Δύει το άστρο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, με την πανδημία και την οικονομική κρίση έχουν αρχίσει να επιταχύνονται κοινωνικές δυναμικές οι οποίες παγιώνουν τον κοινωνικό μετασχηματισμό στην Τουρκία. Σημαντικό επακόλουθο αυτών είναι η ολοένα αυξανόμενη τάση «διαμαρτυρίας» του κόσμου προς την ισλαμική θρησκεία, εδραιώνοντας την τάση της προτεσταντοποίησης/εκκοσμίκευσης η οποία βασικά αναδύθηκε με την άνοδο του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) στην εξουσία το 2002. Φορέας αυτής της προτεσταντοποίησης αποτελεί η πολιτική προσωπικότητα του ηγέτη του κυβερνώντος κόμματος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, του οποίου η νοοτροπία τα πρώτα χρόνια όχι μόνο κατηύθυνε αλλά και διαμόρφωνε την κοινωνική ατζέντα, ανταποκρινόμενη πλήρως στον παλμό του μέσου Τούρκου. Ωστόσο μετά τα γεγονότα στο πάρκο Γκεζί το 2013, άρχισε σιγά σιγά να εγκαθίσταται η νοοτροπία της κριτικής από πλευράς του κόσμου στο πρόσωπο του Ερντογάν, ο οποίος παρά ταύτα, και με τη συγκρουσιακή πολιτική τακτική, κατάφερνε να επιτυγχάνει μεγάλα ποσοστά στις εκλογές. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια όμως η νοοτροπία αυτή του Ερντογάν ως πολιτικής προσωπικότητας έχει αρχίσει να υπολείπεται της κοινωνικής εξέλιξης, με αποτέλεσμα να κινείται πολιτικά αποκομμένος από την κοινωνία.

Από τη μία βλέπουμε έναν Ερντογάν να χρησιμοποιεί έναν πολιτικό λόγο παρωχημένο που δεν αγγίζει πλέον μεγάλα στρώματα του πληθυσμού. Από την άλλη, μετά τις τελευταίες προεδρικές εκλογές ο Ερντογάν έχει αποκτήσει την ιδιότητα του ιδρυτή της νέας Τουρκίας, όπου το κόμμα του έχει γίνει πλέον κρατικό κόμμα και διαμορφώνει τις νέες κατευθυντήριες γραμμές της Τουρκίας του 2023. Κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού, διαμορφώνει ο ίδιος την αντιπολίτευση, η οποία κινείται με βάση την ιδρυτική φιλοσοφία του κυβερνώντος κόμματος. Ενδεικτικό δε είναι το γεγονός ότι το κείμενο που υπέγραψαν οι έξι ηγέτες της αντιπολίτευσης θυμίζει σε πάρα πολλά σημεία το πρώτο πρόγραμμα του AKP.

Κομβικό σημείο για τις πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία θα αποτελέσουν οι συζητήσεις για το νέο σύνταγμα, όπου θα αποκρυσταλλωθεί το δίπολο Ρεπουμπλικανοί – Δημοκρατικοί, σύμφωνα με το αμερικανικό μοντέλο. Η συμμαχία Τζουμχούρ (Cumhur) θα είναι οι Ρεπουμπλικανοί, ενώ η συμμαχία της αντιπολίτευσης που ονομάζεται Μιλέτ (Millet) θα μετονομαστεί σε Δημοκρατικούς, εντάσσοντας και τους Κούρδους, οι οποίοι θα διαμοιραστούν στα δύο κόμματα.

Εκτιμώ ότι η πολιτική προσωπικότητα που θα ηγηθεί των Δημοκρατικών θα είναι ο Νουμάν Κουρτουλμούς, αντιπρόεδρος στο ΑΚΡ, ο οποίος ναι μεν από τη μία στηρίζει τις νέες κόκκινες γραμμές, από την άλλη όμως αναπτύσσει μια πολιτική ρητορική ταυτιζόμενος σε πολλά σημεία με τη ρητορική των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Επομένως το διακύβευμα στις επερχόμενες προεδρικές εκλογές στην Τουρκία, τον Ιούνιο του 2023, δεν θα είναι αν η Τουρκία θα επιστρέψει στην προεδρευομένη Δημοκρατία ή όχι, αλλά αν θα είναι ο Ερντογάν και πάλι υποψήφιος. Καθότι αποκομμένος από την κοινωνία δεν αφουγκράζεται τον παλμό του μέσου Τούρκου, ενώ περίπου 6 εκατομμύρια νέοι θα ψηφίσουν για πρώτη φορά και η συντριπτική πλειονότητα, αν και προέρχεται από τον συντηρητικό χώρο, δεν θα τον ψηφίσει για πρόεδρο.

Οι συζητήσεις για το νέο Σύνταγμα, που πρέπει να ξεκινήσουν πριν από τις εκλογές του 2023, θεωρώ ότι θα αποτελέσουν την αντίστροφη μέτρηση για να μην είναι ο Ερντογάν υποψήφιος για την προεδρία της Δημοκρατίας το 2023.

Ο Χρήστος N. Τεάζης είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Αγκυρας