Σε τροχιά υλοποίησης εισέρχεται ένα από τα πιο φιλόδοξα σχέδια αστικής ανασυγκρότησης στο κέντρο της πρωτεύουσας, καθώς η ΓΑΙΑΟΣΕ, μέσω προσκλήσεων μη δεσμευτικού ενδιαφέροντος, δρομολογεί την αξιοποίηση των Σιδηροδρομικών Σταθμών Αθηνών (Λαρίσης) και Πελοποννήσου.
Πρόκειται για μια κίνηση – ορόσημο, που σηματοδοτεί τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην ενεργή αναζήτηση επενδυτικών σχημάτων για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, σύνθετου, πολυλειτουργικού συγκοινωνιακού κόμβου στην καρδιά της Αθήνας. Η ΓΑΙΑΟΣΕ, που είναι αποκλειστικά αρμόδια για τη διαχείριση και αξιοποίηση της σιδηροδρομικής ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου, ανοίγει ένα από τα πιο εμβληματικά και «βαριά» χαρτοφυλάκια αστικής γης της Αθήνας σε επενδυτικές ιδέες και προτάσεις.
Πολυλειτουργικός κόμβος
Οι δύο σταθμοί βρίσκονται εντός του Ενιαίου Κεντρικού Σιδηροδρομικού Επιβατικού Σταθμού Αθηνών, σε έκταση περίπου 100 στρεμμάτων, κοντά στο κέντρο της πρωτεύουσας. Ο Σταθμός Λαρίσης αποτελεί τον μεγαλύτερο σιδηροδρομικό κόμβο της χώρας, εξυπηρετώντας το ενεργό δίκτυο που συνδέει την Αθήνα με τις μεγάλες πόλεις και κωμοπόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Δίπλα του, ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Πελοποννήσου είναι ένα ακίνητο υψηλής ιστορικής και αρχιτεκτονικής αξίας. Το κτίριο εγκαινιάστηκε το 1884 και φέρει την υπογραφή του Ερνέστου Τσίλλερ, ο οποίος πρόσθεσε τις τρεις χαρακτηριστικές θολωτές απολήξεις (1912-1913), εμπλουτίζοντας το αρχικό έργο των γάλλων μηχανικών Αλφρέντ Ροντέλ και Αντέλ Γκοτελάν. Πρόκειται για ένα κτίσμα με αναφορές στον νεοκλασικισμό και στοιχεία art nouveau, που χαρακτηρίστηκε διατηρητέο το 1985 και συχνά περιγράφεται ως «αρχιτεκτονικό κομψοτέχνημα».
Η πρόκληση για τη ΓΑΙΑΟΣΕ προς τους ιδιώτες επενδυτές είναι διπλή: αφενός η δημιουργία ενός σύγχρονου συγκοινωνιακού hub, αφετέρου η διασφάλιση της προστασίας και ανάδειξης ενός ιστορικού μνημείου που αποτελεί μέρος της συλλογικής μνήμης της πόλης.
Το νέο μοντέλο ανάπτυξης
Οι Προσκλήσεις Μη Δεσμευτικού Ενδιαφέροντος αποτελούν το πρώτο βήμα της διαγωνιστικής διαδικασίας. Στόχος είναι η χαρτογράφηση του επενδυτικού ενδιαφέροντος και η άντληση ιδεών από την αγορά, είτε για ενιαία αξιοποίηση και μακροχρόνια εκμετάλλευση των δύο όμορων σταθμών είτε για διακριτή ανάπτυξη του καθενός.
Η διοίκηση της ΓΑΙΑΟΣΕ προσανατολίζεται στη δημιουργία ενός Σύνθετου Πολυλειτουργικού Συγκοινωνιακού Κόμβου, πλήρως ενσωματωμένου στο ενεργό σιδηροδρομικό δίκτυο και διασυνδεδεμένου με τα υπόλοιπα μέσα μεταφοράς, όπως το μετρό. Η συνολική έκταση των 100 στρεμμάτων προσφέρεται για πολλαπλές χρήσεις: εμπορικά καταστήματα, τουριστικές εγκαταστάσεις, φοιτητική στέγη, γραφεία, πολιτιστικές υποδομές, καθώς και υπέργειους ή υπόγειους χώρους στάθμευσης.
