Τα ρομπότ, ο Σωκράτης και οι επιλογές των ανθρώπων

Από τα ρομπότ-εραστές και τους υπολογιστές που κάνουν ιατρικές διαγνώσεις, έως τις μηχανές που αποφασίζουν ποιος θα προσληφθεί σε μια επιχείρηση και τους αλγόριθμους που νοθεύουν τη βούληση των ψηφοφόρων, οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης ευαγγελίζονται έναν καινούργιο κόσμο – καλύτερο ή χειρότερο. Πρέπει να φοβόμαστε ή να δοξάζουμε τη νέα τεχνολογία; Ο διακεκριμένος ελληνοαυστραλός επιστήμονας Τζον Τασιούλας θα γίνει τον Οκτώβριο ο πρώτος διευθυντής του Ινστιτούτου για την Ηθική στην Τεχνητή Νοημοσύνη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ», ο έως σήμερα καθηγητής Πολιτικής, Φιλοσοφίας και Δικαίου στο King’s College, παιδί Ελλήνων που μετανάστευσαν στην Αυστραλία τη δεκαετία του 1960, μιλά για τα οφέλη και τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, την ανοσία αγέλης, τα ηθικά ζητήματα που εγείρει η αντιμετώπιση του κορωνοϊού, αλλά και τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Γιατί χρειαζόταν η δημιουργία ενός ινστιτούτου για την ηθική στην τεχνητή νοημοσύνη; Ποιοι είναι οι στόχοι σας;

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να μετασχηματίσει όλους τους βασικούς τομείς της ανθρώπινης ζωής: την εκπαίδευση, τη δικαιοσύνη, την υγεία, την πολιτική. Προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις και να αξιοποιήσουμε τις ευκαιρίες που δημιουργεί, πρέπει να ανατρέξουμε στο θεμελιώδες ερώτημα του Σωκράτη: «Πώς πρέπει να ζήσω;». Το Ινστιτούτο δημιουργήθηκε για να συμβάλει στην εισαγωγή της σαφήνειας και της αυστηρότητας της φιλοσοφικής έρευνας – και της ανθρωπιστικής έρευνας γενικότερα – στη συζήτηση για την ηθική στην τεχνητή νοημοσύνη.

Οσο εξαπλώνεται η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης τόσο περισσότερα ηθικά ζητήματα ανακύπτουν. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι απειλείται η δημοκρατία. Τι γνώμη έχετε;

Δεν πρέπει να ανησυχούμε για την ίδια την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά για τις επιλογές που κάνουμε εμείς οι άνθρωποι για το αν και πώς θα τη χρησιμοποιήσουμε. Πρέπει να προσεγγίσουμε τα ηθικά ζητήματα με ευαίσθητο τρόπο και ανά τομέα. Αλλο είναι η αλγοριθμική λήψη αποφάσεων για τη διάγνωση του καρκίνου και άλλο για την καταδίκη εγκληματιών.

Ποιος είναι υπεύθυνος για τις αποφάσεις της τεχνητής νοημοσύνης; Πώς θα ρυθμιστεί αυτό το πεδίο;

Σε μια δημοκρατική κοινωνία, ο δήμος, η πολιτεία, είναι υπεύθυνοι για τον τρόπο ρύθμισης μιας εξαιρετικά παρεμβατικής τεχνολογίας όπως αυτή. Ωστόσο, ο νόμος δεν αρκεί από μόνος του ως ρυθμιστικό εργαλείο. Πάρτε ως παράδειγμα τα «κοινωνικά ρομπότ» που κρατούν συντροφιά ή προσφέρουν σεξ σε μοναχικούς ανθρώπους. Ενα ερώτημα είναι αν πρέπει να επιτραπεί η κατασκευή και η πώλησή τους. Ενα βαθύτερο ερώτημα είναι τι στάση θα κρατήσουμε, ως κοινωνία, απέναντι στην ιδέα ότι κάποιος θα αγοράσει ένα ρομπότ για να κρατά συντροφιά στην ηλικιωμένη μητέρα του. Και, φυσικά, υπάρχει το ερώτημα της ατομικής συνείδησης: θα αγοράσω ρομπότ στην ηλικιωμένη μητέρα μου αντί να περνάω εγώ χρόνο μαζί της;

