Η ευρωατλαντική συνοχή δοκιμάζεται σε πρωτοφανή βαθμό, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ ανεβάζει δραματικά τους τόνους, απειλώντας ανοιχτά ξανά με αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το NATO και χαρακτηρίζοντας τη Συμμαχία «χάρτινη τίγρη», σε μια συγκυρία όπου ο πόλεμος με το Ιράν λειτουργεί ως καταλύτης για βαθύτερες γεωπολιτικές ρωγμές. Με τον ίδιο να θέτει εν αμφιβόλω την παραμονή των ΗΠΑ και κορυφαίους αξιωματούχους της Ουάσιγκτον να αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναπροσδιορισμού της σχέσης με το ΝΑΤΟ, η προοπτική μιας ιστορικής ρήξης θέτει ουσιαστικά «στον αέρα» την επόμενη σύνοδο κορυφής της Συμμαχίας και το ίδιο το δόγμα της συλλογικής άμυνας.
Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη αποτυπώνουν το βάθος της ανησυχίας αλλά και τη διαφορετική προσέγγιση των συμμάχων: η Γαλλία υπενθυμίζει ότι το ΝΑΤΟ δεν είναι εργαλείο επιχειρήσεων εκτός ευρωατλαντικής ζώνης, η Γερμανία δηλώνει σταθερά προσηλωμένη στη Συμμαχία, η Πολωνία καλεί σε ψυχραιμία, ενώ η Βρετανία, διά του Κιρ Στάρμερ, σηματοδοτεί στροφή προς στενότερη ευρωπαϊκή συνεργασία, αποστασιοποιούμενη από την αμερικανική στρατηγική.
Την ίδια ώρα, στις Βρυξέλλες ωριμάζει ένα παράλληλο και ενδεικτικό της αβεβαιότητας σχέδιο: η ΕΕ προετοιμάζεται να ενεργοποιήσει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του Αρθρου 42.7, επιχειρώντας να αποκτήσει αυτόνομο πλαίσιο αντίδρασης σε κρίσεις.
«Ποτέ δεν πείστηκα από το ΝΑΤΟ. Πάντα ήξερα ότι είναι μια χάρτινη τίγρη και ο (ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ) Πούτιν το γνωρίζει επίσης αυτό» δήλωσε ο Τραμπ στη βρετανική «Daily Telegraph», προσθέτοντας ότι έχει προχωρήσει «πέρα από την επανεξέταση» της συμμετοχής των ΗΠΑ.
Οι δηλώσεις του αμερικανού προέδρου – με αιχμή την άρνηση των ευρωπαϊκών μελών να στείλουν πλοία για να ανοίξουν στα Στενά του Ορμούζ – ήρθαν λίγες ώρες αφότου ο υπουργός Αμυνάς του, Πιτ Χέγκσεθ, απέφυγε να επαναβεβαιώσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ, μια έννοια που βρίσκεται στον πυρήνα της Συμμαχίας.
Ειδικοί προειδοποιούν εδώ και καιρό ότι τοποθετήσεις που υποδηλώνουν πως οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να μην τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους στο ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τη Ρωσία να δοκιμάσει την ετοιμότητα των μελών να εφαρμόσουν το Αρθρο 5 της Συμμαχίας, το οποίο ορίζει ότι μια ένοπλη επίθεση κατά ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση κατά όλων. Σύμφωνα με αναλυτές επίσης βρίσκεται στον αέρα η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ, που είναι προγραμματισμένη για τον Ιούνιο στην Αγκυρα.
Η Γαλλία ήταν από τα πρώτα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ που αντέδρασαν – αν και χωρίς να αναφερθεί άμεσα στην απειλή αποχώρησης του Τραμπ. «Να υπενθυμίσω τι είναι το ΝΑΤΟ» δήλωσε η υφυπουργός Αμυνας Αλίς Ριφό. «Είναι μια στρατιωτική συμμαχία που αφορά την ασφάλεια των εδαφών της ευρωατλαντικής ζώνης. Δεν προορίζεται να διεξάγει επιχειρήσεις στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που δεν συνάδει με το διεθνές δίκαιο».
Κι ενώ ο Τραμπ θέτει διαρκώς υπό αμφισβήτηση το μέλλον του ΝΑΤΟ, η διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ καταρτίζει ένα εγχειρίδιο για να βοηθήσει τις χώρες να γνωρίζουν πότε και πώς μπορούν να ενεργοποιήσουν τη δική τους ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ενωσης. Σύμφωνα με διπλωμάτες και αξιωματούχους της Ενωσης, υπάρχουν σχέδια από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης για τη σύνταξη ενός οδηγού που θα περιγράφει τι είδους πόροι είναι διαθέσιμοι από την ΕΕ εάν ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός του Αρθρου 42.7 σε περίπτωση που μια χώρα απειληθεί. Παράλληλα πηγές αναφέρουν ότι βρίσκεται σε εξέλιξη σχεδιασμός για συζήτηση σε επίπεδο πρεσβευτών.
