Σεισμικότητα Ελλάδας

Η Ελλάδα και οι γειτονικές της περιοχές χαρακτηρίζονται από την υψηλότερη σεισμικότητα στη δυτική Ευρασία, δηλαδή από τη βόρεια Αφρική μέχρι τον Βόρειο Πόλο και από τα Ουράλια όρη μέχρι τον Ατλαντικό ωκεανό. Η γνώση μας για τους σεισμούς στην Ελλάδα ανάγεται στο προϊστορικό παρελθόν χάρις σε παλαιοσεισμολογικές μεθόδους. Αυτές βασίζονται σε υπαίθριες γεωλογικές παρατηρήσεις με τις οποίες εντοπίζονται συν-σεισμικές εδαφικές μεταβολές, όπως εδαφικές ανυψώσεις ή ταπεινώσεις, ρήγματα και ρευστοποιήσεις εδαφών. Οταν υπάρχει η δυνατότητα χρονολόγησης του σεισμικού συμβάντος τότε το αποτέλεσμα είναι πιο πλήρες. Οι παλαιοσεισμολογικές μέθοδοι μπορούν να εφαρμοστούν και σε πιο πρόσφατους σεισμούς, συμπληρώνοντας με γεωλογικές παρατηρήσεις τις πληροφορίες που συλλέγονται από ιστορικές μαρτυρίες ή από ενόργανες καταγραφές.

Η ιστορική καταγραφή των σεισμών στην Ελλάδα είναι από τις πλουσιότερες παγκοσμίως και ξεκίνησε τον 6ο αιώνα π.Χ. Στη μακραίωνη ιστορία της χώρας μας έχουν ιστορικά τεκμηριωθεί εκατοντάδες σεισμών. Μερικοί υπήρξαν οι μεγαλύτεροι που είναι γνωστοί σε όλη τη Μεσόγειο, όπως ο σεισμός της 21ης Ιουλίου του 365 μ.Χ. Ιστορικές περιγραφές λένε ότι ο σεισμός κατέστρεψε «100 πόλεις στην Κρήτη». Παράλληλα, δημιούργησε τσουνάμι που κατέκλυσε τις ακτές της ανατολικής Μεσογείου, ιδίως στην Αλεξάνδρεια, στη νότια Πελοπόννησο, στην Αδριατική, στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη. Η παλαιοσεισμολογική έρευνα έδειξε ότι με τον σεισμό αυτό ανυψώθηκε απότομα η δυτική πλευρά της Κρήτης, με μέγιστη ανύψωση 10 μ. στην Παλιόχωρα Χανίων.  Το μέγεθος του σεισμού έχει εκτιμηθεί ότι ήταν Μ=8,5. Παρόμοιος καταστροφικός σεισμός (Μ=8,0) έγινε μεταξύ Κρήτης και Ρόδου στις 8 Αυγούστου 1303. Και αυτός προκάλεσε μεγάλο τσουνάμι που χτύπησε το Ηράκλειο Κρήτης, την Αλεξάνδρεια και παράκτιες περιοχές στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη.

Στην ενόργανη περίοδο, δηλαδή από το 1900 και μετά, έγιναν επίσης πολλοί καταστροφικοί σεισμοί στην Ελλάδα. Από τους μεγαλύτερους αυτής της περιόδου ξεχωρίζουν οι εξής σεισμοί: 9-7-1956, Μ=7,7 Ρίχτερ Κυκλάδες,  9-8-1912, Μ=7,3 Ρίχτερ Θράκη, 26-6-1926, M=7,2 Ρίχτερ Δωδεκάνησα, 30-10-2020, M=7,0 Σάμος. Ολοι αυτοί οι σεισμοί υπήρξαν καταστροφικοί. Επιπλέον, το 1956 δημιουργήθηκε μεγάλο τσουνάμι στο νότιο Αιγαίο και το 2020 ισχυρό τσουνάμι στο ανατολικό Αιγαίο.

O δρ Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου