνολογίας. Με την εγχώρια ζήτηση να υστερεί, η κινεζική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές, σε μια περίοδο κατά την οποία η εξωτερική ζήτηση αντιμετωπίζει ισχυρές πιέσεις λόγω γεωπολιτικών εντάσεων και αυξανόμενου προστατευτισμού.
Την ίδια στιγμή, το νέο σχέδιο περιορίζεται σε τυπικές αναφορές στον κινέζο καταναλωτή, ο οποίος εδώ και καιρό αποτελεί τον πιο προφανή υποψήφιο για να καλύψει το κενό που άφησε η αδυναμία της αγοράς ακινήτων μετά την κρίση, καθώς και οι υπερβολικές επενδύσεις τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Οσον αφορά την αναδιάρθρωση με άξονα την κατανάλωση, οι κινέζοι ανώτατοι αξιωματούχοι εξακολουθούν να διακηρύσσουν προθέσεις, χωρίς όμως να προχωρούν σε ουσιαστικές πράξεις.
Αντί να αντιμετωπιστούν οι υπερβολές της προοληπτικής αποταμίευσης, που υπαγορεύεται από τον φόβο και περιορίζει τη μακροπρόθεσμη καταναλωτική δαπάνη, το νέο σχέδιο, όπως και το προηγούμενο, προωθεί προγράμματα αντικατάστασης για αυτοκίνητα, οικιακές συσκευές και άλλα διαρκή αγαθά, τα οποία ουσιαστικά μεταφέρουν ζήτηση από το μέλλον στο παρόν. Αν είχα παρευρεθεί φέτος στο Φόρουμ Ανάπτυξης της Κίνας, θα είχα επισημάνει αυτό το σημείο για πολλοστή φορά.
Ο Stephen S. Roach είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Γέιλ και πρώην επικεφαλής της Morgan Stanley Asia
