Ποιοι αντιδρούν και ποιοι στηρίζουν την άρση της πατέντας εμβολίων

Διχάζει η πρόταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περί κατάργησης της πνευματικής ιδιοκτησίας για τα εμβόλια κατά του Covid-19, με στόχο να επιταχυνθεί η παραγωγή και η παγκόσμια διανομή τους. Ηδη τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία έχουν υιοθετήσει την πρόταση της άρσης της πατέντας, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει «έτοιμη να συζητήσει», χωρίς εντούτοις να λείπουν οι ενστάσεις και οι δεύτερες σκέψεις. Την ίδια ώρα σε ανάρτησή του στο Facebook, ο καθηγητής Πολιτικής της Υγείας στο LSE, Ηλίας Μόσιαλος, υπενθυμίζει ότι «τον Απρίλιο του 2020 με άρθρο μου στους Times του Λονδίνου έθεσα για πρώτη φορά παγκόσμια την αναγκαιότητα της μαζικής παραγωγής εμβολίων για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Είχα τονίσει ότι αυτό δεν θα επιτευχθεί αν δεν γίνει άρση της πνευματικής ιδιοκτησίας (με αντίστοιχη αποζημίωση των εταιρειών που θα ανακαλύψουν εμβόλια γιατί διαφορετικά δεν θα υπάρχουν κίνητρα για την ανακάλυψη νέων εμβολίων) και τη μεταφορά τεχνογνωσίας σε άλλες εταιρείες που έχουν παραγωγικές δυνατότητες». Εκείνη την περίοδο την τοποθέτησή του αυτή υπερασπίστηκε η ελληνική κυβέρνηση αλλά και η αντιπολίτευση, χωρίς όμως κάποιο άμεσο αντίκρισμα. Δεκατρείς μήνες μετά, ωστόσο, το ζήτημα της άρσης της πατέντας επανέρχεται δυναμικά στο τραπέζι των συζητήσεων και συνεπακόλουθα αποτελεί κεντρικό θέμα και στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο Πόρτο, που ξεκίνησε χθες και συνεχίζεται σήμερα.

Υπέρ της κατάργησης. Στο πλαίσιο αυτό ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκηςαναμένεται να ταχθεί εκ νέου υπέρ της άρσης της πατένταςστη Σύνοδο της Πορτογαλίας. Την άποψή του την είχε, άλλωστε, διατυπώσει στις 4 Μαΐου 2020 στη διάσκεψη δωρητών κατά του κορωνοϊού, στο πλαίσιο της διεθνούς πρωτοβουλίας Coronavirus Global Response. Χαρακτηριστικές των προθέσεων ήταν και οι τοποθετήσεις κυβερνητικών πηγών ήδη από το πρωί της Παρασκευής πως παραμένει ζητούμενο η ανάγκη να μειωθεί το χάσμα ανάμεσα στις αναπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες. Εν τω μεταξύ, o δρ Ουγούρ Σαχίν, επικεφαλής της BioΝTech, είχε τοποθετηθεί νωρίτερα επ’ αυτού με επιχειρήματα που δεν σχετίζονται με την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά με τα επιστημονικά και πρακτικά δεδομένα. Ολοι θέλουν το εμβόλιο και ζητούμενο είναι να επιταχυνθεί η παραγωγή του. Το πρόβλημα αυτό δεν λύνεται με διάθεση της πατέντας, η οποία στηρίζεται σε εμπειρία τουλάχιστον μιας 20ετίας, λέει. Μόνον για να μεταφερθεί η τεχνογνωσία σε κάποιον άλλο απαιτείται πάνω από ένας χρόνος μέχρι την παραγωγή του εμβολίου. Ο Σαχίν και η BioΝTech επέλεξαν άλλο δρόμο. «Εχουμε πάνω από 30 εταίρους μέχρι στιγμής με τους οποίους συνεργαζόμαστε, διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε να φτάσουμε τα 3 δισ. δόσεις εμβολίου. Μεταξύ αυτών είναι μεγαθήρια της φαρμακοβιομηχανίας όπως οι Sanofi και Novartis, αλλά και μικρότερες εταιρείες που προμηθεύουν πρώτες ύλες. Η απελευθέρωση της πατέντας δεν είναι λύση», λέει ο Σαχίν. Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί, είναι μία άναρχη παραγωγή εμβολίων χωρίς εγγύηση της ποιότητας. «Το εμβόλιο που θα φτάσει στην Αφρική πρέπει να είναι το ίδιο με το εμβόλιο της Ευρώπης. Δεν θέλουμε ένα εμβόλιο μειωμένης ποιότητας στην Αφρική», λέει ο επικεφαλής της BioΝTech. Για αυτό, άλλωστε, είναι σε συνομιλίες με οργανισμούς, ώστε να δοθούν άδειες παραγωγής εμβολίου μόνον σε πιστοποιημένες εταιρείες.

Φαρμακοβιομηχανίες. Αντίστοιχα και ο διευθύνων σύμβουλος του αμερικανικού κολοσσού της Pfizer, Αλμπερτ Μπουρλά, στρέφεται κατά της απόφασης των ΗΠΑ να στηρίξουν την άρση των πατεντών για τα εμβόλια, αναφέροντας ότι θα ήταν προτιμότερο να αυξηθεί η παραγωγή στις υπάρχουσες μονάδες.

Επιπλέον, η Διεθνής Ομοσπονδία Φαρμακοβιομηχανιώνχαρακτήρισε την απόφαση των ΗΠΑ «απογοητευτική», υπογραμμίζοντας πως «μια προσωρινή άρση είναι η κοινή αλλά λάθος απάντηση σε ένα σύνθετο πρόβλημα». Εξάλλου, ένας από τους προβληματισμούς που εκφράζουν οι εκπρόσωποι του κλάδου είναι ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να παραδώσει νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνολογία messenger RNA, σε χώρες όπως ηΚίνακαι η Ρωσία.