Η μικρή επανάσταση των Μεγαριτών

Το «κακό» επισκέφθηκε τους φιλήσυχους κατοίκους των Μεγάρων το 1973. Ηταν τότε που χιλιάδες δέντρα ξεριζώθηκαν και αμέτρητες εκτάσεις γης απειλήθηκαν με απαλλοτρίωση προκειμένου να κατασκευαστεί διυλιστήριο πετρελαίου. Η περίφημη αυτή σύμβαση μεταξύ του επιχειρηματία Στρατή Ανδρεάδη και της Χούντας των Συνταγματαρχών, εξαιτίας της οποίας πραγματοποιήθηκε μια ανυπολόγιστη οικολογική καταστροφή, δεν έμελλε όμως να υλοποιηθεί. Ωστόσο ήταν εκείνη που αφύπνισε τους Μεγαρίτες να διεκδικήσουν το δίκιο τους και να φτάσουν μέχρι το Συμβούλιο της Επικρατείας. Εκεί συνέβη κάτι ανέλπιστο και γι’ αυτό βαθιά συμβολικό και συγκινητικό. Ηταν τότε που οι αγρότες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα των φοιτητών, έφτασαν στο Πολυτεχνείο και «βρήκαν τη φωνή τους» μέσα από τον αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό σταθμό του προκειμένου να ακουστούν τα αιτήματά τους. Πρόκειται για μια ετερόκλητη συνύπαρξη όπου το δίκαιο του αιτήματος λειτούργησε ως η απόλυτη συγκολλητική ουσία μεταξύ ανθρώπων και ιδεών. Η «μικρή επανάσταση των Μεγαριτών» εν τέλει δικαιώθηκε, αποτελώντας μία μικρή, λαμπερή σελίδα στο ογκώδες κεφάλαιο τη Εξέγερσης του Πολυτεχνείου που, με τη σειρά της, καθόρισε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.

«Εργάτες-αγρότες-φοιτητές»

Το 1973 ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος ήταν ένας 23χρονος φοιτητής της Ανωτάτης Εμπορικής που ζούσε σε ένα διαμέρισμα στο κέντρο της Αθήνας, αγαπούσε τη φύση και τη φωτογραφία. Ηθελε να γίνει σκηνοθέτης. Ενα καλοκαιρινό πρωινό, στη διαδρομή ενός γυρίσματος με τον καλό του φίλο και διευθυντή φωτογραφίας Σάκη Μανιάτη, θαύμαζε τα αιωνόβια ελαιόδεντρα των Μεγάρων που φωτίζονταν από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου. Κανείς τους δεν φανταζόταν ότι η ακύρωση του εν λόγω γυρίσματος θα τους έφερνε στην επιστροφή μπροστά σε ένα αποτρόπαιο θέαμα που θα καθόριζε τη μετέπειτα κινηματογραφική πορεία τους. Τη θέση του πανέμορφου ελαιώνα είχε πάρει ένα νεκροταφείο 2.500 ξεριζωμένων δέντρων. Εκεί, όπως εκ των υστέρων πληροφορήθηκαν, θα κατασκευαζόταν το διυλιστήριο.

Αυτή η συνθήκη γέννησε το πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ τους «Μέγαρα». Το φιλμ αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο που καταγράφει την απόγνωση και τον γενναίο αγώνα των ντόπιων ενάντια στην απαλλοτρίωση της γης τους που έφτασε μέχρι τις πύλες του Πολυτεχνείου. Εκεί ο αγώνας τους ενώθηκε με αυτόν των φοιτητών σε μία ετερόκλητη αλλά βαθιά ανθρώπινη συνύπαρξη: των αγράμματων αλλά λαϊκά σοφών αγροτών που πάλευαν για το βιος τους με τους αριστερούς και ιδεολογικά ανήσυχους φοιτητές που πάλευαν για τις ιδέες και την ελευθερία τους.

Μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος θυμάται: «Αυτοί οι άνθρωποι ήταν κυρίως δεξιοί, οι οικογένειές τους δεν είχαν τιμωρηθεί για τη γνώμη τους. Μιλούσαν ελεύθερα χωρίς να μπορούν να φανταστούν ότι μία δεξιά, χουντική κυβέρνηση θα τους πείραζε. Οταν κατάλαβαν ότι τους πήραν το βιος τους, εξεγέρθηκαν με θάρρος που δεν είχε φανεί σε άλλα μέρη». Αφού κέρδισε την εμπιστοσύνη τους, όπως λέει, ξεκίνησε να ηχογραφεί τις αγωνίες που εξέφραζαν με άμεση και αληθινή γλώσσα. «Ενας από τους λόγους που η ταινία είναι καλή, είναι επειδή οι “πρωταγωνιστές” μιλούν έτσι. Με επιθετικό μα κόσμιο λόγο, με φαντασία. Κανένας δεν μιλάει έτσι πια. Δεν είχαν μάθει πώς λέγονται “επίσημα” τα πράγματα και τα εξέφραζαν όπως έβγαιναν από την ψυχή τους».

«Στο πολυτεχνείο να πάμε!»

Από την περίφημη διαδήλωση των Μεγάρων στις αρχές Οκτωβρίου ως την κομβική 16η Νοεμβρίου 1973 – που είχε από καιρό προγραμματιστεί η προσφυγή των Μεγαριτών στο Συμβούλιο της Επικρατείας εναντίον της ΣΤΡΑΝ ΑΕ – και την επώδυνη ματαίωση κάθε ελπίδας ανάκλησης της απαλλοτρίωσης της γης τους, οι Μανιάτης – Τσεμπερόπουλος τους παρακολουθούν στενά και τους καταγράφουν. «Βρισκόμουν από την πρώτη μέρα στο Πολυτεχνείο. Παρασκευή πρωί βγήκα και πήγαμε έξω από τη Βουλή για το γύρισμα με τους Μεγαρίτες στο Συμβούλιο Επικρατείας. “Μας κοροϊδέψανε, να πάμε να τα γκρεμίσουμε, να πάμε στον υπουργό Οικονομικών” φώναζαν, ώσπου πετάχτηκε ένας νεαρός: “Στο Πολυτεχνείο μαζί με τους φοιτητές να πάμε!”. Ετσι κι έγινε. Η κάμερα παρακολουθεί την πορεία τους μέχρι που ενσωματώνονται στο πλήθος. Ο Γιάννης Λημνιός και ο Γιώργος Γκέλης πήγαν μήνυμα συμπαράστασης στη Συντονιστική Επιτροπή που ακούστηκε παντού από τα μεγάφωνα και τον ραδιοφωνικό σταθμό. Το περίφημο σύνθημα “Εργάτες-αγρότες-φοιτητές” είχε γίνει πραγματικότητα» περιγράφει ο σκηνοθέτης.

Η συνέχεια είναι πλέον γνωστή. Η αιματοβαμμένη Εξέγερση έφερε την ελευθερία, η απαλλοτρίωση δεν πραγματοποιήθηκε και η ταινία έκανε τον σπουδαίο κύκλο της σε Ελλάδα και εξωτερικό. Ακόμη και σήμερα για τους κατοίκους των Μεγάρων το ντοκιμαντέρ αυτό ορίζει ένα ιερό ενθύμιο για τους αγώνες των προγόνων τους από τους οποίους κληρονόμησαν μία ελεύθερη γη, με καθαρό αέρα και νερό, την οποία καλλιεργούν και απολαμβάνουν ως σήμερα.