Οι κάλπες στο Ισραήλ και οι σχέσεις με Ελλάδα – Κύπρο

Από τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης τον περσινό Ιούνιο, οπότε και ανέλαβε καθήκοντα υπουργού Εξωτερικών ο Γιαΐρ Λαπίντ, η πολιτική που εφαρμόστηκε στις διεθνείς σχέσεις της χώρας επέφερε βαθιές τομές. Η ισραηλινή διπλωματία αναπροσάρμοσε τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ ως προς το Παλαιστινιακό και το Ιρανικό. Επικαιροποίησε τον συντονισμό με τη Ρωσία ως προς τον περιορισμό της ιρανικής διείσδυσης στη Συρία. Τάχθηκε υπέρ της Ουκρανίας, ενισχύοντας τους δεσμούς με το ΝΑΤΟ αλλά και τηρώντας τα προσχήματα μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Εμβάθυνε τις «Συμφωνίες του Αβραάμ». Βελτίωσε το κλίμα με την Ιορδανία. Προσεταιρίστηκε την Ινδία με τη στήριξη της Ουάσιγκτον. Και, τέλος, εξομάλυνε τις σχέσεις με την Τουρκία. Ενώ συνέβαιναν όλα αυτά, η αντιπολίτευση υπό τον Νετανιάχου δεν αντέδρασε, ούτε αντέτεινε εναλλακτικές. Μοναδική ηχηρή εξαίρεση αποτέλεσαν οι επικρίσεις κατά συγκεκριμένων όρων της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης με τον Λίβανο. Ο προεκλογικός τους χαρακτήρας όμως υπερκάλυψε την ουσία του περιεχομένου τους.

Με βάση αυτά τα δεδομένα λοιπόν, είτε ο Νετανιάχου σχηματίσει κυβέρνηση την επομένη των εκλογών, είτε σχηματιστεί κυβέρνηση ευρείας συνεργασίας αργότερα, είτε η παρούσα υπηρεσιακή κυβέρνηση θα συνεχίσει να διαχειρίζεται τις διεθνείς σχέσεις της χώρας έως ότου γίνουν οι… έκτες κατά σειρά εκλογές (τα πάντα είναι πιθανά!), δύσκολα αναιρούνται όσα πολλά συνέβησαν στην ισραηλινή εξωτερική πολιτική τους τελευταίους 16 μήνες της διακυβέρνησης Μπένετ – Λαπίντ.

Καμία διπλωματική κρίση δεν διαρκεί επ’ άπειρον, και αυτό είναι γνωστό σε Αθήνα και Λευκωσία. Κατά τη διακυβέρνηση Μπένετ – Λαπίντ, οι σχέσεις Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου διατηρήθηκαν στενές σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο. Η ισραηλινή πλευρά συνεχίζει να συμπίπτει με την ελληνική αντίληψη περί θαλασσίων ζωνών. Ως προς το Κυπριακό, ο υπουργός Εξωτερικών Γιαΐρ Λαπίντ καταδίκασε τις τουρκικές αυθαιρεσίες στη νεκρή ζώνη της Αμμοχώστου. Από την άλλη όμως, μετά την επαναπροσέγγιση με την Τουρκία, αναμένεται από το Ισραήλ να σεβαστεί τις δεσμεύσεις του, φανερές και μη, προκειμένου να διατηρηθεί η καλή ποιότητα του ελληνοϊσραηλινού περιφερειακού τριγώνου, που διαμορφώθηκε μόλις μία δεκαετία πριν.

Είναι γεγονός ότι ο τουρκικός παράγοντας είναι σε θέση να επηρεάζει ζητήματα καίρια για την ισραηλινή ασφάλεια: Από την εναλλαγή ισορροπιών στη Συρία, μέχρι τους διαύλους επικοινωνίας που διατηρεί η Αγκυρα με τη Μόσχα. Από τη δραστηριότητα της αντιπροσωπείας της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη μέχρι την επιρροή της τουρκικής ισλαμιστικής ρητορικής που είναι σε θέση να δράσει αποσταθεροποιητικά σε Γάζα και Δυτική Οχθη.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, βασικό ζητούμενο σε Αθήνα και Λευκωσία πρέπει να είναι αφενός η δυνατότητα πρόβλεψης δυσάρεστων εκπλήξεων στις σχέσεις τους με το Ισραήλ και αφετέρου η αποτελεσματική αντιμετώπιση κρίσεων εν τη γενέσει τους.

Πρωτότυπες λύσεις δεν χρειάζονται. Αρκεί να επισημανθεί ότι κατά την επίσκεψη του ισραηλινού προέδρου Χέρτσογκ στην Αγκυρα τον περασμένο Μάρτιο η σημαντικότερη απόφαση που υιοθετήθηκε ήταν η δημιουργία ενός «μηχανισμού αποτροπής κρίσεων», που θα αποτελείται από επιτελείς των δύο χωρών, καλούς γνώστες των κριτηρίων λήψεως αποφάσεων σε Ισραήλ και Τουρκία. Ηδη διακρίνονται τα αποτελέσματα αυτής της επιλογής.

Ως εκ τούτου, ένας αντίστοιχος, ταυτόσημος μηχανισμός «αποτροπής κρίσεων» (και δυσάρεστων εκπλήξεων) κρίνεται τώρα αναγκαίος όσο ποτέ και για το τρίγωνο Αθήνας – Λευκωσίας – Ιερουσαλήμ. Οι ελληνοϊσραηλινές σχέσεις δεν δοκιμάστηκαν στον χρόνο. Είναι καινούργιες. Και αποτελεί ευτύχημα ότι οι παρούσες συγκυρίες μπορούν ακόμη να διαψεύσουν μια δυσάρεστη προϊστορία δεκαετιών, γεμάτη σκιές και αναπάντητα ερωτήματα.

Ο δρ Γαβριήλ Χαρίτος είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και του ισραηλινού Ινστιτούτου Μπεν-Γκουριόν. Διδάσκει Ιστορία των Πολιτικών Σχέσεων Ελλάδας – Ισραήλ – Κύπρου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν του Ισραήλ