Πολλοί φοβούνται ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα οδηγήσει τους ανθρώπους στην ανεργία. Πρέπει να ανησυχούμε;

Ορισμένοι από τους φόβους που εκφράζονται μου φαίνονται υπερβολικοί, άλλοι είναι βάσιμοι. Υπάρχει η ανησυχία ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να λάβουν λανθασμένες ή μεροληπτικές αποφάσεις. Υπάρχει ο φόβος ότι θα ζούμε σε έναν «απάνθρωπο» κόσμο όπου οι σημαντικές αποφάσεις, όπως η πρόσληψη υπαλλήλων ή η καταδίκη εγκληματιών, θα λαμβάνονται από μηχανές. Υπάρχει και ο φόβος της ανεργίας. Αυτό που με ενδιαφέρει ιδιαίτερα είναι ο τρόπος με τον οποίον η τεχνητή νοημοσύνη σχετίζεται με το ευρύτερο ζήτημα της αξίας της εργασίας. Μπορούν οι άνθρωποι να ζήσουν μια καλή ζωή που δεν επικεντρώνεται στην εργασία; Θα μπορούσαν το παιχνίδι, η φιλία, η θρησκεία ή κάποιος άλλος συνδυασμός αξιών να γίνουν το επίκεντρο του ευ ζην σε έναν κόσμο χωρίς δουλειά;

Οι εφαρμογές ιχνηλάτησης φορέων του κορωνοϊού εγείρουν ανησυχίες για την ιδιωτικότητα. Τι κόστος συνεπάγεται το μότο ορισμένων κυβερνήσεων «κάνουμε ό,τι μας λέει η επιστήμη»;

Η επωδός αυτή είναι βαθιά παραπλανητική, όταν μιλάμε για πολιτικές αποφάσεις. Δεν μπορείς να αποφασίσεις πώς θα επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της προστασίας της ιδιωτικότητας και της καταπολέμησης μιας πανδημίας απλώς «κάνοντας ό,τι λέει η επιστήμη». Οταν οι πολιτικοί μας λένε ότι «κάνουν ό,τι τους λέει η επιστήμη» θα πρέπει να ψάξουμε εάν προσπαθούν να κρύψουν αμφιλεγόμενες επιλογές τους ή να ρίξουν την ευθύνη γι’ αυτές στην επιστημονική κοινότητα. Η αντιμετώπιση του κορωνοϊού έθεσε καίρια ερωτήματα σχετικά με την ποιότητα διακυβέρνησης ακόμη και σε ώριμες δημοκρατίες όπως η Βρετανία και οι ΗΠΑ. Για παράδειγμα, κατά πόσον επιλογές όπως η αρχική συζήτηση για την ανοσία αγέλης έγιναν με διαφάνεια. Η καλή άσκηση πολιτικής πρέπει να στηρίζεται και στην ηθική, όχι μόνο στην επιστήμη.

Είστε υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα. Τι ηθικό υπόβαθρο έχει το αίτημα της Ελλάδας; Υπάρχει κάτι ανήθικο στην επιλογή της Βρετανίας να κρατά τα Γλυπτά στο Λονδίνο;

Δεδομένου του βαθιά αμφισβητούμενου τρόπου με τον οποίο τα Γλυπτά αποκτήθηκαν από τη Βρετανία, υπήρχαν ανέκαθεν αδιάσειστα ηθικά επιχειρήματα για την επιστροφή τους. Μετά την ανέγερση του υπέροχου Μουσείου Ακρόπολης, τα επιχειρήματα είναι τόσο ισχυρά ώστε όσοι επιμένουν στο να παραμείνουν τα Γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο σχεδόν εξευτελίζονται. Ο βρετανικός λαός το καταλαβαίνει αυτό, αλλά δυστυχώς η ελίτ, η οποία φοβάμαι ότι σε μεγάλο βαθμό είναι εγωκεντρική, εξακολουθεί να αντιστέκεται. Ελπίζω, ωστόσο, ότι η Βρετανία θα επιστρέψει τα Γλυπτά εγκαίρως για τον εορτασμό των 200 ετών ανεξαρτησίας της Ελλάδας του χρόνου.