Δύσκολα μπορεί να κατηγορήσει κανείς τα γκαργκόιλ. Εκατόν εβδομήντα πέντε χρόνια προστάτευαν την Παναγία των Παρισίων από πολέμους, ακραία καιρικά φαινόμενα και τουρίστες. Και θα μπορούσε να πει κανείς ότι το ίδιο κατάφεραν να κάνουν, παρά την ασφυκτική πίεση που δέχθηκαν, και πριν από έναν χρόνο, στις 15 Απριλίου, όταν μια πυρκαγιά κόντεψε να καταστρέψει έναν από τους διασημότερους καθεδρικούς ναούς στον κόσμο. Η φωτιά ξέσπασε νωρίς το απόγευμα, στη στέγη της Νοτρ Νταμ, προκαλώντας παγκόσμιο σοκ και οδύνη. Ιερείς και πυροσβέστες έτρεξαν να σώσουν ό,τι μπορούσε να σωθεί. Αρκετά κειμήλια από το εσωτερικό του ναού γλίτωσαν. Και η Παναγία των Παρισίων έμεινε όρθια. Ενα σημαντικό κομμάτι της οροφής της, όμως, καθώς και το γοτθικό της βέλος κατέρρευσαν.
Ο θρύλος θέλει τα γκαργκόιλ να αποτρέπουν αυτού του είδους τα πράγματα. Και η Νοτρ Νταμ έχει μερικά από τα διασημότερα γκαργκόιλ ολόκληρης της Ευρώπης, αν και τα γκροτέσκα αυτά πλάσματα, μαζί με τον θρύλο που τα συνοδεύει, κατάγονται από τη Ρουέν: μέσα του 7ου αιώνα, ένα φτερωτός δράκος που τον ονόμαζαν Gargouille έβγαζε φωτιές από το στόμα και κατέστρεφε τις σοδειές και σκότωνε τους χωρικούς. Ομως ένας ιερέας, ο μετέπειτα Αγιος Ρωμανός, κατάφερε με τη βοήθεια ενός καταδίκου και τον αιχμαλώτισε και τον μετέφερε στην πλατεία της πόλης, όπου έριξαν τον δράκο στην πυρά. Μόνο το κεφάλι του δεν μπόρεσε να καεί εξαιτίας της πύρινης ανάσας του. Η κεφαλή του στη συνέχεια τοποθετήθηκε στους τοίχους του νεόκτιστου καθεδρικού της πόλης προκειμένου να τρομάζει τα κακά πνεύματα και τελικά άρχισε να τρέχει μέσα της η βροχή. Ανάλογες ζωόμορφες υδρορροές εμφανίστηκαν σύντομα σε πολλές καθολικές εκκλησίες ανά την Ευρώπη.
Γκαργκόιλ και χίμαιρες και θρύλοι και ιστορία: σε ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ ο συγγραφέας Κεν Φόλετ διατρέχει τα εννιακόσια χρόνια που χωρίζουν την κατασκευή της Νοτρ Νταμ από την ημέρα που κόντεψε να καταρρεύσει. Ξεκινάει με την πυρκαγιά, μια σκηνή με καλύτερο τέλος από εκείνη την οποία είχε πλάσει μυθιστορηματικά ο ίδιος στο μπεστ σέλερ που κυκλοφόρησε το 1989 με τίτλο «Οι Στυλοβάτες της Γης» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Bell). Κατόπιν όμως επιστρέφει στο 1163, τη χρονιά που ο επίσκοπος Μορίς ντε Σουλί αποφάσισε πως χρειαζόταν μια μεγαλύτερη εκκλησία, και ακολουθεί την ιστορία της Νοτρ Νταμ από το 1260, όταν απέκτησε την πρώτη μορφή της, μέχρι το 1831, όταν ο Βικτώρ Ουγκώ δημοσίευσε τη θρυλική πια ιστορία του Κουασιμόδου και της Εσμεράλντας με το προφητικό απόσπασμα για μια φριχτή πυρκαγιά στον ναό, και το 1844, όταν ο αρχιτέκτονας Εζέν Βιολέ-λε-Ντικ ξεκίνησε τα έργα αποκατάστασης που πρόσθεσαν στη Νοτρ Νταμ το μοντέρνο της βέλος και τις γοητευτικές της χίμαιρες, και τις 26 Αυγούστου του 1944, μία μέρα μετά την απελευθέρωση της Γαλλίας, όταν ο στρατηγός Ντε Γκολ, επικεφαλής μιας νικηφόρας παρέλασης από την Αψίδα του Θριάμβου, έφτασε στη Νοτρ Νταμ, μπήκε στον καθεδρικό ναό και έψαλλε τόσο δυνατά μαζί με το συγκεντρωμένο πλήθος, που οι ήχοι της δοξολογίας ξεχύθηκαν έξω από τις πύλες με τα περίτεχνα γλυπτά, στους δρόμους της πόλης.
Οπως σημειώνει στο «New Yorker» η Κέισι Κεπ, το βιβλίο «Νοτρ Νταμ: Μια σύντομη ιστορία της σημασίας των καθεδρικών» («Notre-Dame: A Short History of the Meaning of Cathedrals», εκδ. Viking) έρχεται να μας θυμίσει πως η αλλαγή είναι αναπόσπαστο κομμάτι μιας ζωής συνυφασμένης με την τραγωδία και την ελπίδα. Ο Κεν Φόλετ το έγραψε μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, αμέσως μετά την πυρκαγιά της περασμένης χρονιάς. Τα έσοδα από την κυκλοφορία του θα διατεθούν στο ταμείο αποκατάστασης της Παναγίας των Παρισίων.
