«Ψαλμοί» {LF}στη μετάφραση της Ανθής Λεούση

Δεν θυμάμαι την πρώτη φορά που αναζήτησα τη μετάφραση των στίχων. Θυμάμαι, όμως, τον ρυθμό που έπρεπε με κάποιον τρόπο να διαφυλαχθεί στο – μετεφηβικό – συναισθηματικό αρχείο: «επί ύδατος αναπαύσεως εξέθρεψέν με/ την ψυχήν μου επέστρεψεν», «εάν γαρ και πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου». Το μέγεθος του πολιτισμικού αντίκτυπου που έκλεινε μέσα του ο Ψαλμός 22 (23 στην αρίθμηση του εβραϊκού κειμένου) θα αποκαλυπτόταν έκτοτε σταδιακά. Από την ταινία «Full metal jacket» του Κιούμπρικ, όπου ακουγόταν, ως την ανατροπή των στίχων στο «Sheep» των Pink Floyd και την αναφορά στην «κοιλάδα του θανάτου» στο «Gangsta’s Paradise» του Coolio, έναν ύμνο της ραπ για τη γενιά του 1990 («As I walk through the valley of the shadow of death»).

Ο συγκεκριμένος Ψαλμός είναι ένα από τα συνολικά 150 θρησκευτικά ποιήματα του Ισραήλ, που συγκροτήθηκαν σε συλλογή από τη συνένωση μικρότερων. Η νεότερη μετάφρασή τους περιέχεται πλέον στην έκδοση του «Αρτου Ζωής» («Ψαλμοί»), στη μετάφραση της Ανθής Λεούση και επιμέλεια του Νίκου Αναστασόπουλου. Οπως επισημαίνει στο σύντομο σημείωμά του: «Κατά τη σύγχρονη έρευνα η πατρότητα των ψαλμών δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί αποκλειστικά σε έναν ποιητή και η αναφορά στα συγκεκριμένα πρόσωπα (σ.σ.: Δαβίδ, Ασάφ, Αιμάν, Αιθάν, Μωυσής, Αγγαίος, Ζαχαρίας) θα πρέπει να ερμηνευτεί σε συνάρτηση με την ιστορία της συγκρότησης του βιβλίου από επιμέρους συλλογές». Η έκδοση προστίθεται στη σειρά με καινούργιες μεταφράσεις, όπου ήδη κυκλοφορούν οι «Επιστολές Ιωάννου» (μτφ. Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος) και «Σοφία Σολομώντος» (μτφ. Κώστας Ανδρουλιδάκης).

Η μετάφραση της Λεούση σέβεται τη συμπύκνωση του πρωτοτύπου και επιλέγει προσεκτικά «λύσεις» για να ταιριάξουν με το ιδίωμα. Στον Ψαλμό 23, για να κλείσουμε όπως ξεκινήσαμε, ο κανόνας είναι η προσομοίωση σε ένα βουκολικό περιβάλλον. Ενδιαφέρον έχει η λέξη «στάλισε», που χρησιμοποιείται για κοπάδια που μένουν ακίνητα, συνήθως σε σκιερό τόπο, και φυσικά η θετική σημασία του ρήματος «καταδιώξεται», που εδώ σημαίνει «συντροφεύει»:

Ο Κύριος με βγάζει στη βοσκή, και τίποτε δεν θα μου λείψει

Σε τόπο χλοερό, εκεί με στάλισε,

με ανάθρεψε δίπλα σε δροσερό νερό,

συνέφερε την ψυχή μου.

Με οδήγησε στα μονοπάτια της δικαιοσύνης

για το όνομά του.

Γιατί ακόμα και να πορευτώ μέσα από τη σκιά του θανάτου,

δεν θα φοβηθώ κακό, αφού εσύ είσαι μαζί μου·

το ραβδί σου και η γκλίτσα σου, αυτά με παρηγόρησαν.

Τραπέζι μου ετοίμασες, μπροστά στους τυράννους μου·

άλειψες με λάδι το κεφάλι μου,

και το ποτήρι σου μεθάει γιατί είναι το πιο δυνατό πιόμα.

Και το έλεός σου θα με συντροφεύει όλες τις μέρες της ζωής μου,

και το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου μέρες αμέτρητες.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