Ιάννης Ξενάκης, ο στοχαστής της τέχνης

«Προσπάθησα να δημιουργήσω μια νέα γλώσσα συνδυάζοντας την επιστήμη με την τέχνη, ώστε να μπορώ να αισθάνομαι, να φιλοσοφώ και να σκέφτομαι με τους ήχους». Ετσι συνόψιζε ο Ιάννης Ξενάκης την τέχνη του και τη λειτουργία της. Και αυτό είναι ένα από τα σημεία όπου, για τον Αλέξανδρο Γιοβάνο, συμπυκνώνεται η ουσία της δημιουργίας του. Ο σημαντικός σολίστας θα παρουσιάσει στις 20 Μαΐου τα έργα για κρουστά «Rebonds» (1987-88), «Okho» (1989), «Κασσάνδρα» (1987), «Ψάπφα» (1975) μαζί με τον βαρύτονο Μάρτιν Γκέρκε και το σύνολο Elbtonal Percussion στο πλαίσιο του αφιερώματος στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του πρωτοπόρου της μουσικής. Είκοσι ένα χρόνια μετά τον θάνατό του, λέει ο διεθνώς αναγνωρισμένος κρουστός, ο Ξενάκης παραμένει «ένα αίνιγμα, καθώς οι αναφορές του στην ελληνική μυθολογία και στους στοχαστές της κλασικής αρχαιότητας, που διαμορφώνουν τη φιλοσοφική του προσέγγιση στο μουσικό υλικό, συνδυάζονται με έναν αρχιτεκτονικό ηχητικό κόσμο όπου συνυπάρχουν η θεωρία των πιθανοτήτων, οι αλγόριθμοι και οι λογάριθμοι. “Ολα είναι αριθμοί” διακήρυττε, και όμως η βαθιά γνώση των κειμένων της αρχαιότητας τον οδηγεί – και εμάς – σε έναν κόσμο αντικειμενικής υποκειμενικότητας, όπου η φιλοσοφική προσέγγιση απαιτεί από τον δημιουργό να επανεφεύρει τον εαυτό του αρνούμενος προηγούμενες θεωρίες και νόμους, τόσο καθιερωμένους όσο και δικούς του».

Το αφιέρωμα ξεκινά με τη νέα χορογραφική προσέγγιση της καλλιτεχνικής διευθύντριας της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού του Ωδείου Αθηνών Λίλας Ζαφειροπούλου στο νεωτερικό μπαλέτο του Ξενάκη «Κράανεργ» (7, 8/5) σε συνεργασία με το σύνολο Corporis Miracula, την Black Page Orchestra υπό τη διεύθυνση του Αϊτονι Τσάμπα και τη συμμετοχή σπουδαστών της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού της ΕΛΣ και της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού του Ωδείου Αθηνών.

Στις 22 Μαΐου τη σκυτάλη παίρνει ο σολίστ του πιάνου Στέφανος Θωμόπουλος, ο οποίος, στην παράσταση «Απαντα για σόλο πιάνο», θα παρουσιάσει: «Τρία ανέκδοτα κομμάτια» (1949-50), «Εξι τραγούδια» (1950-51), «Ερμα» (1960-61), «Mists» (1981), «à r.» (1987), «Ευρυάλη» (1973). Τα έργα αυτά, επισημαίνει, αφορούν τη νεότητα του συνθέτη. «Αν δεν κάνω λάθος, κάποια δεν έχουν παιχτεί ποτέ στην Ελλάδα: έργα που βρήκα πριν μερικά χρόνια σε οικογενειακά αρχεία, που ο Ξενάκης συνέθεσε κατά τη διάρκεια των σπουδών του, εμπνευσμένα κατά κύριο λόγο από την ελληνική παραδοσιακή μουσική ή τη μουσική του Μπάρτοκ, που βρίσκονται πολύ μακριά από τη μουσική που συνέθεσε αργότερα. Ο Ξενάκης υπήρξε κάτι πολύ παραπάνω από απλά ένας ακόμη συνθέτης της avant-garde του 20ού αιώνα: μαζί με καλλιτέχνες όπως ο Claude Debussy, ο Vassily Kandinsky, ο Marcel Duchamp, ο Alfred Hitchcock, ο Le Corbusier, ο Andy Warhol, υπήρξε κατά τη γνώμη μου ένας από τους πραγματικούς στοχαστές-φιλοσόφους της τέχνης, που υπέδειξαν και ξεκλείδωσαν πόρτες που πριν δεν γνωρίζαμε καν την ύπαρξή τους».

ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Το Φεστιβάλ κλείνει στις 26 Μαΐου με την ερμηνεία των έργων «Πλεκτό» (1993), «Και» (1995), «Ιχώρ» (1978), «Ανακτορία» (1969), «Ακανθος» (1977) από το δραστήριο dissonArt ensemble με έδρα τη Θεσσαλονίκη – μουσική διεύθυνση Γιοχάννες Καλίτσκε, Ηλέκτρα Πλατιοπούλου, μεσόφωνος. Οπως εξηγεί το ιδρυτικό μέλος του συνόλου σύγχρονης μουσικής Λενιώ Λιάτσου: «Δεν θα μπορούσε να λείπει η μουσική του Ιάννη Ξενάκη. Θα παρουσιάσουμε ένα πρόγραμμα έργων του συνθέτη για οργανικό σύνολο που δρασκελίζει τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του δημιουργικού του βίου. Συγκεκριμένα θα ακουστούν το περίτεχνο και διάφανο “Πλεκτό”, το πυκνό αντιστικτικό “Και”, το διάσημο τρίο “Ιχώρ”, το ηχοχρωματικά περιπετειώδες έργο “Ανακτορία”. Η συναυλία θα ολοκληρωθεί με το έργο “Ακανθος”, μία από τις μελωδικότερες συνθέσεις του Ξενάκη, η γραφή της οποίας συμπλέκει με τρυφερό και οργανικό τρόπο τη γυναικεία φωνή (το μέρος της οποίας αναλαμβάνει εδώ η πολυσχιδής μεσόφωνος με διεθνή δραστηριότητα Ηλέκτρα Πλατιοπούλου). H ζωντανή ακρόαση των έργων του Ξενάκη συνιστά μία εμπειρία: Η μουσική του επιτρέπει στους ακροατές της να γίνουν μάρτυρες σεισμικών γεγονότων από κοντά, να βρεθούν στη μέση μιας μουσικης πράξης κοσμικής έντασης».

info

Εναλλακτική Σκηνή Λυρική (ΚΠΙΣΝ), 7-8, 20, 22, 26/5. Προπώληση: 2130885700, www.ticketservices.gr