Οι ενδιαφερόμενοι φορείς καλούνται να υποβάλουν ιδέες και προτάσεις έως τις 12 Ιουνίου 2026. Οι απαντήσεις θα αποτελέσουν τη βάση για τον καθορισμό των όρων και της τελικής μορφής του διαγωνισμού που θα ακολουθήσει.
Η δεύτερη ευκαιρία
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το σχέδιο αναπαλαίωσης του ιστορικού Σταθμού Πελοποννήσου, ο οποίος παραμένει κλειστός από το 2005, μετά την οριστική κατάργηση της παλιάς μετρικής γραμμής της Πελοποννήσου. Η πρώτη απόπειρα αξιοποίησής του ως πολιτιστικού κέντρου και σιδηροδρομικού μουσείου δεν προχώρησε, κυρίως λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Σήμερα, η ΓΑΙΑΟΣΕ επαναφέρει το σχέδιο, με πρόθεση να μετατρέψει το διατηρητέο κτίριο της οδού Σιδηροδρόμων, στον Κολωνό, σε χώρο αναψυχής και πολιτισμού, με δυνατότητες ανάδειξης εγχώριων προϊόντων και φιλοξενίας εκδηλώσεων. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται συνεργασία με Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης – δήμους και περιφέρειες – ώστε το αποτύπωμα της παρέμβασης να είναι πολλαπλασιαστικό για την πόλη και τους κατοίκους της.
Η αρχιτεκτονική του σταθμού, που συχνά συγκρίνεται – σε μικρογραφία – με το κτίριο των Chemins de fer Orientaux στην Κωνσταντινούπολη, χωρίς τα έντονα ανατολίτικα χαρακτηριστικά, επιβάλλει λεπτούς χειρισμούς. Η ισορροπία μεταξύ σύγχρονης εμπορικής αξιοποίησης και διατήρησης της ιστορικής ταυτότητας αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο.
Αστική αναγέννηση
Η παρέμβαση δεν περιορίζεται σε ένα συγκοινωνιακό έργο. Μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ευρύτερης αστικής αναγέννησης για την περιοχή πέριξ της οδού Λιοσίων και της πλατείας Βικτωρίας, όπου εκτεταμένες εκτάσεις παραμένουν σήμερα υπαξιοποιημένες. Η δημιουργία ενός σύγχρονου κόμβου μεταφορών και εμπορικών δραστηριοτήτων αναμένεται να επηρεάσει τις αξίες γης, να ενισχύσει τη ζήτηση για ακίνητα και να πυροδοτήσει νέες επενδύσεις στον τομέα του real estate.
Το τελικό αποτύπωμα, ωστόσο, θα κριθεί από δύο κρίσιμες παραμέτρους: τον ουσιαστικό σεβασμό στον ιστορικό χαρακτήρα του Σταθμού Πελοποννήσου και τη διασφάλιση ότι ο νέος κόμβος θα παραμείνει δημόσια υποδομή μεταφορών – και όχι ένα αποσπασματικό εμπορικό κέντρο αποκομμένο από τον βασικό του ρόλο. Η επόμενη φάση θα δείξει αν το φιλόδοξο σχέδιο της ΓΑΙΑΟΣΕ θα αποτελέσει πρότυπο συνδυασμού μεταφορών, πολιτισμού και επιχειρηματικότητας ή αν θα χαθεί ακόμη μία ευκαιρία ανασχεδιασμού του σιδηροδρομικού τοπίου της Αθήνας. Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση για το μέλλον των δύο σταθμών έχει πλέον επισήμως ξεκινήσει – και αφορά όχι μόνο επενδυτές, αλλά το σύνολο της πρωτεύουσας.
