Η Κύπρος κείται μακράν

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις στο ελληνικό μετεκλογικό σκηνικό εντοπίζεται στη θαρραλέα δήλωση ετοιμότητας του έλληνα Πρωθυπουργού για επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών με αμοιβαίες «υποχωρήσεις». Η δήλωση αυτή δεν αναιρεί πλήρως, αλλά πάντως σχετικοποιεί εμφανώς την τετριμμένη περιφορά της θέσης ότι η μόνη διαφορά Ελλάδας – Τουρκίας αφορά την ΑΟΖ. Είναι προφανές ότι υπάρχουν και άλλες διαφορές, με πρώτη εκείνην των χωρικών υδάτων. Εξίσου προφανές είναι και το περίγραμμα της ενδεχόμενης διευθέτησης: συμφωνημένη, επιλεκτική και κυμαινόμενη επέκταση των χωρικών υδάτων των δύο χωρών, αντίστοιχη προσαρμογή του εναέριου χώρου, και προσφυγή στη Χάγη για την ΑΟΖ. Και αν κάποιοι σπεύδουν να αποκαλέσουν περιπαικτικά αυτό το πακέτο ρυθμίσεων «Πρέσπες του Αιγαίου», δεν φαίνεται να λαμβάνουν υπόψη τους ότι μια τέτοια κίνηση θα εδραιώσει για τα επόμενα χρόνια την πολιτική ηγεμονία του Πρωθυπουργού στον χώρο του Κέντρου και δυνητικά της Κεντροαριστεράς. Η εκτίμηση, εξάλλου, ότι η προϊούσα διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ οφείλεται στη θετικότερη πολιτική απόφαση που έλαβε ποτέ, δηλαδή στη Συμφωνία των Πρεσπών, δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική.

Ενώ λοιπόν βρισκόμαστε μπροστά στη δυνητική διαμόρφωση μιας πολιτικής δυναμικής που θα μπορούσε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο ειρήνης και ευημερίας για την Τουρκία και (ιδίως) για την Ελλάδα, το παρασκήνιο των επαγγελματιών εθνικοφρόνων ενεργοποιεί τους γνωστούς διαύλους Αθηνών – Λευκωσίας για να μεθοδεύσει την υπονόμευση. Οι κλαυθμηρισμοί ξεκίνησαν επειδή, λέει, ο έλληνας Πρωθυπουργός «έσπασε την παράδοση» που θέλει το πρώτο ταξίδι μετά την ανάληψη των καθηκόντων του να γίνεται πάντοτε στη Λευκωσία. Ταξίδεψε στο Βίλνιους για τη διάσκεψη του ΝΑΤΟ, ενώ έπρεπε προηγουμένως να σπεύσει να υποβληθεί για μία ακόμη φορά στη μαρτυρική τελετουργία της συνάντησης, στη Λευκωσία, με τους φυλάρχους που περιφέρουν το γνωστό τροπάριο για τη «δίκαιη και βιώσιμη λύση» του κυπριακού προβλήματος.

Οταν τις πνιγηρές μέρες του 2015 είχε ξεσηκωθεί θύελλα αντιδράσεων κατά του τότε υπουργού Οικονομικών της Κύπρου Χ. Γεωργιάδη, επειδή είχε τολμήσει να πει πως δεν κατανοεί τι ακριβώς επιδιώκει η Ελλάδα των Τσίπρα – Βαρουφάκη και άρα δεν μπορεί να τους υποστηρίξει, ο γράφων τον είχε υπερασπιστεί με τις εξής φράσεις: «Ελλάδα και Κύπρος αποτελούν δύο ανεξάρτητα πολιτικά μορφώματα. Η Κύπρος έχει δικά της προβλήματα να λύσει. Η απόφαση της μίας χώρας να βαδίσει προς τον γκρεμό, προς ένα νέο Κούγκι ή Ζάλογγο, δεν θα συμπαρασύρει αναγκαστικά και την άλλη». Οι φράσεις εκείνες αποκτούν σήμερα, στην αντιστροφή τους, μια νέα επικαιρότητα. Ο έλληνας Πρωθυπουργός δεν μπορεί βέβαια να το δηλώσει δημόσια, αλλά είναι βέβαιο πως ούτε αυτός κατανοεί τι ακριβώς επιδιώκει η Κύπρος. Αυτό, εξάλλου, δεν το γνωρίζει ούτε η κυπριακή πολιτική ηγεσία. Εχοντας απεμπολήσει, το 2004 και το 2017, δύο ευκαιρίες επίλυσης του Κυπριακού για τις οποίες η διεθνής κοινότητα (στο σύνολό της, πλην Ρωσίας) είχε καταβάλει τεράστια προσπάθεια, η κυπριακή ηγεσία δεν έχει άλλη επιλογή από την περιφορά, εις το διηνεκές, των γνωστών ευχολογίων που έχουν πλέον ηλικία πενήντα ετών.

Η διχοτόμηση στην Κύπρο φαίνεται πως είναι οριστική. Την κύρια ευθύνη για την εδραίωσή της φέρει διαχρονικά η ελληνοκυπριακή ηγεσία – αλλά και η ελληνοκυπριακή κοινότητα που εξέλεγε ή ακολουθούσε αυτή την ηγεσία. Το μέλλον της ελληνοκυπριακής κοινότητας εμφανίζεται δυστυχώς άδηλο μακροπρόθεσμα. Αλλά η δυσχερής αυτή πραγματικότητα δεν θα καταστήσει όμηρό της την Ελληνική Δημοκρατία. Καλώς ή κακώς, η Κύπρος κείται μακράν – σήμερα μάλιστα, δυστυχώς, περισσότερο από ποτέ.

Ο Παναγιώτης Θανασάς είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ και πολίτης τόσο της Ελληνικής όσο και της Κυπριακής Δημοκρατίας