Το 1968 έρχεται συχνά στο μυαλό των Αμερικανών τελευταία – ήταν κι εκείνη μια χρονιά διαδηλώσεων, βίας και αναταραχής που φαινόταν να διχάζει τις ΗΠΑ. Αλλά υπάρχουν και διαφορές. «Αυτή η χρονιά είναι χειρότερη από το 1968», λέει ο Ρίτσαρντ Χάας, πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων. «Και δεν έχει τελειώσει ακόμα!».
Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν αρκετές ομοιότητες. Οι διαδηλώσεις των τελευταίων μηνών στις ΗΠΑ συγκρίνονται σε μαζικότητα μόνο με εκείνες του 1968, όπως και ο ρατσισμός και η αστυνομική βία που βλέπουμε σήμερα. Και τις δύο χρονιές πόλεις κάηκαν και η αστυνομία επέβαλε απαγόρευση κυκλοφορίας. Και τις δύο φορές ήταν «νομοταγείς» Ρεπουμπλικανοί που υπόσχονταν να βάλουν τέλος στη βία.
«Το 1968 ήταν μαύροι ηγέτες, διαδηλωτές και ακτιβιστές που ακόμα προσπαθούσαν να κάνουν τη λευκή Αμερική να κατανοήσει τι συμβαίνει με τη μαύρη Αμερική», λέει στο «Axios» ο Μαρκ Αντονι Νιλ, επικεφαλής του Τμήματος Αφρικανικών και Αφροαμερικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Duke. «Αυτή τη φορά η πρόκληση δεν είναι να καταλάβει η λευκή Αμερική, αλλά να την κάνουμε να νοιαστεί».
Ευτυχώς, μέχρι τώρα, το 2020 δεν ήταν χρονιά πολέμου και δολοφονιών – δύο βασικές διαφορές που οδηγούν αρκετούς ιστορικούς να καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το 1968 ήταν χρονιά μεγαλύτερης αναταραχής. Οπως γράφει στο «Atlantic» ο Τζέιμς Φάλοους, το 1968 «υπήρχε ο πόλεμος του Βιετνάμ και ο πανταχού παρών φόβος της επιστράτευσης. Ηταν διαφορετικά και πολύ χειρότερα».
Παρ’ όλα αυτά, το 2020 κατόρθωσε να μας σοκάρει. Κυρίως για τις διαφορές του. Διότι βρισκόμαστε στο μέσο μιας πανδημίας με πάρα πολλούς νεκρούς – ο αριθμός των ατόμων που έχασαν τη ζωή τους στις ΗΠΑ από Covid-19 μέσα σε τέσσερις μήνες είναι διπλάσιος από τον αριθμό εκείνων που σκοτώθηκαν όλα τα χρόνια του πολέμου του Βιετνάμ, παρατηρεί ο Χάας. Επίσης εκατομμύρια άτομα έχουν οδηγηθεί στην ανεργία. Ολα καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο στα κοινωνικά μέσα και στα ειδησεογραφικά δίκτυα. Ναι, όλοι είδαμε τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ χάρη στο βίντεο. Αλλά παρακολουθούμε ζωντανά και όταν ξεσπούν επεισόδια ή όταν η αστυνομία ρίχνει δακρυγόνα για να διαλύσει τους διαδηλωτές.
Το να αντιμετωπίζεις τη βία των διαδηλωτών ως εσωτερική τρομοκρατία – όπως υποσχέθηκε να κάνει ο υπουργός Δικαιοσύνης Ουίλιαμ Μπαρ – μπορεί να θεωρηθεί επικίνδυνος παραλληλισμός με άλλες χώρες. Το κάνουν αυταρχικοί ηγέτες όπως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Βλαντίμιρ Πούτιν για να περιορίσουν την αντιπολίτευση ή για να παραλύσουν κινήματα που προασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η στοχοποίηση δημοσιογράφων από την αστυνομία, κάποιες φορές και από τους διαδηλωτές, γίνεται σε πρωτοφανή κλίμακα – ρεπόρτερ και οπερατέρ συλλαμβάνονται, πυροβολούνται με πλαστικές σφαίρες, ξυλοκοπούνται από αστυνομικούς.
Σε μια τέτοια στιγμή, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών υποδαυλίζει την ένταση αντί να προσπαθεί να την καταλαγιάσει. Τόσο ο Τραμπ όσο και ο Ρίτσαρντ Νίξον είχαν σύνθημα το «νόμος και τάξη», απευθυνόμενοι σε Αμερικανούς που είχαν κουραστεί από τη βία και τις διαδηλώσεις, ενώ και άλλοι πρόεδροι χρησιμοποίησαν τον νόμο του 1807 για να στείλουν την εθνοφρουρά σε πόλεις. Ομως υπάρχει μόνο ένας πρόεδρος ο οποίος δήλωσε ότι «όταν αρχίζουν οι λεηλασίες, αρχίζουν οι πυροβολισμοί» και που, για να πάει να φωτογραφιστεί σε εκκλησία, έβαλε αξιωματικούς να διαλύσουν βίαια ειρηνικούς διαδηλωτές.
«Ακόμα και με τα τόσα μειονεκτήματά του, ο Λίντον Τζόνσον ήταν πρόεδρος και όχι, όπως ο Τραμπ, προβοκάτορας», σχολιάζει ο ιστορικός Τζον Μίτσαμ. «Ο Τζόνσον το 1968 ήταν λάθος για τον πόλεμο, αλλά πίστευε ότι η εθνική ενότητα είναι κάτι καλό». Ακόμα και ο Νίξον συναντήθηκε με διαδηλωτές εναντίον του πολέμου του Βιετνάμ, στο άγαλμα του Λίνκολν, μια νύχτα του 1970.
Υπάρχει και ένα δίδαγμα απ’ όλα αυτά. Το 1968, τη χρονιά των μεγάλων ταραχών, ο Ρίτσαρντ Νίξον και ο Τζορτζ Γουάλας (ο ρατσιστής κυβερνήτης της Αλαμπάμα, που ήταν ανεξάρτητος υποψήφιος για την προεδρία) συγκέντρωσαν το 57% της λαϊκής ψήφου.
